Νομολογία σχετικά με τον ρόλο του πατέρα στη διαμόρφωση της προσωπικότητας του ανήλικου τέκνου

Κύριος σκοπός του δικαιώματος επικοινωνίας είναι η ικανοποίηση του αισθήματος της αγάπης μεταξύ του γονέα και του παιδιού και η αποφυγή της αποξένωσής τους (βλ. Κουνουγέρη-Μανωλεδάκη, «Οικογενειακό Δίκαιο», II, Δ’ Έκδοση, 2008, σελ. 328), καθώς και η δυνατότητα ελέγχου και άμεσης γνώσης για την ανάπτυξη της προσωπικότητας και την πνευματική ανάπτυξη από τον άλλο γονέα και παρακολούθησης της όλης κατάστασης.

 

Η επικοινωνία γονέα – τέκνου έχει σαν στόχο την διατήρηση του δεσμού ανάμεσα στα δύο μέρη, στην έκφραση αισθημάτων συμπάθειας, αγάπης ενδιαφέροντος και στοργής για το τέκνο. Το συμφέρον του τέκνου είναι η απόλαυση όλων των ηθικών πλεονεκτημάτων από την επικοινωνία αυτή (Β. Βαθρακοκοίλης, Το νέο Οικογενειακό Δίκαιο, Κατ’ άρθρο ερμηνεία-Νομολογία Οικογενειακού Δίκαιου μεταβατικών διατάξεων Ν. 1329/1983, Γ’ Έκδοση, Αθήνα, 1994, σελ. 612).

Η Πολιτεία εμπιστεύεται στους γονείς το λειτούργημα της φροντίδας και ανατροφής των τέκνων, ως εκ του φυσικού δεσμού και της στοργής απέναντι στα τέκνα, παρέχεται δε συνήθως προτεραιότητα στη μητέρα του τέκνου, κατά τους πρώτους μήνες μετά τον τοκετό. Για το μεταγενέστερο όμως χρόνο, αναγνωρίζεται γενικά ο μεγάλος ρόλος του πατέρα στην εν γένει διαμόρφωση των διαπροσωπικών σχέσεων του τέκνου, αλλά αποτελεί και με τη συμπεριφορά του τον καλύτερο δέκτη της επίδρασής της στο τέκνο (βλ. Π. Παρασκευόπουλου, Εξελικτική Ψυχολογία, τομ. μ. 1989, σελ. 188 επ., Κούσουλα, Η γονική μέριμνα μετά την ανώμαλη εξέλιξη της έγγαμης συμβίωσης των συζύγων, 1987, σελ. 170-171).

Μάλιστα, ο ιδιαίτερα σημαντικός ρόλος του πατέρα στην διαμόρφωση της προσωπικότητας και των εν γένει διαπροσωπικών σχέσεων του ανηλίκου τέκνου είναι αναγνωρισμένος από την ελληνική νομολογία, κάποιες δε χαρακτηριστικές δικαστικές αποφάσεις για το θέμα αυτό είναι οι κάτωθι:

Με την υπ’ αριθμ. 537/2012 απόφαση του Αρείου Πάγου (ΧρΙΔ 2012.661, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΝοΒ 2012.2359, ομοίως και ΑΠ 212/2011, ΑΠ 952/2007), το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι για την εξειδίκευση της αοριστίας νομικής έννοιας του συμφέροντος του τέκνου, δεν παρέχονται από τον νομοθέτη εκ των προτέρων προσδιοριστικά στοιχεία πέραν από το επιβαλλόμενο στο δικαστή καθήκον να σεβαστεί την ισότητα μεταξύ των γονέων και να μην κάνει διακρίσεις εξαιτίας του φύλου, της κοινωνικής προέλευσης ή της περιουσιακής – οικονομικής κατάστασης τους. Η μικρή ηλικία του ανηλίκου τέκνου και το φύλο του δεν αποτελούν κυρίαρχο κατά νόμο στοιχείο για τον προσδιορισμό του συμφέροντος του ανηλίκου αναφορικά με την ανάθεση της γονικής μέριμνας ή της επιμέλειας στον ένα ή τον άλλο από τους γονείς του, γιατί η άποψη ότι η γονική μέριμνα των μικρής ηλικίας τέκνων πρέπει να ανατίθεται στη μητέρα τους λόγω του ότι έχουν ανάγκη της μητρικής στοργής και ιδιαίτερων περιποιήσεων, εξακολουθεί να ισχύει, κατά τις νεότερες ιατρικές παιδαγωγικές και ψυχολογικές έρευνες, μόνο για την νηπιακή ηλικία, για την οποία αναγνωρίζεται σαφής βιοκοινωνική υπεροχή στη μητέρα, ενώ για το μεταγενέστερο χρόνο αναγνωρίζεται ο σοβαρός ρόλος του πατέρα στην όλη διαμόρφωση των διαπροσωπικών σχέσεων του τέκνου.

