Μη ύπαρξη εμπορικής ιδιότητας στο πρόσωπο του «καλλιτέχνη» – Δυνατότητα υπαγωγής στο Ν. 3869/2010
Έχει κριθεί νομολογιακά ότι ο «καλλιτέχνης» εν γένει δεν είναι έμπορος, ενώ δεν αποκτά την εμπορική ιδιότητα ακόμα και αν απασχολεί προσωπικό (βλ. ΑΠ 134/1937, Δικαστική 1937 σ.591 και την προβληματική σε Βενιέρης Ι. –Κατσάς Θ., «Εφαρμογή του Ν. 3869/2010 για τα υπερχρεωμένα φυσικά πρόσωπα», Νομική Βιβλιοθήκη, 2η έκδοση, σελ.65).
Ειδικότερα, έχει κριθεί ότι η παροχή υπηρεσιών του καλλιτέχνη έναντι ορισμένης αμοιβής δεν συνιστά εμπορική πράξη και ο καλλιτέχνης δεν καθίσταται έμπορος με την εξής αιτιολογία στην υπ’ αρ. 953/2001 απόφαση του Εφετείου Αθηνών (Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών ΝΟΜΟΣ και ΔΕΕ 2001 σ. 594): «Επειδή, από τη διάταξη του άρθρου 1 του ΕμπΝ, η οποία ορίζει ότι “έμποροι είναι όσοι μετέρχονται πράξεις εμπορικάς και κύριον επάγγελμα έχουν την εμπορίαν”, προκύπτει, ότι την ιδιότητα του εμπόρου αποκτά μόνον όποιος, επιδιώκοντας να αποκομίσει κέρδος ο ίδιος προσωπικώς, επιχειρεί εμπορικές πράξεις στο δικό του όνομα και για δικό του λογαριασμό. Οι πράξεις αυτές ορίζονται στα άρθρα 2, 3 και 8 του ΒΔ της 2/14.5.1835 “περί αρμοδιότητος των εμποροδικείων” καθώς και σε άλλες ειδικές διατάξεις (ΑΠ Ολ 5/1996 ΕλλΔ 37, 1046). Μεταξύ αυτών όμως δεν περιλαμβάνεται η παροχή υπηρεσιών του καλλιτέχνη σε επιχειρηματία αντί ορισμένου μισθού (ή ποσοστού επί των κερδών). Έτσι, ο καλλιτέχνης εκείνος που παρέχει τέτοιες υπηρεσίες ενεργεί αστική πράξη (της παροχής των υπηρεσιών του) και δεν καθίσταται έμπορος (βλ. Σ. Σταυρόπουλου, Ερμ. ΕμπΔ, εκδ. 1980, σελ. 42)».
Άλλωστε, επίσης έχει κριθεί η ιδιαιτερότητα της φύσης της καλλιτεχνικής δημιουργίας και ότι η τελευταία είναι ξένη προς την εμπορία, διότι το οικονομικό μέρος αποτελεί παρεπόμενο και όχι προεξέχον στοιχείο. Χαρακτηριστική είναι η υπ’ αρ. 9859/1988 απόφαση του Εφετείου Αθηνών (Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών ΝΟΜΟΣ και ΕΔΠΟΛΥΚ 1990), στην οποία παρατηρείται : «Κύριος σκοπός του καλλιτέχνη είναι η δημιουργία, με ικανοποίηση της αντίστοιχης φιλοδοξίας του, ενώ το οικονομικό μέρος είναι γι’ αυτόν παρεπόμενο στοιχείο, φέρει δε η πώληση των έργων από τον ίδιο το δημιουργό τους, και κατά την οικονομική της ακόμη πλευρά, το χαρακτήρα καλλιτεχνικής δημιουργίας ξένης προς την εμπορία […] Συνεπώς η από ζωγράφο πώληση των δικών του καλλιτεχνικών δημιουργημάτων, δεν αποτελεί εμπορική πράξη, όχι μόνο διότι δεν χαρακτηρίζεται σαν τέτοια από το ΒΔ της 2/14.5.1835, αλλά και διότι δεν έχει τα γνωρίσματα της εμπορικής πράξεως, προσβλέποντας είτε στη χειροτεχνία είτε στη διαμεσολάβηση».
Συνεπώς, θα πρέπει να γίνει δεκτό ότι ο καλλιτέχνης, ως φυσικό πρόσωπο, το οποίο λόγω της φύσεως της καλλιτεχνικής δημιουργίας δεν έχει εμπορική ιδιότητα και συνακόλουθα δεν έχει και πτωχευτική ικανότητα, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 1 του Ν. 3869/2010, κατά το οποίο «Φυσικά πρόσωπα που δεν έχουν πτωχευτική ικανότητα και έχουν περιέλθει, χωρίς δόλο, σε μόνιμη αδυναμία πληρωμής των ληξιπρόθεσμων χρηματικών οφειλών τους (εφεξής οφειλέτες) δικαιούνται να υποβάλουν στο αρμόδιο δικαστήριο την αίτηση που προβλέπεται στην παρ. 1 του άρθρου 4 για τη ρύθμιση των οφειλών τους και απαλλαγή».
Θεώνη Κάδρα, Δικηγόρος
e-mail: info@efotopoulou.gr