Ρύθμιση της οικογενειακής στέγης μετά τη διάσταση των συζύγων και μετά την αμετάκλητη λύση του γάμου με διαζύγιο
Κατά τη διάταξη του άρθ. 1094 ΑΚ, ο κύριος πράγματος δικαιούται να απαιτήσει από το νομέα ή τον κάτοχο την αναγνώριση της κυριότητάς του και την απόδοση του πράγματος. Κατά δε τη διάταξη του άρθ. 1095 ΑΚ, ο νομέας μπορεί ν’ αρνηθεί την απόδοση του πράγματος, αν έχει έναντι του κυρίου δικαίωμα να νέμεται ή να κατέχει το πράγμα. Εξάλλου, το δικαίωμα του εναγομένου για νομή ή κατοχή του επιδίκου ακινήτου μπορεί να στηρίζεται, πλην των άλλων, και σε οικογενειακή έννομη σχέση, όπως το δικαίωμα της συζύγου για χρήση της οικογενειακής στέγης. Η περίπτωση αυτή στηρίζεται στη διάταξη του άρθ. 1393 ΑΚ, η οποία, σημειωτέον, εισάγει σοβαρή καινοτομία, κατά τη ρύθμιση της οικογενειακής στέγης, μετά την επελθούσα διάσταση των συζύγων και μάλιστα κατά τρόπο διαφορετικό από εκείνον, που συνάγεται με βάση τις γενικές διατάξεις, όπως, άλλωστε, προκύπτει από τη δικαιολογία της εισηγητικής έκθεσης [βλ. αναπτ. Απ. Γεωργιάδης, Η οικογενειακή στέγη, ΕλλΔνη 29, 1284 επ. και κυρίως αριθ. IV, σελ. 1286 -Απ. Γεωργιάδης, ΕμπραγμΔ, τομ. Α`, εκδ. 1991, § 58/11, αριθ. 37, σελ. 566 – για την εισηγητική έκθεση βλ. Αρμ 37, 285]. Το άρθ. 1393 ΑΚ θεμελιώνει υπέρ του συζύγου, στο πρόσωπο του οποίου συντρέχουν οι προϋποθέσεις της διατάξεως, αξίωση κατά του άλλου συζύγου, για παραχώρηση της χρήσης της οικογενειακής στέγης, αγώγιμη και εκτελεστή [βλ. Δεληγιάννης/ Κουτσουράδης, ΟικογενΔ, τομ. II, εκδ. 1987, § 241]. Η διάταξη απομακρύνεται από τη ρύθμιση των γενικών διατάξεων του ενοχικού και εμπραγμάτου δικαίου και εισάγει δίκαιο επιεικές. Έτσι, σε περίπτωση εναγωγής της συζύγου από το δικαιούχο κύριο και ενάγοντα σύζυγό της με τη διεκδικητική αγωγή του άρθ. 1094 ΑΚ, η εναγομένη σύζυγος μπορεί να αντιτάξει, στα πλαίσια εφαρμογής της διατάξεως του αρθ. 1095 ΑΚ, το δικαίωμα της έννομης σχέσης της κατοχής, που βασίζεται στο αρθ. 1393 ΑΚ. Σημειώνεται, ότι η ρύθμιση αυτή δεν προσκρούει στη συνταγματική διάταξη του αρθ. 17 Συντ. αφού δεν κρίνεται, πως αποστερεί τον κύριο από την ιδιοκτησία του. Άλλωστε, τόσο η κατοικία όσο και η ιδιοκτησία έχουν και κοινωνική λειτουργία, που, στη συγκεκριμένη περίπτωση, πραγματώνεται διά της διατάξεως του αρθ. 1393 ΑΚ, σε συνδυασμό με αυτή του αρθ. 21 Συντ, με την οποία προστατεύεται η οικογένεια [βλ. Δεληγιάννης/Κουτσουράδης, ό.π. σελ. 209 επ. – Θ. Παπαζήση, στο Απ. Γεωργιάδη/Μ. Σταθόπουλου, ΑστΚωδ., τομ. VII, εκδ. 1991, ΟικογενΔ, εκδ. 1991, στο αρθ. 1393/VΙΙΙ, αριθ. 84, σελ. 246 in fine και επ. – Π. Δαγτόγλου, Σύνταγμα (ατομικά δικαιώματα), τομ. Α`, εκδ. 1991, αριθ. 190, σελ. 104 in fine και επ.].
Προϋποθέσεις για την προβολή του εν λόγω δικαιώματος, που έχει ιδιόρρυθμο ενοχικό χαρακτήρα, είναι α) το συγκεκριμένο ακίνητο να αποτελεί την οικογενειακή στέγη και β) να έχει παραχωρηθεί η χρήση του με δικαστική απόφαση, με προσωρινό χαρακτήρα, αφού διαρκεί, όσο και η διάσπαση της έγγαμης συμβίωσης μέχρι την επανασύστασή της ή την ακύρωση ή λύση του γάμου με διαζύγιο. Μετά δε την αμετάκλητη λύση του γάμου, οι σχέσεις των συζύγων με βάση ένα τέτοιο θέμα διέπονται από τις γενικές διατάξεις του εμπραγμάτου ή, ανάλογα, του ενοχικού δικαίου. Τέλος, ως “οικογενειακή στέγη” χαρακτηρίζεται το ακίνητο εκείνο, το οποίο οι σύζυγοι χρησιμοποιούν από κοινού για την κύρια κατοικία τους [Α. Γαζής, Προβλήματα από το νέο Οικογενειακό Δίκαιο, ΝοΒ 31, 913 επ. και κυρίως σελ. 924 – Π. Λαδάς, Η αναμόρφωση των κληρονομικών σχέσεων στα πλαίσια της μεταρρύθμισης του Οικογενειακού Δικαίου, εκδ. 1984, σελ. 44 – Δ. Ταγλάουερ, Ο ν. 1329/1983 και η καταγγελία της αορίστου χρόνου μίσθωσης, ΝοΒ 31, 964 -1. Σπυριδάκης, ΟικογενΔ, σελ. 99 – Θ. Παπαζήση, Κατοικία, συμβίωση και οικογενειακή στέγη, στον τόμο Προσφορά στο Γ. Μιχαηλίδη Νουάρο, τομ. Β` εκδ. 1987, σελ. 318].
Μαρία Τζαβέλα
Δικηγόρος, LL.M.
E-mail: info@efotopoulou.gr