Υποκατάσταση Ι.Κ.Α. ως προς την αξίωση του ζημιωθέντος για την αναζήτηση αποζημίωσης κατά του ζημιώσαντος

Από τη διάταξη της §5 του άρθρου 10 ν.δ. 4104/1960 (όπως αντικαταστάθηκε με την §1 του άρθρου 18 ν. 4476/1965 και συμπληρώθηκε με το άρθρο 18 ν. 1654/1986) συνάγεται ότι το ΙΚΑ, για τις οφειλόμενες ασφαλιστικές παροχές προς τους ασφαλισμένους του, οι οποίοι δικαιούνται αποζημίωση για ζημία που προξενήθηκε σε αυτούς λόγω ασθενείας, αναπηρίας κλπ., υποκαθίσταται από το νόμο κατά το ποσό των οφειλόμενων στο ζημιωθέντα ασφαλιστικών παροχών, στην αξίωση του τελευταίου κατά του ζημιώσαντος. Η υποκατάσταση αυτή επέρχεται εκ του νόμου (ex lege). Πρώτη και βασική προϋπόθεση του συστήματος της αυτοδίκαιης μεταβίβασης είναι η θεμελίωση αξίωσης αποζημίωσης στο πρόσωπο του ασφαλισμένου (ή των μελών της οικογένειάς του) κατά τρίτων. Η υποχρέωση του τρίτου μπορεί να στηρίζεται σε σχέση ιδιωτικού, αλλά και δημοσίου δικαίου. Δεύτερη ουσιώδης προϋπόθεση για τη λειτουργία της αυτοδίκαιης μεταβίβασης στο ΙΚΑ της αξίωσης αποζημίωσης του παθόντος είναι η ύπαρξη κατά το χρόνο του ατυχήματος κοινωνικοασφαλιστικής σχέσης μεταξύ του παθόντος ή άλλως δικαιούχου της αποζημίωσης και του ΙΚΑ. Στην ασφάλιση του ΙΚΑ υπάγονται υποχρεωτικά και αυτοδικαίως όλα τα πρόσωπα τα οποία μέσα στην επικράτεια της Ελλάδας παρέχουν κατά κύριο επάγγελμα εξαρτημένη εργασία ή υπηρεσία έναντι αμοιβής, ανεξάρτητα με την ιδιότητα του εργοδότη και αδιάφορα με τη νομική φύση της σχέσης εργασίας (ΜΠρΘεσ 17962/2008, Αρμ 2008 [-Β’].1339), δηλαδή άσχετα αν είναι δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου (άρθρο 2 §1 α.ν. 1846/1951, όπως αντικαταστάθηκε από το άρθρο 2 §1 ν. 4476/1965). Εφόσον συντρέξουν οι προϋποθέσεις αυτές, επέρχεται η μεταβίβαση της απαίτησης στο ΙΚΑ (ΑΠ 123/2010, ΧρΙΔ 2010 [Γ].26=ΕφΑΔ 2011 [Δ’].743, με παρατηρήσεις Ε. Ζερβογιάννη). Με το σύστημα αυτό, λοιπόν, καθιερώνεται η αυτόματη μεταβίβαση της απαίτησης αποζημίωσης από τον παθόντα-ασφαλισμένο στο ΙΚΑ στην έκταση που η αξίωση αυτή (αποζημίωσης) ανταποκρίνεται στις κοινωνικές παροχές του τελευταίου. Η αυτοδίκαιη μεταβίβαση στο ΙΚΑ δεν επέρχεται τη στιγμή που ο δικαιούχος απολαμβάνει τις παροχές του ΙΚΑ. Αρκεί ότι το τελευταίο οφείλει ασφαλιστικές παροχές στον ασφαλισμένο του και δεν απαιτείται προηγούμενη καταβολή των παροχών αυτών. Αποτέλεσμα της μεταβίβασης αυτής είναι ότι έκτοτε φορέας της αντίστοιχης αξίωσης δεν είναι, κατά το μέρος αυτό, ο ζημιωθείς αλλά το ΙΚΑ. Τούτο σημαίνει ότι ο παθών δε νομιμοποιείται ενεργητικά να ζητήσει από τον υπόχρεο σε αποζημίωση και τα κονδύλια που κατέβαλε ή οφείλει σε αυτόν το ΙΚΑ από τη σχέση ασφάλισης που τους συνδέει, διότι ως προς αυτά δεν είναι πλέον δικαιούχος (ΑΠ 235/2011, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 793/2010, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 1274/2009, ΧρΙΔ 2010 [Γ].290). Πάντως δεν είναι στοιχείο της αγωγής η αναφορά της τυχόν υπάρχουσας σχέσης μεταξύ του ενάγοντος και του ασφαλιστικού του φορέα. Πρόκειται για θέμα που ανάγεται στην ουσιαστική βασιμότητα της αγωγής του παθόντος-ασφαλισμένου. Σημειώνεται πάντως ότι στις κατά κανόνα περιπτώσεις ο εναγόμενος δεν γνωρίζει τις ασφαλιστικές παροχές τις οποίες ο ενάγων είτε εισέπραξε είτε δικαιούται να εισπράξει από το ΙΚΑ ώστε να αξιώσει την αφαίρεση του σχετικού ποσού από την αιτούμενη αποζημίωση (ΜΠρΜεσ 73/2011 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).

Εάν δεν προκύπτει κατά την αποδεικτική διαδικασία εάν το ΙΚΑ έχει καταβάλει στον ενάγοντα ή οφείλει να του καταβάλει ασφαλιστικές παροχές σε σχέση με το προαναφερόμενο κονδύλιο των νοσηλίων του, και, συνεπώς, γεννάται αμφιβολία αν ο αυτός είναι φορέας των αντίστοιχων αξιώσεων ή τέτοιος κατέστη το ΙΚΑ, το Δικαστήριο μπορεί κατ’ άρθρο 249 ΚΠολΔ, να αναβάλει την συζήτηση της αγωγής μέχρι να προσκομισθεί βεβαίωση (ή και απόφαση) της αρμόδιας αρχής του ΙΚΑ, από την οποία να προκύπτει αν ο ενάγων- παθών έλαβε ή δικαιούται να απαιτήσει παροχές από αυτό και σε ποια έκταση αναφορικά με τα κονδύλια.

Μαρία Τζαβέλα

Δικηγόρος, LL.M.

E-mail: info@efotopoulou.gr