Το δικαίωμα ακύρωσης της τεκμαιρόμενης αποδοχής κληρονομιάς – Παθητική νομιμοποίηση αγωγής ακύρωσης λόγω πλάνης
Κατά τα άρθρα 1847 παρ. 1 εδ. α` και 1850 εδ. β` ΑΚ, ο κληρονόμος μπορεί να αποποιηθεί την κληρονομία μέσα σε προθεσμία τεσσάρων μηνών, που αρχίζει από τότε, που έμαθε την επαγωγή και τον λόγο της.
Εάν συντρέχει περίπτωση νόμιμης αντιπροσώπευσης, η ως άνω γνώση ερευνάται μόνο στο πρόσωπο του νομίμου αντιπροσώπου (αρθ. 214 ΑΚ. Βλ. Γεωργιάδης-Σταθόπουλος, άρθ. 1847-1848, αριθμ. 17).
Αν περάσει η προθεσμία, η κληρονομία θεωρείται ότι έχει γίνει αποδεκτή. Κατά δε το άρθρο 1857 εδ. β` περ. 1, γ` και δ` του ίδιου Κώδικα, η αποδοχή της κληρονομίας που οφείλεται σε πλάνη κρίνεται σύμφωνα με τις διατάξεις για τις δικαιοπραξίες. Η πλάνη σχετικά με το ενεργητικό ή το παθητικό της κληρονομίας δεν θεωρείται ουσιώδης. Οι διατάξεις του άρθρου αυτού εφαρμόζονται και σε αποδοχή που συνάγεται από την παραμέληση της προθεσμίας για αποποίηση. Κατά τα άρθρα πάλι 140 και 141 ΑΚ, αν κάποιος καταρτίζει δικαιοπραξία και η δήλωσή του δεν συμφωνεί, από ουσιώδη πλάνη, με τη βούλησή του, έχει δικαίωμα να ζητήσει την ακύρωση της δικαιοπραξίας. Η πλάνη είναι ουσιώδης, όταν αναφέρεται σε σημείο τόσο σπουδαίο για την όλη δικαιοπραξία, ώστε, αν το πρόσωπο γνώριζε την πραγματική κατάσταση, δεν θα επιχειρούσε την δικαιοπραξία. Από τις διατάξεις αυτές προκύπτει, ότι η αποδοχή της κληρονομίας, που συνάγεται από την παραμέληση της προθεσμίας αποποίησης, μπορεί να προσβληθεί από τον κληρονόμο λόγω πλάνης, όταν η αποδοχή, που συνάγεται με τον τρόπο αυτό κατά πλάσμα του νόμου, δεν συμφωνεί με τη βούλησή του, από ουσιώδη πλάνη, δηλαδή από άγνοια ή εσφαλμένη γνώση της καταστάσεως, που διαμόρφωσε τη βούλησή του, όταν αυτή αναφέρεται σε σημείο τόσο σπουδαίο για την αποδοχή της κληρονομίας, ώστε αν ο κληρονόμος γνώριζε την αληθινή κατάσταση, ως προς το σημείο αυτό, δεν θα άφηνε να παρέλθει άπρακτη η προθεσμία αποποιήσεως. Η εσφαλμένη δε γνώση ή άγνοια, που δημιουργεί τη μεταξύ βουλήσεως και δηλώσεως διάσταση, η οποία, όταν είναι ουσιώδης, θεμελιώνει δικαίωμα προσβολής της δηλώσεως λόγω πλάνης, μπορεί να οφείλεται και σε άγνοια ή εσφαλμένη γνώση των προαναφερθεισών νομικών διατάξεων για αποδοχή της κληρονομίας (βλ. ΟλΑΠ 3/1989, ΝοΒ 38.606, ΑΠ 493/2003, δημ. Νόμος, ΑΠ 1533/1991, ΕλΔ 1992.1608, ΑΠ 858/1990, ΕλΔ 1991.983, ΕφΑθ 4093/1998, ΑρχΝ 2003.418, ΕφΠατρ 337/1995, ΕλΔ 1996.1640, ΕφΑθ 10711/1991, ΕλΔ 1995.689).
Η αγωγή προς ακύρωση της αποδοχής της κληρονομίας στρέφεται, σύμφωνα με την ορθότερη άποψη, κατά διασταλτική ερμηνεία της διάταξης του άρθρου 155 ΑΚ, κατά του αμέσως έλκοντος έννομο κληρονομικό συμφέρον από την έκπτωση αυτού, που ακυρωσίμως -δηλαδή συνεπεία πλάνης- αποδέχτηκε και που στη συνέχεια θα αποποιηθεί, δηλαδή κατ` εκείνου, στον οποίο θα επαχθεί η κληρονομία μετά την αποδοχή της αγωγής και την αποποίηση του ενάγοντος στην περί ακυρώσεως δίκη (Βουζίκας, ΚληρΔ, παρ. 21V κείμ. και σημ. 13-14, Γεωργιάδης-Σταθόπουλος, ΑΚ, άρθρ. 1857, σημ. 7, Σπυριδάκης, ΚληρΔ, σελ. 182, Ψούνη, ΚληρΔ, 2004, σελ. 93). Η αντίθετη άποψη (Μπαλής, ΓενΑρχ., παρ. 74), σύμφωνα με την οποία η σχετική αγωγή ακυρώσεως της αποδοχής στρέφεται κατά των δανειστών της κληρονομίας και των κληροδόχων, αφενός δεν στηρίζεται στο νόμο, αφετέρου δημιουργεί υπέρμετρη δυσχέρεια στον ενάγοντα, να στραφεί κατά ενός μεγάλου και συχνά απροσδιόριστου, αριθμού δανειστών του κληρονομουμένου. Άλλωστε, οι δανειστές της κληρονομίας μπορούν να προστατευθούν με την άσκηση τριτανακοπής (άρθρα 583 επ. ΚΠολΔ) κατά της απόφασης, που δέχεται σχετική αγωγή ακυρώσεως της αποδοχής.
Θεώνη Κάδρα, Δικηγόρος
e-mail: info@efotopoulou.gr