Η καθ’ ύλην αρμοδιότητα της περί κλήρου αγωγής
Από τις διατάξεις των άρθρων 1871 και 1872 ΑΚ συνάγεται ότι ο κληρονόμος έχει δικαίωμα να απαιτήσει από εκείνον που κατακρατεί ως κληρονόμος αντικείμενα της κληρονομίας (νομέας κληρονομίας), την αναγνώριση του κληρονομικού δικαιώματος και την απόδοση της κληρονομίας ή κάποιου αντικειμένου αυτής (βλ. ΠΠρΘεσ 2227/1992, Αρμ. 1992.909).
Η αγωγή αυτή περί κλήρου δίδεται και στον μεριδούχο, όταν από αυτόν ζητείται είτε η νόμιμη μοίρα του ή η συμπλήρωση αυτής κατά το ελλείπον, εφόσον και αυτός κατά ποσοστό αυτής συντρέχει ως κληρονόμος. Από τις διατάξεις δε της διαθήκης του κληρονομούμενου, εκείνες που προσβάλλουν τη νόμιμη μοίρα είναι αυτοδικαίως άκυρες, σύμφωνα με το άρθρο 1825 ΑΚ, και δε χρήζουν προσβολής (βλ. ΠολΠρωτΝαξ 16/2014, 109/2000 ΜονΠρωτΚαβ, 147/2005 Ειρ Λαμ). Και στην περίπτωση αυτή ο νόμιμος μεριδούχος για το ποσοστό αυτό της νόμιμης μοίρας του έχει την περί κλήρου αγωγή κατά του κατακρατούντος τα κληρονομιαία, και αν ακόμη αυτός είναι ο εκ διαθήκης κληρονόμος (βλ. Μπαλή, Κληρονομικό Δίκαιο, εκδ. Δ΄, παρ. 155, 212,213, ΠΠρωτΘεσ 2227/1992, ΕφΘεσ 128/1990, ΕλλΔνη 1991.1281).
Επίσης, από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 8, 9, 10, 11, αρ. 1 και 221 παρ. 1 στοιχ. β΄του ΚΠολΔ και 1871 ΑΚ, σαφώς συνάγεται ότι στην περί κλήρου αγωγή η καθ’ ύλην αρμοδιότητα του δικαστηρίου προσδιορίζεται από την αξία του κληρονομικού μεριδίου του ενάγοντος κατά το χρόνο κατάθεσης της αγωγής αυτής στο πρωτοβάθμιο δικαστήριο (βλ. ΕφΠειρ 1215/1990, ΕλλΔνη 1191.1941, ΠΠρΘεσ 2227/1992, Γεωργιάδη-Σταθόπουλου, ΑΚ κατ’ άρθρο ερμηνεία, εκδ. 1998, τόμ. Χ, άρθρο 1871 παρ. 28, σελ. 16). Εξάλλου, κατά την διάταξη του άρθρου 221 παρ. 1 στοιχ. β΄ ΚΠολΔ, όπως ισχύει, «με την άσκηση της αγωγής σύμφωνα με το άρθρο 215 η κατάθεσή της έχει ως συνέπεια … β) το αμετάβλητο της δικαιοδοσίας και της αρμοδιότητας του δικαστηρίου». Τέλος, κατά την διάταξη του άρθρου 46 εδ. α΄ΚΠολΔ «αν το Δικαστήριο δεν είναι καθ’ ύλην ή κατά τόπον αρμόδιο, αποφαίνεται για αυτό αυτεπαγγέλτως και προσδιορίζει το αρμόδιο δικαστήριο στο οποίο παραπέμπει την υπόθεση».
Συνεπώς, όταν ασκείται αγωγή περί κλήρου για προσβολή της νόμιμης μοίρας μεριδούχου με διάταξη τελευταίας βούλησης αρμόδιο δεν είναι το Πολυμελές Πρωτοδικείο διότι, αν και ζητείται η αναγνώριση της ακυρότητας της διαθήκης κατά το μέρος που προσβάλλει τις αναγκαστικού δικαίου διατάξεις περί της νόμιμης μοίρας, αίτημα της αγωγής εντούτοις δεν είναι πράγματι η αναγνώριση της ακυρότητας της διαθήκης, διότι βάσει του άρθρου 1825 ΑΚ οι διατάξεις της διαθήκης αυτής είναι αυτοδικαίως άκυρες και παρέλκει η κήρυξη της ακυρότητας αυτής, με αποτέλεσμα αντικείμενο της αγωγής να είναι η αναγνώριση ή η υποχρέωση απόδοσης της νόμιμης μοίρας, και όχι η ακύρωση της διαθήκης ώστε να θεωρηθεί διαφορά μη αποτιμητή σε χρήμα.
Θεώνη Κάδρα, Δικηγόρος
e-mail: info@efotopoulou.gr