Νομολογιακά αποσπάσματα περί μη αναγνώρισης καταχρηστικότητας επί της αναγκαστικής εκτέλεσης λόγω αποβολής από την πρώτη κατοικία
Η προστασία της πρώτης κατοικίας, προβλεπόταν στον εκάστοτε σχετικό νόμο – για παράδειγμα στα πλαίσια του ν. 3869/2010 (νόμος Κατσέλη) – περιοριστικά για τις σε αυτόν ρυθμιζόμενες περιπτώσεις. Ωστόσο, η κατάργηση των §§ 2 έως 4 του άρθρου 9 με το άρθρο 1 του ν. 4592/2019, τερμάτισε το καθεστώς της οργανωμένης προστασίας της κύριας κατοικίας, ενώ παράλληλα όλα τα αντίστοιχα νομοθετήματα περί προστασίας της κύριας κατοικίας έχουν επίσης καταργηθεί.
Ως εκ τούτου, μεγάλο μέρος της νομολογία πλέον απορρίπτει παγίως τους ισχυρισμούς περί αναστολής της εκτελεστικής διαδικασίας λόγω πρώτης κατοικίας και απαιτεί έτερα στοιχεία καταχρηστικότητας να συντρέχουν.
Παρατίθενται νομολογιακά αποσπάσματα:
- 17/2026 Εφετείο Πειραιά (ΤΝΠ NOMOS)
«Ακόμη, μόνη η στέρηση της δυνατότητας ελεύθερης διάθεσης και αξιοποίησης του κατασχεθέντος ακινήτου και η τυχόν απώλειά του δεν αποτελεί ιδιαίτερα επαχθή και μη ανεκτή κατά τους κανόνες των χρηστών ηθών συνέπεια από την επίσπευση της ένδικης αναγκαστικής εκτέλεσης, σε σχέση μ’ αυτές που θα υφίστατο η καθ’ ης εάν δεν ασκούσε το δικαίωμά της, αφού αυτή συνιστά την εκ του νόμου συνέπεια κάθε αναγκαστικής κατάσχεσης και όχι μόνο της επίδικης. Επιπροσθέτως, το γεγονός ότι το κατασχεθέν ακίνητο αποτελεί, κατά τους ισχυρισμούς του ανακόπτοντα, την πρώτη και μοναδική κατοικία του, η αξία της οποίας είναι μεγαλύτερη από το ποσό για το οποίο επισπεύδεται η προκείμενη αναγκαστική εκτέλεση, δεν καθιστά άνευ ετέρου την επιβολή κατάσχεσης επ’ αυτού καταχρηστική, δεδομένου, ότι σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν στην ανωτέρω νομική σκέψη, αν το αντικείμενο της κατάσχεσης αποτελεί το μοναδικό περιουσιακό στοιχείο του οφειλέτη, η κατάσχεσή του δεν είναι άκυρη, ακόμη και αν υπάρχει εμφανής δυσαναλογία μεταξύ της αξίας του και της εκτελούμενης αξίωσης. Επιπλέον, η προστασία της πρώτης κατοικίας έχει αποτελέσει αντικείμενο ρητών νομοθετικών προβλέψεων, ήτοι αρχικά του Ν. 3869/2010, εν συνεχεία του Ν. 4605/2019, έπειτα του Ν. 4714/2020 και ακολούθως του Ν. 4738/2020, βάσει των σε κάθε νομοθέτημα τιθέμενων προϋποθέσεων, τη συνδρομή των οποίων ουδόλως επικαλείται ο ανακόπτων. Σε συνδυασμό, μάλιστα, και με την επί μακρό χρόνο γενική νομοθετική αναστολή όλων των πλειστηριασμών πρώτης κατοικίας είχε παρασχεθεί νομοθετικά ένα μεγάλο χρονικό διάστημα στους οφειλέτες να τεθούν υπό την προστασία κάποιας νομοθετικής ρύθμισης, ή έστω εκουσίως να προχωρήσουν σε ρύθμιση του χρέους, εξοφλώντας το σταδιακά. Δεν δύναται, δε, μέσω της κατασκευής της καταχρηστικότητας δικαστικά να παρακαμφθεί η σαφής νομοθετική βούληση περί προστασίας της πρώτης κατοικίας αποκλειστικά και μόνο στο πλαίσιο του κάθε φορά ισχύοντος ειδικού νομοθετικού καθεστώτος προστασίας αυτής και να οδηγηθεί κανείς σε γενική απαγόρευση της κατάσχεσης και πλειστηριασμού της πρώτης κατοικίας, αφού αυτό θα καθιστούσε περιττή την όλη τυπική και αυστηρή διαδικασία που πρέπει να τηρήσει ένας οφειλέτης για να πετύχει την προστασία των ανωτέρω νόμων και θα καταστρατηγούσε τον σκοπό του νομοθέτη και τις σαφείς προβλέψεις των σχετικών διατάξεων (βλ. ΕφΑνΚρ 19/2024 ΤΝΠ Nomos). Μετά ταύτα, το πρωτοβάθμιο Δικαστήριο που με την εκκαλουμένη απόφασή του απέρριψε ως νόμω αβάσιμο τον λόγο αυτό της ανακοπής, με αιτιολογία, η οποία συμπληρώνεται με την παρούσα KΠολΔ 534), ορθά εφάρμοσε το νόμο και ο περί του αντιθέτου, πρώτος λόγος της έφεσης, τυγχάνει αβάσιμος και απορριπτέος.»
