Η άσκηση της γονικής μέριμνας στα αναγνωρισθέντα μεν, πλην εκτός γάμου των γονέων τους, τέκνα

Από τις διατάξεις των άρθρων 1511, 1512, 1513 και 1514 του ΑΚ συνάγεται ότι η γονική μέριμνα του ανηλίκου τέκνου, που γεννήθηκε από νόμιμο γάμο των γονέων του, ασκείται από τους τελευταίους από κοινού, περιλαμβάνει δε, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 1510 και 1518 του ιδίου κώδικα, την επιμέλεια του προσώπου του, τη διοίκηση της περιουσίας του και την εκπροσώπηση του. Το λειτουργικό δε δικαίωμα της γονικής μέριμνας είναι υποχρεωτικό για τους γονείς και προσωποπαγές, υπό την έννοια ότι δεν είναι δυνατή ούτε η παραίτηση από αυτό ούτε η υποκατάσταση του φορέα του, με μεταβίβαση του σε άλλον.

Με τη διάταξη του άρθρου 1515 ΑΚ ορίζεται το καθεστώς της γονικής μέριμνας στα τέκνα εκτός γάμου των γονέων τους:

«Τέκνα χωρίς γάμο των γονέων τους.

Η Γονική μέριμνα του ανήλικου τέκνου που γεννήθηκε και παραμένει χωρίς γάμο των γονέων του, ανήκει στη μητέρα του. Σε περίπτωση αναγνώρισης του, αποκτά Γονική μέριμνα και ο πατέρας, που όμως την ασκεί αν υπάρχει συμφωνία των γονέων κατά το άρθρο 1513 ή αν έπαυσε η γονική μέριμνα της μητέρας ή αν αυτή αδυνατεί να την ασκήσει για νομικούς ή πραγματικούς λόγους.

 Με αίτηση του πατέρα, το δικαστήριο μπορεί και σε κάθε άλλη περίπτωση να αναθέσει και σε αυτόν την άσκηση της γονικής μέριμνας ή μέρους της, εφόσον αυτό επιβάλλεται από το συμφέρον του τέκνου.

 Σε περίπτωση δικαστικής αναγνώρισης, στην οποία αντιδίκησε ο πατέρας, αυτός δεν ασκεί Γονική μέριμνα ούτε αναπληρώνει τη μητέρα στην άσκηση της, εκτός αν υπάρχει συμφωνία των γονέων κατά το άρθρο 1513. Το δικαστήριο μπορεί, αν το επιβάλλει το συμφέρον του τέκνου, να αποφασίσει διαφορετικά με αίτηση του πατέρα, εφόσον έπαυσε η Γονική μέριμνα της μητέρας ή αυτή αδυνατεί να την ασκήσει για νομικούς ή πραγματικούς λόγους ή υπάρχει συμφωνία των γονέων».

 Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι η γονική μέριμνα ανηλίκου τέκνου, που γεννήθηκε και παραμένει εκτός γάμου των γονέων του, έχει δε αναγνωρισθεί εκουσίως από τον φυσικό του πατέρα, κατά τους όρους των άρθρων 1475-1476 του ΑΚ, ασκείται αποκλειστικά από τη μητέρα, ενώ στον εξ αναγνωρίσεως πατέρα επιφυλάσσεται ένας ρόλος αναπληρωματικός, αλλά και η δυνατότητα, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να παραμερίσει δικαστικά το προνόμιο αυτό της μητέρας.

Έτσι, πριν από την αναγνώριση του τέκνου, η γονική μέριμνα ανήκει και ασκείται από τη μητέρα, ενώ μετά την αναγνώρισή του (εκούσια ή δικαστική), ανήκει και στον πατέρα του, αλλά ασκείται μόνο από τη μητέρα του. Από τον πατέρα ασκείται μόνο σε αναπλήρωση της μητέρας ή αν το δικαστήριο αναθέσει την άσκησή της σε αυτόν. Εάν πρόκειται μάλιστα για περίπτωση τέκνου αναγνωρισθέντος δικαστικά (με αντιδικία του πατέρα), ο πατέρας δεν ασκεί τη γονική μέριμνα, ούτε αναπληρώνει την μητέρα στην άσκησή της, πλην στην περίπτωση ξεχωριστής συμφωνίας των γονέων.

Από την ανωτέρω διατύπωση του νόμου συνάγεται ότι σε περίπτωση εκούσιας ή δικαστικής αναγνώρισης, ο πατέρας αποκτά αυτοδικαίως γονική μέριμνα και οι δύο γονείς γίνονται φορείς αυτής. Η άσκησή της όμως στην περίπτωση αυτή, ανατίθεται καταρχήν αποκλειστικά στη μητέρα λόγω του συνεχούς και σταθερού δεσμού της με το τέκνο με το οποίο συνοικεί. Κατ’ εξαίρεση, ο εξ αναγνωρίσεως πατέρας μπορεί να ασκεί τη γονική μέριμνα:

α) αυτοδικαίως, αν έπαυσε η γονική μέριμνα της μητέρας λόγω θανάτου ή κηρύξεως της σε αφάνεια ή ένεκεν εκπτώσεως της, κατ` άρθρο 1510 παρ. 3 του ΑΚ, ή αν αυτή αδυνατεί να την ασκήσει για νομικούς (ανικανότητα ή περιορισμένη ικανότητα της για δικαιοπραξία) ή πραγματικούς λόγους (αποδημία της ή βαριά ασθένεια της), οπότε την αναπληρώνει ο ίδιος στην άσκηση της,

β) σε κάθε άλλη περίπτωση με δικαστική απόφαση, η οποία εκδίδεται μετά από αίτηση του ιδίου του πατέρα, εφόσον αυτό επιβάλλεται από το συμφέρον του τέκνου. Η δικαστική δε αυτή απόφαση μπορεί να αναθέτει την άσκηση της γονικής μέριμνας είτε αποκλειστικά στον εξ αναγνωρίσεως πατέρα, είτε από κοινού σ` αυτόν και τη μητέρα σε όλο το φάσμα των λειτουργιών της γονικής μέριμνας, είτε να κατανείμει μεταξύ αυτών τις λειτουργίες της (βλ. Γεωργιάδη – Σταθόπουλου ΑΚ, άρθρο 1515, αριθ. 6-7).

Θεώνη Κάδρα, Δικηγόρος

e-mail: info@efotopoulou.gr