Η γνωμοδότηση της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα για τους οφειλέτες του Δημοσίου
Γνωμοδότηση 4/2011 (http://www.dpa.gr)
Με τις διατάξεις του άρθρου 9 του Ν. 3943/2011 για την καταπολέµηση της φοροδιαφυγής, τη στελέχωση των ελεγκτικών υπηρεσιών και άλλες διατάξεις αρµοδιότητας Υπουργείου Οικονοµικών (ΦΕΚ 66 Α΄, 31/03/2011) εισήχθησαν για πρώτη φορά στην ελληνική έννοµη τάξη ειδικές ρυθµίσεις σχετικά µε τη δημοσιοποίηση ληξιπρόθεσµων οφειλών προς το ∆ηµόσιο. Με βάση τις ρυθµίσεις αυτές προβλέπεται εφεξής η δυνατότητα δηµοσιοποίησης σε διαδικτυακό τόπο του Υπουργείου Οικονοµικών στοιχείων, που αφορούν τις συνολικά ληξιπρόθεσµες οφειλές προς το ∆ηµόσιο από κάθε αιτία, εφόσον πληρούνται ορισµένες προϋποθέσεις, οι οποίες ορίζονται καταρχήν από τις διατάξεις του ίδιου άρθρου.
Εν όψει της ανωτέρω ρύθμισης η Αρχή έκρινε τα κάτωθι:
Στην υπό κρίση περίπτωση τίθεται το ζήτηµα του αναγκαίου συγκερασµού µεταξύ, αφενός, του δηµοσίου συµφέροντος για την καταπολέµηση της φοροδιαφυγής και την εµπέδωση της φορολογικής δικαιοσύνης µε τη συνεπή εκπλήρωση των φορολογικών υποχρεώσεων των πολιτών και, αφετέρου, των επιταγών της ουσιαστικής κατοχύρωσης του θεµελιώδους δικαιώµατος του ατόµου στην προστασία των δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα που το αφορούν, σύµφωνα µε τα οριζόµενα στις διατάξεις υπέρτερης τυπικής ισχύος των άρθρων 9Α του Συν/τος, 8 της ΕΣ∆Α, 8 του Χάρτη Θεµελιωδών ∆ικαιωµάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, της Σύµβασης 108 (1981) του Συµβουλίου της Ευρώπης για την προστασία των ατόµων από την αυτοµατοποιηµένη επεξεργασία προσωπικών δεδοµένων, η οποία κυρώθηκε µε το Ν. 2068/1992 (ΦΕΚ Α΄ 118) και τέθηκε σε ισχύ ως προς την Ελλάδα την 01/12/1995 µε την Ανακοίνωση Υπ. Εξωτερικών Φ.0546/4173 (ΦΕΚ Α΄ 207/1995) και της Οδηγίας 95/46/ΕΚ, καθόσον το προαναφερόµενο δηµόσιο συµφέρον προτείνεται ως λόγος δικαιολογήσεως ενός περιορισµού του συγκεκριµένου θεµελιώδους δικαιώµατος (Βλ. σχετικά και τη Γνωµοδότηση της Αρχής 1/2011, σκέψη υπ’ αρ. 12). Κατά την πάγια νοµολογία του Συµβουλίου της Επικρατείας, οι περιορισµοί ατοµικών δικαιωµάτων πρέπει να ορίζονται γενικώς και αντικειµενικώς µε τυπικό νόµο ή κατόπιν ειδικής νοµοθετικής εξουσιοδότησης µε διάταγµα, να δικαιολογούνται από αποχρώντες λόγους δηµόσιου συµφέροντος, να είναι πρόσφοροι και αναγκαίοι για την επίτευξη του επιδιωκόµενου σκοπού και να µη θίγουν τον πυρήνα του ατοµικού δικαιώµατος.
Οι προβαλλόµενοι από το Υπουργείο Οικονοµικών σκοποί για τη δηµοσιοποίηση, και µάλιστα στο ∆ιαδίκτυο, απλών δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα οφειλετών ληξιπρόθεσµων οφειλών προς το ∆ηµόσιο, δηλαδή η εµπέδωση της φορολογικής δικαιοσύνης µε τη συνεπή εκπλήρωση από τους φορολογουµένους των φορολογικών υποχρεώσεών τους µέσω της ενίσχυσης της διαφάνειας, της πληροφόρησης και ενηµέρωσης των πολιτών, είναι καταρχήν καθορισµένοι, σαφείς και νόµιµοι, σύµφωνα µε τα οριζόµενα στις διατάξεις του άρθρου 4 παρ. 1 στοιχ. (α΄) του Ν. 2472/1997. Υπό την έννοια αυτή, οι εν λόγω επιδιωκόµενοι σκοποί επεξεργασίας αυτοί καθαυτοί δεν έρχονται σε αντίθεση µε κανόνες υπέρτερης τυπικής ισχύος,
Τα άρθρα 4 παρ. 5, 4 παρ. 1, και 25 παρ. 1 και 4 του Συν/τος, ερµηνευόµενα σε συνδυασµό µεταξύ τους, προσδίδουν ένα αυξηµένο συνταγµατικό βάρος στο στόχο της καταπολέµησης της φοροδιαφυγής και της συνεπούς εκπλήρωσης των φορολογικών υποχρεώσεων, που αποτελεί «έργο που εµπίπτει στην άσκηση δηµόσιας εξουσίας» κατά την έννοια του άρθρου 5 παρ. 2 στοιχ. (δ΄) του Ν. 2472/1997, και δικαιολογούν καταρχήν τη θέσπιση µέτρων που εξυπηρετούν την επίτευξη του στόχου αυτού, έστω και αν τα µέτρα αυτά συνεπάγονται περιορισµούς στο δικαίωµα στην προστασία των προσωπικών δεδοµένων (ιδίως, όταν πρόκειται, όπως στην προκειµένη περίπτωση, για απλά και όχι για ευαίσθητα προσωπικά δεδοµένα), υπό την προϋπόθεση ότι τα µέτρα αυτά συνάδουν προς κανόνες υπέρτερης τυπικής ισχύος, που κατοχυρώνουν την προστασία του ατόµου από την επεξεργασία δεδοµένων του προσωπικού χαρακτήρα.
