Υπαγωγή στο Ν. 3869/2010 μικρεμπόρου που διατηρεί ατομική επιχείρηση πλυντηρίου αυτοκινήτων – κριτήρια για το χαρακτηρισμό του ως μικρεμπόρου (ΕιρΑμαλιαδ 83/2014)
Με τη διάταξη του άρθρου 1 του ν. 3869/2010 ορίζεται ότι «1. Φυσικά πρόσωπα που δεν έχουν πτωχευτική ικανότητα και έχουν περιέλθει, χωρίς δόλο, σε μόνιμη αδυναμία πληρωμής ληξιπρόθεσμων χρηματικών οφειλών τους (εφεξής οφειλέτες) δικαιούνται να υποβάλουν στο αρμόδιο δικαστήριο την αίτηση που προβλέπεται στην παράγραφο 1 του άρθρου 4 για τη ρύθμιση των οφειλών αυτών και απαλλαγή». Από τη διάταξη αυτή σαφώς συνάγεται ότι ο νόμος αυτός αφορά μόνο σε φυσικά πρόσωπα, από τα οποία αποκλείονται εκείνα που έχουν πτωχευτική ικανότητα. Ο νόμος δηλαδή θέτει ως αρνητική υποκειμενική προϋπόθεση για την υπαγωγή φυσικού προσώπου στις ρυθμίσεις του, την έλλειψη πτωχευτικής ικανότητας. Πτωχευτική ικανότητα έχουν τα πρόσωπα που έχουν την εμπορική ιδιότητα, την οποία τα φυσικά πρόσωπα αποκτούν κυρίως κατά το υποκειμενικό (ουσιαστικό) σύστημα, όταν δηλαδή ενεργούν κατά σύνηθες επάγγελμα εμπορικές πράξεις (άρθρο 1 ΕμπΝ). Επίσης, στη ρύθμιση δεν υπάγονται και όσοι έπαυσαν μεν την εμπορία τους πλην όμως κατά τη διακοπή της είχαν ήδη παύσει τις πληρωμές τους (άρθρα 2 παρ. 3 του ΠτΚ). Επομένως, κριτήριο για την υπαγωγή φυσικού προσώπου στη ρύθμιση του νόμου αποτελεί η πτωχευτική του ικανότητα κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης και όχι η φύση των χρεών του, αν δηλαδή αυτά είναι εμπορικά ή αστικά.
Έτσι υπάγονται στο νόμο και οι πρώην έμποροι ακόμη και για τα εμπορικά τους χρέη, υπό την προϋπόθεση ότι μέχρι την απώλεια της εμπορικής τους ιδιότητας δεν είχαν τεθεί σε κατάσταση παύσης των πληρωμών τους, αλλά εξυπηρετούσαν κανονικά τα χρέη τους. Εξάλλου, σύμφωνα με τις διατάξεις του Εμπορικού Νόμου δεν νοείται έμπορος αν δεν υπάρχει στη δραστηριότητα του διαμεσολάβηση, ριψοκίνδυνη ανάληψη οικονομικού κινδύνου από το πρόσωπο, ελπίδα αλλά όχι εξασφάλιση του κέρδους. Σε μια τέτοια περίπτωση μπορεί κάποιο πρόσωπο αν και διενεργεί πράξεις εμπορικές να κριθεί ότι είναι μικρέμπορος και να μην εξαιρεθεί από την εφαρμογή του ν. 3869/2010, αφού δεν είναι έμποροι αυτοί που ασκούν μικροεμπορία. Μικροεμπορία ασκούν πρόσωπα που διενεργούν εμπορικές πράξεις κατά το β.δ. 1835, αλλά δεν δραστηριοποιούνται σε ριψοκίνδυνη κερδοσκοπική διαμεσολάβηση και κατ` ουσίαν παρέχουν προσωπική εργασία με αντίτιμο κάποια αμοιβή, με διαφορετική δε διατύπωση, είναι πρόσωπα που ασκούν εμπορικές πράξεις και αποκομίζουν απ’ αυτές κέρδος, το οποίο όμως αποτελεί περισσότερο αμοιβή του σωματικού τους κόπου και μόχθου και όχι αποτέλεσμα κερδοσκοπικών συνδυασμών κ.λ.π. (βλ. Ιάκωβο Βενιέρη κ. Θεόδωρο Κατσά – Εφαρμογή του ν. 3869/2010). Κατόπιν όλων αυτών, σύμφωνα με το άρθρο 1 του προρρηθέντος νόμου, μια από τις απαραίτητες προϋποθέσεις για την υπαγωγή ενός φυσικού προσώπου στο πεδίο εφαρμογής του νόμου, είναι το φυσικό αυτό πρόσωπο να μη διαθέτει πτωχευτική ικανότητα, δηλαδή να μην είναι έμπορος.
