Η συμβατική αναγνώριση χρέους διαφέρει από τη ρυθμιζόμενη από τα άρθ. 873-875 ΑΚ αναιτιώδη υπόσχεση ή αναγνώριση χρέους, καταρτίζεται ατύπως όταν είναι απλώς επιβεβαιωτική του υπάρχοντος χρέους (βλ. την υπ’ αριθμ. 65/2015 απόφαση του ΑΠ, δημ. ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ= Ε7 2016, 562)
Από τη διάταξη του άρθρ. 361 ΑΚ, με την οποία θεσπίζεται γενικώς η ελευθερία της σύναψης ποικίλου περιεχομένου συμβάσεων δεσμευτικών για τους συμβαλλομένους, αρκεί το περιεχόμενό τους να μην προσκρούει σε απαγορευτική διάταξη νόμου ή στα χρηστά ήθη, προκύπτει ότι είναι ισχυρή η σύμβαση με την οποία αναγνωρίζει κάποιος το χρέος του από ορισμένη αιτία.
Η σύμβαση αυτή, η οποία διαφέρει από τη ρυθμιζόμενη από τα άρθρ. 873-875 ΑΚ αναιτιώδη υπόσχεση ή αναγνώριση χρέους, καταρτίζεται ατύπως όταν είναι απλώς επιβεβαιωτική του υπάρχοντος χρέους, με την έννοια ότι τα μέρη δεν θέλησαν να δημιουργήσουν μ’ αυτή νέα αυτοτελή ενοχή, αλλά απέβλεψαν είτε στη δημιουργία απλού αποδεικτικού μέσου με τη μορφή της εξώδικης ομολογίας (άρθρ. 352§2 ΚΠολΔ) είτε στη διακοπή της παραγραφής (άρθρ. 260 ΑΚ) ή σε ανάλογα νομικά αποτελέσματα κατά τα άρθρα λ.χ. 156, 272§2 ΑΚ είτε γενικότερα στην αποσαφήνιση ή στη διασφάλιση της βασικής ενοχής από τυχόν ελαττώματα και ενστάσεις, από τις οποίες γίνεται έτσι ρητή ή σιωπηρή παραίτηση (ΑΠ 1432/2005, ΑΠ 304/2010, ΑΠ 1663/2013).
Κατά κανόνα όμως με την αιτιώδη αναγνώριση χρέους επιδιώκεται η δημιουργία νέας ενοχής, είτε παράλληλα με την παλαιά είτε σε αντικατάσταση της παλαιάς (άρθρ. 421, 436 ΑΚ) και απαλλαγμένης συνεπώς από τις ενστάσεις που μπορούσαν να προταθούν στο πλαίσιο εκείνης, η οποία, νέα ενοχή, δεν υπόκειται επίσης σε τύπο, εκτός εάν με τη σύμβαση αναγνωρίζεται υποχρέωση για την ανάληψη της οποίας ο νόμος απαιτεί την τήρηση τύπου, οπότε πρέπει να τηρηθεί ο τύπος αυτός και για τη σύμβαση αναγνώρισης (ΑΠ 237/2009, ΑΠ 962/2012, ΑΠ 1663/2013).
Γενικότερα αποτελεί αντικείμενο ερμηνείας της συγκεκριμένης σύμβασης, αν η επερχόμενη μ’ αυτή αιτιώδης αναγνώριση υπάρχοντος χρέους αντικαθιστά ή όχι την αρχική σχέση ή απλώς την αλλοιώνει και αν στην περίπτωση αυτή ενέχει πλήρη ή μερική παραίτηση από ενστάσεις που αφορούν την αρχική σχέση, η οποία πρέπει κατ` αρχήν να είναι έγκυρη (άρθρ. 437 ΑΚ, ΑΠ 1663/2013).
Η σύμβαση με την οποία αναγνωρίζει κάποιος υποχρέωση που έχει από ορισμένη αιτία ιδρύει νέα αυτοτελή και ανεξάρτητη από την αιτία βάση υποχρέωσης, με συνέπεια αυτός που αναγνωρίζει την, από ορισμένη αιτία, οφειλή του, να μην μπορεί πλέον να προτείνει ενστάσεις από την κύρια αιτία (ΑΠ 713/2012, ΑΠ 1224/2010).