- 9/2023 Εφετείο Πειραιά (ΤΝΠ NOMOS)
«Μόνο δε το γεγονός ότι η άσκηση του δικαιώματος στη συγκεκριμένη περίπτωση επιφέρει βλάβη, έστω και μεγάλη, στον οφειλέτη δεν μπορεί να αποτελέσει κατάχρηση δικαιώματος, κατ’ άρθρο 281 ΑΚ, παρά μόνο αν το γεγονός αυτό μπορεί να συνδυασθεί και με άλλες περιστάσεις, όπως λ.χ. όταν ο δανειστής δεν έχει συμφέρον στην άσκηση του δικαιώματος. […] Επιπλέον, δεν προσδιορίζεται το ακριβές ύψος της επικαλούμενης ζημίας εξαιτίας της προαναφερθείσης συμπεριφοράς της εφεσίβλητης Τράπεζας και τούτο διότι, το εάν στην συγκεκριμένη περίπτωση η άσκηση του συμβατικού δικαιώματος της τελευταίας επέφερε τυχόν βλάβη στον εκκαλούντα, αυτή (δηλαδή, η προκληθείσα βλάβη) θα έπρεπε να προσδιορίζεται κατά τρόπο απολύτως σαφή και ορισμένο σύμφωνα με όσα ήδη αναφέρθηκαν, με την αναφορά συγκεκριμένων πραγματικών περιστατικών, που να την θεμελιώνουν, γιατί διαφορετικά δεν μπορεί να στοιχειοθετηθεί κατάχρηση δικαιώματος από την πλευρά της καθ’ ης η ένδικη ανακοπή και ήδη εφεσίβλητης Τράπεζας, καθόσον μόνον εάν η συγκεκριμένη συμπεριφορά της τελευταίας μπορεί να συνδυαστεί και με άλλες περιστάσεις, όπως π.χ. όταν ο δανειστής δεν έχει συμφέρον στην άσκηση του δικαιώματος, μπορεί να συνιστά κατάχρηση δικαιώματος (Α.Π. 869/2021 Δημοσιευμένη στην Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών του Δ.Σ.Α. “ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ”). Έλλειψη, όμως, συμφέροντος δεν μπορεί να υπάρχει, όταν ο δανειστής, όπως έχει δικαίωμα από τη σύμβαση, αποφασίζει να εισπράξει την απαίτησή του, διότι τούτο αποτελεί δικαίωμα συνυφασμένο με τη διαχείριση της περιουσίας του, τον τρόπο της οποίας (διαχείρισης) αυτός μπορεί να αποφασίζει, εκτός εάν, στη συγκεκριμένη περίπτωση, υπάρχει υπέρβαση, και δη προφανής, των αρχών της καλής πίστης, των χρηστών ηθών και του οικονομικού και κοινωνικού σκοπού του δικαιώματος (ΑΠ 1472/2004 ΝΟΜΟΣ), πράγμα, άλλωστε, που ουδόλως ο ανακόπτων και ήδη εκκαλών επικαλείται (Εφ. Λαρ. 20/2019 δημοσιευμένη στην Τράπεζα Νομικών Πληροφοριών του Δ.Σ..Α <<ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ>>).»
- 357/2022 Μονομελές Πρωτοδικείο Κω (ΤΝΠ NOMOS)
«Σύμφωνα με το άρθρο 281 ΑΚ, η άσκηση του δικαιώματος απαγορεύεται, αν υπερβαίνει προφανώς τα όρια που επιβάλλουν η καλή πίστη ή τα χρηστά ήθη ή ο κοινωνικός ή οικονομικός σκοπός του δικαιώματος. Μόνο το γεγονός ότι η άσκηση του δικαιώματος επιφέρει βλάβη, έστω και μεγάλη, στον οφειλέτη δεν αρκεί για να χαρακτηρίσει ως καταχρηστική την άσκησή του, αλλά πρέπει να συνδυάζεται και με άλλες περιστάσεις, όπως συμβαίνει όταν ο δανειστής δεν έχει στην πραγματικότητα συμφέρον από την άσκηση του δικαιώματος του. Έλλειψη συμφέροντος, όμως, δεν μπορεί να υπάρχει, όταν ο δανειστής, όπως έχει δικαίωμα από τη σύμβαση, αποφασίζει να εισπράξει την απαίτησή του, διότι τούτο αποτελεί δικαίωμα συνυφασμένο με τη διαχείριση της περιουσίας του, τον τρόπο της οποίας (διαχείρισης) αυτός μπορεί να αποφασίζει, εκτός αν στη συγκεκριμένη περίπτωση υπάρχει υπέρβαση και δη προφανής των αρχών της καλής πίστης, των χρηστών ηθών και του οικονομικού και κοινωνικού σκοπού του δικαιώματος.»
Έλενα Ψαρρού
Δικηγόρος
info@efotopoulou.gr