Με την υπ’ αριθμ. 83/2014 απόφαση του Ειρηνοδικείου Αμαλιάδας κρίθηκε ότι η δραστηριότητα αυτή που ασκεί ο αιτών, ο οποίος διατηρούσε ατομική επιχείρηση πλυντηρίου αυτοκινήτων, έχει προσδώσει σ` αυτόν την ιδιότητα του μικρεμπόρου, αφού αποτελεί μεν εμπορική δραστηριότητα, όμως το κέρδος που αποκομίζει αποτελεί περισσότερο αμοιβή του σωματικού του κόπου και μόχθου και όχι αποτέλεσμα κερδοσκοπικών συνδυασμών. Ειδικότερα, κρίθηκε με την ανωτέρω απόφαση, ότι «το εισόδημα του αιτούντος από εμπορικές επιχειρήσεις κατά το τελευταίο έτος παρουσιάζει πτωτική τάση και σχεδόν μηδενική ενώ το μόνο εισόδημά του προέρχεται από την εκμίσθωση ακινήτων ιδιοκτησίας του. Εκ των ανωτέρω προκύπτει ότι τα αποκομιζόμενα από την εν λόγω δραστηριότητα έσοδα του αιτούντος δεν αποτελούν κέρδος αυτού συνεπεία ριψοκίνδυνης εμπορικής διαμεσολάβησης αλλά μόνον την αμοιβή του για την καθημερινή καταπόνησή του, ώστε μπορεί να χαρακτηρισθεί μικρέμπορος. Περαιτέρω, ο αιτών δεν έχει προβεί σε σημαντική επένδυση κεφαλαίου για να λειτουργήσει την επιχείρηση του αυτή, ούτε μπορεί να θεωρηθεί τέτοια η χρήση εξοπλισμού αξίας 25.525 ευρώ που παραδόθηκε σε αυτόν δυνάμει της από 2008 σύμβασης χρηματοδοτικής μίσθωσης με την πρώτη των καθ` ων, καθώς το ποσό αυτό δε μπορεί να θεωρηθεί ότι χαρακτηρίζει ως οργανωμένη μια επιχείρηση ενόψει δε και του γεγονότος ότι πρόκειται μόνον για ένα μηχάνημα, απαραίτητου για την άσκηση της επαγγελματικής του δραστηριότητας. Αντιθέτως, η άσκηση της δραστηριότητάς του στο εν λόγω κατάστημα για το οποίο μάλιστα δεν καταβάλει μίσθωμα, το δε μισθωτήριο που έχει καταρτισθεί με την μητέρα και αδελφή του είναι εικονικό, συνδέεται προεχόντως με τη σωματική του καταπόνηση, αφού με την προσωπική του εργασία προβαίνει στην πλύση των οχημάτων, χωρίς να απασχολεί λοιπό εργατοϋπαλληλικό προσωπικό, ενώ το κέρδος που αποκομίζει από τη δραστηριότητα του αυτή αποτελεί αμοιβή της προσωπικής του εργασίας».
Μαρία Τζαβέλα
Δικηγόρος, LL.M.
E-mail: info@efotopoulou.gr