Ο προβαλλόμενος από τον καθ’ ου η ασκηθείσα διεκδικητική αγωγή ακινήτου εναγόμενο ισχυρισμός περί απόκτησης ιδίας κυριότητας επί του επιδίκου με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας συνιστά ένσταση ή αιτιολογημένη άρνηση; Σημασία της διάκρισης
Ένας από τους πιο συχνά εμφανιζόμενους και επικαλούμενους στο δικόγραφο των προτάσεων εναγομένων, σε βάρος των οποίων έχει ασκηθεί διεκδικητική αγωγή ακινήτου, αμυντικός ισχυρισμός είναι αναντίρρητα εκείνος της κτήσης εκ μέρους τους δικαιώματος κυριότητας επί του εκάστοτε επιδίκου επί τη βάσει πλήρωσης στο πρόσωπό τους των θεσπιζομένων εκ του νόμου προσόντων της έκτακτης χρησικτησίας. Στις περισσότερες των περιπτώσεων ο αμυντικός αυτός ισχυρισμός τιτλοφορείται από τους ίδιους τους εναγόμενους στα δικόγραφα τους ως ένσταση ιδίας κυριότητας άνευ ετέρου κριτηρίου, χωρίς ωστόσο η αναφορά αυτή να δεσμεύει το Δικαστήριο ως προς τον χαρακτηρισμό του εν λόγω ισχυρισμού και την υπαγωγή του στο πεδίο των ενστάσεων ή σε εκείνο της άρνησης της ασκηθείσας αγωγής. Πολλώ δε μάλλον, μέσω της νομολογίας των εθνικών Δικαστηρίων έχουν προσδιορισθεί οι ειδικότερες προϋποθέσεις και κριτήρια, υπό το πρίσμα των οποίων διευκρινίζεται πότε ο ανωτέρω προβληθείς αμυντικός ισχυρισμός αποτελεί ένσταση και πότε άρνηση του εναγομένου.
Πιο συγκεκριμένα, από τη συνδυαστική ανάγνωση και ερμηνεία των διατάξεων των άρθρων 1033, 1041 επ., 1094 επ. Α.Κ. και 262 παρ. 1 ΚΠολΔ, συνάγεται ότι στα πλαίσια ασκηθείσας αγωγής περί διεκδικήσεως ακινήτου προβαλλόμενος ισχυρισμός του εναγόμενου περί ιδίας αυτού κυριότητας επί του ακινήτου, διαμορφώνεται μεν σε ένσταση καταλυτική της αγωγής, όταν τα προς θεμελίωση της κυριότητάς του υπ’ αυτού προτεινόμενα πραγματικά περιστατικά, αφενός μεν αληθή υποτιθέμενα προσπορίζουν σε αυτόν την κυριότητα αυτή, αφετέρου δε είναι χρονικά μεταγενέστερα των πραγματικών περιστατικών που προβάλλει ο ενάγων με την αγωγή του, κατ’ ελάχιστο δε όριο υπό του νόμου απαιτουμένων προς θεμελίωση, κατά παράγωγο ή πρωτότυπο τρόπο, της κυριότητας αυτού ή των δικαιοπαρόχων του επί του επιδίκου· αντιθέτως, εάν δηλαδή αυτά είναι σύγχρονα προς τα περιστατικά των οποίων η ύπαρξη θεμελιώνει το δικαίωμα κυριότητας του ενάγοντος ή προγενέστερα τούτων, τότε πρόκειται για αιτιολογημένη άρνηση (ΑΠ 242/2017, ΑΠ 1402/2015, ΑΠ 610/2014 ΤΝΠ NOMOS).
Η σπουδαιότητα δε της ανωτέρω διάκρισης και υπαγωγής στην «κατηγορία» των ενστάσεων ή της αρνήσεως της αγωγής και μάλιστα αιτιολογημένης, έγκειται ακριβώς στην κατανομή του βάρους αποδείξεως εν σχέσει με την αλήθεια και βασιμότητα του προσβληθέντος ισχυρισμού. Ειδικότερα καθίσταται σαφές ότι στη μεν πρώτη περίπτωση, όταν δηλαδή ο ισχυρισμός περί ιδίας κυριότητας του εναγόμενου, συνιστά ένσταση καταλυτική της αγωγής, καθόσον τα προβαλλόμενα από αυτόν πραγματικά περιστατικά είναι μεταγενέστερα εκείνων που προβάλλονται από τον ενάγοντα, κατά τα ανωτέρω εκτεθέντα, και πρέπει να εξεταστεί περαιτέρω κατ` ουσίαν, ο προτείνων αυτόν φέρει και το βάρος της αποδείξεώς του (βλ. σχετικά ΑΠ 1100/1995 ΕΕΝ 1997 σελ. 48, ΑΠ 256/1989 ΕλλΔνη 31.528, ΕφΘεσ 575/1990 ΕλλΔνη 31.1331, ΕφΠατρ 24/1990 ΑρχΝομ 1991 σελ. 50, ΕφΛαρ 1056/1989 ΑρχΝομ 41 σελ. 127, Β. Βαθρακοκοίλη, Ερμηνεία – Νομολογία Αστικού Κώδικα, Αθήνα 2007, άρθρ. 1094, αριθμ. 32, 39, 103 και 108 σελ. 621, 624-625, 648 και 650 αντίστοιχα, Κ. Παπαδόπουλου Αγωγές Εμπραγμάτου Δικαίου, 1989, παρ. 114 σελ. 264-265, Γεωργιάδης σε Γεωργιάδη – Σταθόπουλου, Αστικός Κώδικας, άρθρο 1095, αριθμ. 5 και 17 σελ. 576-578). Στη δεύτερη, όμως, περίπτωση, τον αρνητικό αυτό ισχυρισμό του εναγόμενου μπορεί μεν να ανταποδείξει ο ίδιος (εναγόμενος), χωρίς να υφίσταται προς τούτο δικαστική επιταγή (άρθρ. 335 και 345 ΚΠολΔ), αναγκαίως δε το Δικαστήριο, για να καταλήξει σε παραδοχή της αγωγής, ερευνά αυτόν, ως συνεχόμενο με τη βάση αυτής (Ειρ Κερκ 45/2021, ΤΝΠ NOMOS, ΑΠ 201/1974 ΝοΒ 22.1151, ΑΠ 126/1979 ΝοΒ 17.1093, ΕφΘεσ 1857/1992 ΕλλΔνη 35.622).
Ιωάννης Μπάλλιας, δικηγόρος
e-mail: info@efotopoulou.gr