Αυτοδίκαιη κτήση της νόμιμης μοίρας

Με τις διατάξεις ΑΚ 1825 επ. ρυθμίζεται η αναγκαστική διαδοχή, άλλως η διαδοχή των νόμιμων μεριδούχων του κληρονομουμένου. Νόμιμη μοίρα είναι το κληρονομικό μερίδιο που αναγνωρίζεται από το νόμο και παρά την αντίθετη βούληση του διαθέτη σε ορισμένα πρόσωπα, στους αναγκαίους κληρονόμους ή νόμιμους μεριδούχους.

Σκοπός του θεσμού της νόμιμης μοίρας είναι η προστασία στενών συγγενών και του συζύγου του κληρονομουμένου, ουσιαστικά δηλαδή του θεσμού της οικογένειας και εισάγουν αναγκαστικό δίκαιο.[1] Κατά την ΑΚ 1825 «Οι κατιόντες και οι γονείς του κληρονομουμένου, καθώς και ο σύζυγος που επιζεί, οι οποίοι θα είχαν κληθεί ως εξ αδιαθέτου κληρονόμοι, έχουν δικαίωμα νόμιμης μοίρας στην κληρονομία. Η νόμιμη μοίρα είναι το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας. Ο μεριδούχος κατά το ποσοστό αυτό μετέχει ως κληρονόμος» ενώ κατά την ΑΚ 1829 «Κάθε περιορισμός του μεριδούχου από τη διαθήκη, όσο βαρύνει τη νόμιμη μοίρα, θεωρείται σαν να μην έχει γραφεί». Στο μεριδούχο, έτσι εξασφαλίζεται η απόκτηση της νόμιμης μοίρας κατά το ίδιο τρόπο που αποκτάται η κληρονομική μερίδα από τον κληρονόμο, δηλαδή επέρχεται αυτοδίκαιη και άμεση κτήση της από την επαγωγή (ΑΚ 1846).[2]

Η προσβολή της νόμιμης μοίρας με διαθήκη μπορεί να πραγματωθεί είτε με την ολική παράλειψη του μεριδούχου είτε με τη μερική παράλειψη της νόμιμης μοίρας του αλλά και με την προσθήκη περιορισμών που βαρύνουν το ποσοστό της νόμιμης μοίρας.

Ο όρος «θεωρείται ως μη γεγραμμένος» είναι συνώνυμος με τον όρο «είναι άκυρος».[3]  Δηλαδή υπάρχει μερική ακυρότητα της διαθήκης κατά το βαρύνον τη νόμιμη μοίρα μέρος του περιορισμού του μεριδούχου. Έτσι, ο μεριδούχος παίρνει το εξ αυτό καταλειφθέν ελεύθερο του επιβληθέντος από το διαθέτη περιορισμού, μέχρι του μεγέθους της νόμιμης αυτού μοίρας, ενώ κατά το λοιπό μέρος η διαθήκη είναι ισχυρή, δηλαδή αναδίδει τις συνέπειές της[4].

Από την ιδιότητα του μεριδούχου ως κληρονόμου προκύπτουν τα εξής:

Αα) Οι διατάξεις για την επαγωγή της κληρονομίας ή την αποδοχή και αποποίηση αυτής, καθώς και την προστασία του κληρονόμου εφαρμόζονται και στο μεριδούχο

Ββ) Ο μεριδούχος δικαιούται να αποδεχθεί ή αποποιηθεί εμπρόθεσμα μέχρι τη μερίδα του την κληρονομία τρίτου που είχε επαχθεί στον κληρονομούμενο, αλλά δεν έγινε δεκτή (ΑΚ 1854, 1855)

Γγ) Το δικαίωμα της νόμιμης μοίρας είναι κληρονομητό

Δδ) Ο μεριδούχος ευθύνεται ανάλογα με το μερίδιό του για τα χρέη της κληρονομίας (ΑΚ 1831, 1901, 1885).[5]

Χριστίνα Ρήγα, ασκ. δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

[1] Νίκη Ψούνη, Κληρονομικό Δίκαιο, Εκδόσεις Σάκκουλα, Ι, 2004, σελ.328.

[2] Ίδιο, σελ. 329.

[3] Βασίλης Αντ. Βαθρακοκοίλης, ΕΡΝΟΜΑΚ, Τόμος ΣΤ’ Ημίτομος Α’, Κληρονομικό Δίκαιο, Άρθρα 1710-1870, Αθήνα 2009, σελ. 475.

[4] Ίδιο, σελ. 476.

[5] Κωνσταντίνος Α. Παπαδόπουλος, Αγωγές Κληρονομικού Δικαίου, Τόμος Δεύτερος Θεωρία –Νομολογία – Πράξη, Αθήνα 1995,  σελ. 37.