Στο πλαίσιο αυτό, η Αρχή λαµβάνει υπόψη ότι το µέτρο της δηµοσιοποίησης και µάλιστα στο ∆ιαδίκτυο από το Υπουργείο Οικονοµικών – ΓΓΠΣ, ως υπεύθυνο επεξεργασίας, καταλόγων οφειλετών ληξιπρόθεσµων οφειλών προς το ∆ηµόσιο συνιστά σοβαρό περιορισµό του δικαιώµατος του ατόµου για την προστασία του από την επεξεργασία, ιδίως µε ηλεκτρονικά µέσα, των δεδοµένων του προσωπικού χαρακτήρα, όπως αυτό κατοχυρώνεται ιδίως από τις προαναφερόµενες διατάξεις των άρθρων 9Α του Συν/τος, 8 της ΕΣ∆Α, 8 του Χάρτη Θεµελιωδών ∆ικαιωµάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συµπερασµατικώς, η Αρχή κρίνει ότι το µέτρο της δηµοσιοποίησης και µάλιστα στο ∆ιαδίκτυο από το Υπουργείο Οικονοµικών – ΓΓΠΣ, ως υπεύθυνο επεξεργασίας, καταλόγου οφειλετών ληξιπρόθεσµων οφειλών προς το ∆ηµόσιο, το οποίο επέλεξε ο Έλληνας νοµοθέτης ως καταρχήν πρόσφορο για την εκπλήρωση των φορολογικών υποχρεώσεων των πολιτών προς το Κράτος, σε εποχή ιδιαίτερα δυσµενούς πορείας των δηµοσίων οικονοµικών, συνιστά µία συνταγµατικώς ανεκτή επεξεργασία δεδοµένων προσωπικού χαρακτήρα των αναφεροµένων προσώπων, η οποία δεν εξέρχεται των ορίων της προσφορότητας και της αναγκαιότητας και, συνεπώς, δεν έρχεται σε αντίθεση προς κανόνες υπέρτερης τυπικής ισχύος, οι οποίοι κατοχυρώνουν το δικαίωµα του ατόµου στην προστασία από την επεξεργασία δεδοµένων του προσωπικού χαρακτήρα, εφόσον τηρούνται οι ακόλουθοι όροι: (1) Η δηµοσιοποίηση ληξιπρόθεσµων οφειλών προς το ∆ηµόσιο θα πρέπει να αφορά αποκλειστικά οφειλές από φόρους, δασµούς και λοιπά βάρη, για τα οποία οι Έλληνες πολίτες υποχρεούνται, κατά το άρθρο 4 παρ. 5 του Συντάγµατος, να συνεισφέρουν, χωρίς διακρίσεις, ανάλογα µε της δυνάµεις τους. (2) Θα πρέπει να υπάρχει οριστικοποίηση της φορολογικής ενοχής η οποία επέρχεται είτε (α) µε την παρέλευση άπρακτης της προθεσµίας για την άσκηση προσφυγής κατά της πράξης καταλογισµού φόρου, είτε (β) µε την έκδοση τελεσίδικης δικαστικής απόφασης, σχετικά µε την ύπαρξη και το ύψος της οφειλής. (3) Θα πρέπει να υπάρχει προηγούµενη έγκαιρη έγγραφη ενηµέρωση του εκάστοτε ενδιαφερόµενου οφειλέτη για τη σκοπούµενη δηµοσιοποίηση. Επίσης, θα πρέπει να έχει χορηγηθεί στον ενδιαφερόµενο οφειλέτη προθεσµία τουλάχιστον δεκαπέντε (15) ηµερών, προκειµένου είτε να προβεί στην τακτοποίηση της οφειλής του, µε βάση τις κείµενες διατάξεις της φορολογικής νοµοθεσίας, είτε να προβάλει τις αντιρρήσεις του, λαµβανοµένων υπόψη και των διατάξεων του άρθρου 13 του Ν. 2472/1997. (4) Θα πρέπει να ταυτοποιείται προσηκόντως και επαρκώς ο εκάστοτε αναφερόµενος οφειλέτης, µε τη δηµοσιοποίηση του επωνύµου του, του ονόµατός του, του ΑΦΜ του και του ονόµατος του πατέρα του, αποκλειοµένης της χρήσης οποιουδήποτε άλλου προσδιοριστικού της ταυτότητάς του στοιχείου. (5) ∆εν θα πρέπει να δηµοσιεύονται ονόµατα οφειλετών χρεών που είναι ανεπίδεκτα είσπραξης, κατά την έννοια του νέου άρθρου 82Α του ΚΕ∆Ε, όπως αυτό προβλέπεται από τις διατάξεις του άρθρου 10 του Ν. 3943/2011. (6) ∆εν θα πρέπει να δηµοσιεύονται στοιχεία ανηλίκων οφειλετών. (7) ∆εν θα πρέπει να γίνεται δηµοσιοποίηση των στοιχείων αποβιωσάντων οφειλετών.
Ελένη Κλουκινιώτη
info@efotopoulou.gr