Σάτιρα και όρια αυτής
Η ελευθερία του λόγου και της εκφράσεως και η ελευθερία της τέχνης, που κατοχυρώνονται, αντιστοίχως, από τα άρθρα 14 παρ. 1 και 16 παρ. 1 του Συντάγματος, υπόκεινται, προκειμένου για προϊόντα λόγου και τέχνης που μεταδίδονται ή προβάλλονται από το ραδιόφωνο ή την τηλεόραση, στο ειδικό καθεστώς και στους περιορισμούς που επιβάλλονται σχετικώς από την ειδικότερη ως προς τα συγκεκριμένα ως άνω προϊόντα λόγου και τέχνης, διάταξη του άρθρου 15 παρ. 2 του Συντάγματος. Ειδικότερα, τα προϊόντα λόγου και τέχνης, που μεταδίδονται ή προβάλλονται με ραδιοφωνικές ή τηλεοπτικές εκπομπές, πρέπει να έχουν την υψηλότερη κατά το δυνατόν ποιοτική στάθμη, ώστε να συντελούν στην πολιτιστική ανάπτυξη, και όχι υποβάθμιση, της Χώρας και να σέβονται, μεταξύ άλλων, την πρωταρχική αξία που κατοχυρώνει η συνταγματική τάξη (άρθρο 2 παρ. 1 του Συντάγματος), ήτοι την αξία του ανθρώπου (βλ. ΣτΕ 2838/2014, 3946/2014). Η παρ. 2 του άρθρου 15 του Συντάγματος ορίζει ότι «Η ραδιοφωνία και η τηλεόραση υπάγονται στον άμεσο έλεγχο του Κράτους. Ο έλεγχος και η επιβολή των διοικητικών κυρώσεων υπάγονται στην αποκλειστική αρμοδιότητα του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης που είναι ανεξάρτητη αρχή, όπως νόμος ορίζει. Ο άμεσος έλεγχος του Κράτους … έχει ως σκοπό … την εξασφάλιση της ποιοτικής στάθμης των προγραμμάτων που επιβάλλει η κοινωνική αποστολή της ραδιοφωνίας και της τηλεόρασης και η πολιτιστική ανάπτυξη της Χώρας, καθώς και το σεβασμό της αξίας του ανθρώπου και την προστασία της παιδικής ηλικίας και της νεότητας». Περαιτέρω, η παρ. 2 του άρθρου 3 του ν. 1730/1987 (Α΄145) ορίζει ότι «Οι ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές διέπονται από τις αρχές: … δ. της διαφύλαξης της ποιότητας της ελληνικής γλώσσας …». Εξάλλου, ο Κανονισμός 2/1991 του Ε.Σ.Ρ. «περί ραδιοτηλεοπτικών προγραμμάτων» (Β΄421), ο οποίος διατηρήθηκε σε ισχύ καθ’ όσον αφορά τις μη ειδησεογραφικές και άλλες δημοσιογραφικές και πολιτικές εκπομπές και μετά τη θέση σε ισχύ του π.δ. 77/2003 (Α΄75- βλ. άρθρο δεύτερο παρ. 1 αυτού), με το οποίο κυρώθηκε ο «κώδικας δεοντολογίας ειδησεογραφικών και άλλων δημοσιογραφικών και πολιτικών εκπομπών», ορίζει στο άρθρο 2 ότι «1. Οι ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές πρέπει να εξασφαλίζουν την ποιοτική στάθμη που επιβάλλει η κοινωνική αποστολή της ραδιοτηλεοράσεως και η πολιτιστική ανάπτυξη της χώρας […] 5. Πρέπει να τηρούνται οι γενικά παραδεκτοί κανόνες της ευπρέπειας και της καλαισθησίας στη γλώσσα και τη συμπεριφορά, λαμβάνοντας υπόψη το είδος και το πλαίσιο της εκάστοτε εκπομπής. Ιδιαίτερη μέριμνα επιβάλλεται στα προγράμματα που μεταδίδονται σε χρόνο, που η τηλεόραση είναι πιθανό να παρακολουθείται από ανηλίκους».
Έχει κριθεί ότι το άσεμνο λεξιλόγιο που χρησιμοποίησε παρουσιαστής κατά τη διάρκεια της μεταδόσεως σατιρικής εκπομπής πρόκειται περί παραβιάσεως των κανόνων της καλαισθησίας στη γλώσσα και τη συμπεριφορά. Ναι μεν υφίσταται σχετική ανοχή περί την ευπρέπεια της γλώσσας κατά τις σατιρικές εκπομπές, πλην όμως αυτή η ανοχή δεν εξικνείται έως της ασυδοσίας. Υφίστανται συγκεκριμένοι κανόνες δικαίου που ρυθμίζουν την ποιοτική στάθμη που πρέπει να έχουν όλες οι τηλεοπτικές εκπομπές άνευ εξαιρέσεως των σατιρικών εκπομπών. Εκπομπή, η οποία περιέχει άσεμνο λεξιλόγιο δεν έχει την απαιτούμενη από το άρθρο 15 παρ. 2 του Συντάγματος και τον Κανονισμό 2/1991 του Ε.Σ.Ρ. ποιοτική στάθμη (πρβλ. ΣτΕ 3490/2006, 7μ.) Η τήρηση της υποχρεώσεως χρήσεως ευπρεπούς γλώσσας, η οποία επιβάλλεται από την ανωτέρω διάταξη του άρθρου 2 παρ. 5 του Κανονισμού 2/1991, στο πλαίσιο εξειδίκευσης της επιταγής του άρθρου 15 παρ.2 του Συντάγματος, αφορά όχι μόνο τις ειδησεογραφικές, πολιτικές και εν γένει ενημερωτικές εκπομπές, αλλά και τις εκπομπές ψυχαγωγικού χαρακτήρα, οι οποίες δεν απαλλάσσονται από την υποχρέωση να υπηρετούν τους τασσόμενους στις παρατεθείσες διατάξεις σκοπούς δημοσίου συμφέροντος, ενώ, άλλωστε, η ψυχαγωγία δεν είναι, άνευ ετέρου, συνυφασμένη με τη χρήση εκφραστικών μέσων χαμηλής ποιότητας (ΣτΕ 3946/2014, ΣτΕ 4815/2014).
Λένα Πολύζου
Δικηγόρος
Email: info@efotopoulou.gr