Η περίπτωση που απασχόλησε το ανώτατο δικαστήριο ήταν η εξής:
Η καθ’ ης η ανακοπή προσλήφθηκε την 1-9-1983 από την ανακόπτουσα με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου, προκειμένου να εργασθεί ως πωλήτρια στην επιχείρηση εμπορίας ετοίμων ενδυμάτων της τελευταίας. Την 4-4-2005 η ανακόπτουσα κατήγγειλε τη σύμβαση εργασίας, λόγω συνταξιοδότησης της καθ ης η ανακοπή και συνέταξε σχετικά την από 5- 4-2005 έγγραφη καταγγελία της σύμβασης εργασίας, όπου επίσης ανέγραψε ότι η νόμιμη αποζημίωση απόλυσης της καθ` ης η ανακοπή ανέρχονταν σε 9.527,55 ευρώ, ποσό το οποίο δεν της κατέβαλε.Το Μονομελές Πρωτοδικείο, που δίκασε ως Εφετείο, είχε κρίνει ότι: Η ως άνω έγγραφη καταγγελία εργασιακής σύμβασης συνιστά ταυτόχρονα και αναγνώριση, από την ανακόπτουσα, της οφειλής της προς καταβολή αποζημίωση απόλυσης λόγω συνταξιοδότησης της άνω εργαζόμενης-καθ’ ης, απορριπτομένου του ισχυρισμού της ανακόπτουσας ότι πρόκειται για τυπικό έγγραφο, αναγκαία για τη συνταξιοδότηση της εργαζόμενης-καθ’ ης. Ακολούθως, μετά από αίτηση της καθ’ ης, εκδόθηκε σε βάρος της ανακόπτουσας η προσβαλλόμενη διαταγή πληρωμής του Ειρηνοδίκη Θεσσαλονίκης, με την οποία η τελευταία υποχρεώθηκε να καταβάλει στην καθ’ ης η ανακοπή το ποσό των 9.527,55 ευρώ, πλέον τόκων και εξόδων, με βάση την άνω από 5-4-2005 έγγραφη καταγγελία εργασιακής σύμβασης και ταυτόχρονη αναγνώριση από την ανακόπτουσα της ανωτέρω οφειλής της, που αφορούσε αποζημίωση απόλυσης λόγω συνταξιοδότησης της καθ’ ης. Η συγκεκριμένη εκ μέρους της ανακόπτουσας αιτιώδης έγγραφη αναγνώριση χρέους δημιούργησε νέα, αυτοτελή και ανεξάρτητη από την υποκείμενη αιτία ενοχή, την οποία η καθ’ ης άσκησε με την υποβολή της αίτησης για την έκδοση της προσβαλλόμενης διαταγής πληρωμής. Το ανώτατο δικαστήριο, επί του ως άνω ζητήματος, έκρινε, ομοίως ότι: Η εκ μέρους της ανακόπτουσας έγγραφη αναγνώριση της, συγκεκριμένης, προς την καθ’ ης οφειλής της, δεν συνιστά αφηρημένη αλλά αιτιώδη-επιβεβαιωτική αναγνώριση χρέους και στηρίζεται στη διάταξη του άρθρου 361 του ΑΚ. Επομένως δημιουργήθηκε νέα, αυτοτελής βάση υποχρέωσης, με συνέπεια η ανακόπτουσα, που αναγνώρισε την προς την καθ’ ης οφειλή της από ορισμένη αιτία, να μην μπορεί πλέον να προτείνει τις ενστάσεις, που είχε από την κύρια αιτία, στις οποίες περιλαμβάνεται και η προαναφερόμενη ένσταση συμπλήρωσης της εξάμηνης αποσβεστικής προθεσμίας (ΑΠ 11/2005, ΑΠ 779/2004).
Κωνσταντίνα Β. Πουρνάρα
Δικηγόρος