Ταπί, Χοτζέτι – Δημόσια έγγραφα Οθωμανικού Δικαίου περί Γαιών
Η μορφή των ιδιοκτησιακών αυτών εγγράφων αναγνωρίστηκε από τον Οθωμανικό Νόμο περί Γαιών του1858 ως αποκλειστικός τύπος τίτλων που παρείχαν στους δικαιούχους αυτών το ιδιόρρυθμο δικαίωμα της “εξουσίασης”- το οποίο, μολονότι δεν αναφερόταν ρητά, από τα εννοιολογικά του στοιχεία προέκυπτε ότι μπορούσε να θεωρηθεί εμπράγματης μορφής- επί των δημόσιων γαιών, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονταν οι αγροί, οι λειμώνες, οι χειμερινές βοσκές, τα δάση (άρθρ. 3 του οθΝπΓαιών/1858). Τυπική προϋπόθεση για την ενάσκηση του παραπάνω δικαιώματος αποτελούσε η υποχρέωση των δικαιούχων να εφοδιαστούν με τίτλους ταπίων που είχαν τα προαναφερόμενα χαρακτηριστικά και χορηγούνταν, αφού καταβαλλόταν το οριζόμενο έναντι του παραχωρούμενου δικαιώματος ποσό χρημάτων. Μεταξύ των δικαιούχων που είχαν τις νόμιμες προϋποθέσεις για την παραχώρηση του δικαιώματος “εξουσίασης” ήταν και αυτοί που είχαν αποκτήσει το εν λόγω δικαίωμα μετά από νομότυπη “μεταβίβαση” ή “οιονεί αγοραπωλησία” (ferag) και δεν τους είχε ακόμη χορηγηθεί σχετικός ιδιοκτησιακός τίτλος (tapu).H μεταβίβαση αυτή (άρθρ. 36 οθΝπΓαιών), κατά την ορθότερη ερμηνευτική απόδοση, χαρακτηρίζεται ως “παραχώρηση” από ιδιώτη σε ιδιώτη, η οποία αντιδιαστελλόταν από την κύρια “παραχώρηση” του άρθρ. 3 του οθΝπΓαιών από το οθωμανικό δημόσιο σε ιδιώτη (miri). Η τελείωση της “παραχώρησης” επερχόταν ύστερα από άδεια του ειδικού υπαλλήλου του επαρχιακού ειδικού κτηματολογίου, η οποία αποτελούσε τη μόνη απαραίτητη τυπική προϋπόθεση για την εγκυροποίηση της “παραχώρησης” (μεταβίβασης) του δικαιώματος της “εξουσίασης” από τον εξουσιαστή της δημόσιας γαίας σε οποιονδήποτε είτε δωρεάν είτε με “γνωστό” (ορισμένο) τίμημα.
Συνεπώς, τα ταπιά, ως δημόσια έγγραφα, είτε με τη μορφή του οριστικού ιδιοκτησιακού τίτλου του κεντρικού οθωμανικού κτηματολογίου είτε με τη μορφή του προσωρινού ιδιοκτησιακού τίτλου των τοπικών γραφείων του κεντρικού κτηματολογίου, αποδείκνυαν τη νόμιμη κτήση του δικαιώματος “εξουσίασης” των κατόχων τους επί των δημόσιων γαιών. Σε αντίθεση με τα ταπιά, που ήταν αποδεικτικοί τίτλοι μεταβίβασης δικαιώματος “εξουσίασης” επί των δημόσιων οθωμανικών γαιών και δεν προσπόριζαν στον κάτοχο τους δικαίωμα κυριότητας (άρθρ. 8 του οθΝπΓαιών/1858 και άρθρ. 14 του οθΝπΤαπίων/1859), παρά μόνο χρήσης και κάρπωσης αυτών, τα “χοτζέτια”, ως μορφές ιδιοκτησιακών τίτλων, αποτελούσαν κυρίως τις επικυρωτικές ή αναγνωριστικές αποφάσεις των μουσουλμανικών ιεροδικείων, που συντάσσονταν ενώπιον του ιεροδίκη και μαρτύρων και αφορούσαν κυρίως σε αγοραπωλησίες αστικών συνήθως ακινήτων ή κτημάτων πλήρους ή τέλειας κυριότητας. Περαιτέρω από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 974, 984 παρ. 1 και 989 εδάφ. α’ ΑΚ προκύπτει ότι στοιχεία της αγωγής περί διατάραξης της νομής είναι η νομή του ενάγοντος πάνω στο πράγμα κατά το χρόνο της διατάραξης και της άσκησης της αγωγής και η προσβολή αυτής από τον εναγόμενο με διατάραξη που έγινε παράνομα και χωρίς τη θέληση του νομέα ενάγοντος. Διατάραξη της νομής συνιστά κάθε θετική πράξη ή παράλειψη που αποτελεί παρενόχληση του νομέα στην άσκηση της νομής του. Επίσης στη δίκη για διατάραξη της νομής, εάν εναγόμενο είναι το Δημόσιο αυτό μπορεί να επικαλεστεί δικαίωμα που του παρέχει εξουσία πάνω στο πράγμα, οπότε, αν αποδείξει είτε τη δική του κυριότητα είτε ότι η κυριότητα δεν ανήκει στον ενάγοντα, απορρίπτεται η αγωγή περί νομής (άρθρο 3 του Α.Ν. 1539/1938) (588/2016 ΑΠ NOMOS, 826/2018 ΑΠ NOMOS).
Έλενα Ψαρρού
Δικηγόρος