Περαιτέρω, σύμφωνα με την υπ’ αριθμ. 3743/1996 απόφαση του Εφετείου Αθηνών (Δνη 1998.386 και ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ), νεότερες ιατρικές και ψυχολογικές επιστημονικές έρευνες αναγνωρίζουν μια σαφή βιοκοινωνική υπεροχή στη μητέρα κατά τους πρώτους μήνες μετά τον τοκετό. Για το μεταγενέστερο όμως χρόνο αναγνωρίζουν το μεγάλο ρόλο του πατέρα στην όλη διαμόρφωση των διαπροσωπικών σχέσεων του παιδιού. Ο πατέρας όχι μόνο διαδραματίζει πρωταρχικό ρόλο στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του παιδιού αλλά αποτελεί και με τη συμπεριφορά του τον καλύτερο δέκτη της επιδράσεως της στο παιδί (βλ. Ι. Παρασκευόπουλου, Εξελικτική ψυχολογία, τομ. πρώτος σελ. 199, τομ. δεύτερος σελ. 150, Γ. Κουμάντου Οικογενειακό Δίκαιο, τόμ. Β’ 1989, σελ. 188 επ., Κούσουλα, Η γονική μέριμνα μετά την ανώμαλη εξέλιξη της έγγαμης σχέσης των συζύγων, 1987, σελ. 170-1 71, Horst Luthin, Elterliche Sorge κ.λ.ττ. FAM RZ 1984 σελ. 114 εττομ. (115), Reinhart Lempp, Die Bindungen des Kindes und ihre Bedeutung fur das Wohl des Kindes … FAM. RZ 1984 σελ. 741 εττομ. κυρίως σελ. ,743). Ο πατέρας, είτε λόγω συνθηκών εργασίας, είτε λόγω της παρατηρούμενης γενικά στη σύγχρονη εποχή πιο συχνής μεταβολής, σε σύγκριση με τον παρελθόν, της κατανομής των ρόλων ανάμεσα στους συζύγους μπορεί να καταστεί το πρόσωπο που είναι το κατ’ εξοχήν κατάλληλο για την ομαλή ψυχοσωματική ανάπτυξη του ανηλίκου (βλ. Kropholler, οπ. ανωτ. JZ 1984. 164 επομ. (165), Knopfel σε FAM. RZ 1983. 317, Cemhuber σε FAM. RZ 1973. 229, ενημερωτικό σημείωμα Σ. Πατεράκη, ΕλλΔνη 1987. 843).

Επιπρόσθετα, με την υπ’ αριθμ. 3240/2006 απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Θεσσαλονίκης (Αρμ 2007.717), κρίθηκε ότι για το μεταγενέστερο όμως χρόνο, αναγνωρίζεται γενικά ο μεγάλος ρόλος του πατέρα στην εν γένει διαμόρφωση των διαπροσωπικών σχέσεων του τέκνου. Ο πατέρας όχι μόνο διαδραματίζει πρωταρχικό ρόλο στην ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του τέκνου, αλλά αποτελεί και με τη συμπεριφορά του τον καλύτερο δέκτη της επίδρασης της στο τέκνο.

 

Μαρία Τζαβέλα

Δικηγόρος, LL.M.

E-mail: info@efotopoulou.gr