Δυνατότητες για το τέκνο σε περίπτωση απώλειας και των δύο γονέων του
Το Οικογενειακό Δίκαιο έχει προνοήσει για την περίπτωση κατά την οποία ένα ανήλικο παιδί απομένει δίχως κάποιον από τους γονείς του, οι οποίοι μέχρι πρότινος ασκούσαν την γονική μέριμνα στο πρόσωπό του.
Για την αντιμετώπιση της κατάστασης αυτής, έχει ιδρυθεί ο θεσμός της επιτροπείας ανηλίκου του άρθρου 1598 του Αστικού Κώδικα, με το διορισμό επιτρόπου από το Δικαστήριο στις εξής περιπτώσεις:
α) όταν και οι δύο γονείς του έχουν πεθάνει, ή έχουν κηρυχτεί σε αφάνεια ή έχουν εκπέσει από το λειτούργημα της γονικής μέριμνας. Το ίδιο ισχύει και για τις μονογονεϊκές οικογένειες αλλά και για τους θετούς γονείς στην περίπτωση υιοθεσίας, αφού με τον θάνατό τους δεν επανακάμπτει η γονική μέριμνα στους φυσικούς γονείς,
β) όταν για οποιοδήποτε νομικό ή πραγματικό λόγο οι ζώντες γονείς ή ο γονέας της μονογονεϊκής οικογένειας δεν μπορούν να ασκήσουν την γονική μέριμνα (φυλάκισή τους, μακρόχρονη απουσία κλπ),
γ) όταν οι γονείς έκαναν κακή άσκηση της γονικής μέριμνας και τους αφαιρέθηκε γι’ αυτό το λόγο και όταν οι ίδιοι αιτήθηκαν στο Δικαστήριο το διορισμό επιτρόπου (Α.Κ. 1532, 1535),
δ) όταν σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της συμβίωσης η άσκηση της γονικής μέριμνας είχε ανατεθεί σε τρίτο από το Δικαστήριο (Α.Κ. 1513 και 1514).
Η διαδικασία της επιτροπείας ανηλίκου κινείται είτε αυτεπάγγελτα από το Δικαστήριο (άρθρο 1591 Α.Κ.), είτε μετά από αίτηση όποιου έχει έννομο συμφέρον για να διοριστεί κάποιος επίτροπος ανηλίκου, ιδιαίτερα των συγγενών του ανηλίκου ή των δανειστών του, είτε και από τον Εισαγγελέα. Βεβαίως το άρθρο αυτό ορίζει ιδιαίτερη υποχρέωση των συγγενών μέχρι τον τρίτο βαθμό του ανηλίκου για να γνωστοποιούν κάθε περίπτωση που συνεπάγεται τέτοιο διορισμό επιτρόπου (δίχως όμως η παράλειψή της να επιφέρει ευθύνες πέραν αυτής της αδικοπρακτικής ευθύνης έναντι του ανηλίκου, δηλαδή της ευθύνης για αποζημίωση αν του προκάλεσαν βλάβη).
Το αρμόδιο Δικαστήριο μπορεί σύμφωνα με το άρθρο 1592 του Αστικού Κώδικα να διορίσει επίτροπο ένα από τα κατωτέρω πρόσωπα και με την σειρά που αναφέρονται: 1) αν υπάρχει, τον ενήλικο σύζυγο του ανηλίκου, 2) το φυσικό ή νομικό πρόσωπο που όρισε με διαθήκη ή με δήλωση σε Ειρηνοδίκη ή στον Συμβολαιογράφο ο γονέας που ασκούσε την γονική μέριμνα στον χρόνο της δήλωσης και όταν απεβίωσε, 3) το πρόσωπο από τον κύκλο των συγγενών που κρίνει καταλληλότερο το Δικαστήριο. Η σειρά αυτή είναι δεσμευτική και το Δικαστήριο δεν μπορεί να παρακάμψει κάποιο από τα πρόσωπα αυτά εκτός εάν υπήρχε λόγος που το πρόσωπο αυτό έπρεπε να αποκλειστεί από επίτροπος (Α.Κ. 1595) ή εάν αποποιήθηκε την επιτροπεία (Α.Κ. 1599). Βέβαια το Δικαστήριο πρέπει για την επιλογή του κατάλληλου προσώπου να λάβει υπόψη το φύλο του, την ηλικία του, την κατάσταση της υγείας του, την ηθική και πνευματική του υπόσταση και το περιβάλλον στο οποίο θα ζήσει ο ανήλικος.
Τα καθήκοντα και τα δικαιώματα του επιτρόπου είναι τα ίδια με εκείνα του γονέα που ασκούσε την γονική μέριμνα του ανηλίκου, δηλαδή το καθήκον και το δικαίωμα να επιμελείται του προσώπου του ανηλίκου, να διοικεί την περιουσία του και να τον εκπροσωπεί σε κάθε δικαιοπραξία ή δίκη που αφορά το πρόσωπο ή την περιουσία του. Πρέπει στο σημείο αυτό να αναφερθεί ότι ο επίτροπος έχει δικαίωμα όχι μόνο να αποποιηθεί, δηλαδή να αρνηθεί τον διορισμό του εξαρχής, αλλά και να παραιτηθεί από το καθήκον του αυτό μετά τον διορισμό του σύμφωνα με το άρθρο 1599 του Α.Κ.
Το Δικαστήριο μπορεί σύμφωνα με το άρθρο 1600 να αναθέσει την επιτροπεία του ανηλίκου σε ίδρυμα ή σε κατάλληλο σωματείο, άλλως στην αρμόδια κοινωνική υπηρεσία, μόνο αν δεν βρίσκεται κατάλληλο πρόσωπο για να διοριστεί επίτροπος, όπως αυτά αναφέρθηκαν ανωτέρω.
Σημειώνεται ότι η ρύθμιση των ζητημάτων της επιτροπείας και ο έλεγχος για το αν πληρούνται οι ουσιαστικές και τυπικές προϋποθέσεις της γίνεται σύμφωνα με το δίκαιο της ιθαγένειας του ανηλίκου το οποίο αφορά και τα Ελληνικά Δικαστήρια έχουν δικαιοδοσία για να εκδίδουν αποφάσεις επί τέτοιων ζητημάτων μόνο αν ο ανήλικος έχει την συνήθη διαμονή του στην Ελλάδα.
Ζαΐμη Έμη
info@efotopoulou.gr