Διερεύνηση ζητημάτων απτόμενων της μείωσης ενοικίου ενόψει Covid-19, αποζημίωσης λόγω καταβολής μειωμένου ενοικίου και προσδιορισμός δικαιούχων
Α) Στα πλαίσια της υπ’ αριθμ. Α.1059 Κοινής Υπουργικής Αποφάσεως, η οποία έχει δημοσιευθεί στο ΦΕΚ τ.Β΄1155/24.03.2021, οριοθετείται και εξειδικεύεται το πλαίσιο εν σχέσει με τη μείωση των μισθωμάτων λόγω των εκτάκτων μέτρων για την αντιμετώπιση της πανδημίας του κορωνοϊού Covid-19, καταλαμβάνοντας ολόκληρο το χρονικό διάστημα από Μάρτιο 2020 μέχρι και τον Μάρτιο του τρέχοντος έτους. Η αναδρομική, δε, εφαρμογή του ως άνω νομοθετήματος εδράζεται στο έκτο (6ο) άρθρο του, σύμφωνα με το οποίο η έναρξη της ισχύος του ταυτίζεται χρονικά με την έναρξη ισχύος της από 20.3.2020 Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου με τίτλο: «Κατεπείγοντα μέτρα για την αντιμετώπιση των συνεπειών του κινδύνου διασποράς του κορωνοϊού COVID-19, τη στήριξη της κοινωνίας και της επιχειρηματικότητας και τη διασφάλιση της ομαλής λειτουργίας της αγοράς και της δημόσιας διοίκησης» (Α` 68), εν συνδυασμώ με τις κατ’ εξουσιοδότηση της ίδιας Πράξης Νομοθετικού Περιεχομένου κανονιστικές πράξεις που εκδίδονται για τον προσδιορισμό των πληττόμενων επιχειρήσεων ανά ΚΑΔ και ανά μήνα, οι οποίες δικαιούνται μερική ή πλήρη απαλλαγή από την καταβολή μισθώματος.
Β) Αρκετά σημαντικό κρίνεται το περιεχόμενο της υπ’ αριθμ. πρωτ. Ε.2139/06.07.2021 εγκυκλίου της ΑΑΔΕ με θέμα: «Παροχή συμπληρωματικών διευκρινίσεων για ζητήματα που άπτονται της υποβολής της «Δήλωσης Covid» για τους μήνες από τον Μάρτιο 2020 έως και τον Μάιο 2021».
Επί το ειδικότερον, ενόψει του υπ’ αριθμ. 5 στοιχείου της ως άνω εγκυκλίου της ΑΑΔΕ διευκρινίζεται ότι: «Δεν εφαρμόζονται οι ευνοϊκές ρυθμίσεις της παρ. 2 του άρθρου 13 του ν.4690/2020 για τις περιπτώσεις εκμίσθωσης με δικαίωμα υπεκμίσθωσης βραχυχρόνια μέσω ψηφιακής πλατφόρμας (άρθρο 111 ν.4446/2016)».
1) Η ως άνω διευκρίνιση αναφέρεται στις ευνοϊκές ρυθμίσεις του άρθρου 13 Ν.4690/2020, ενόψει του οποίου καθορίζονται οι δικαιούχοι και η διαδικασία αποζημίωσης ενοικίου των εκμισθωτών, οι οποίοι εισέπραξαν μειωμένα μισθώματα από τους μισθωτές τους, οι οποίοι με την σειρά του (μισθωτές) λόγω της υπαγωγής τους στους πληττόμενους εξαιτίας των επιπτώσεων της πανδημίας του κορωνοϊού COVID-19 ΚΑΔ ήταν δικαιούχοι είτε μειωμένης καταβολής ενοικίου, είτε ακόμα και εξ ολοκλήρου απαλλαγής από την υποχρέωση αυτή. Ωστόσο, δεν θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι η ως άνω εξαίρεση των εκμισθώσεων με δικαίωμα υπεκμίσθωσης βραχυχρόνιας μέσω ψηφιακής πλατφόρμας, δεν καταλαμβάνει και τους μισθωτές και το δικαίωμά τους σε καταβολή μειωμένου ενοικίου. Η θέση αυτή εξηγείται και συνάγεται υπό την έποψη της υπ’ αριθμ. Ε.2123/11.06.2021 εγκυκλίου της ΑΑΔΕ, όπου ορίζονται τα εξής: «Δικαιούχος για την είσπραξη της αποζημίωσης του άρθρου 13 ν. 4690/2020 είναι καταρχάς ο υπεκμισθωτής, εφόσον, ο υπομισθωτής κατέβαλε μειωμένο ή δεν κατέβαλε μηνιαίο μίσθωμα, ως πληττόμενος, με βάση τον Κωδικό Αριθμό Δραστηριότητας (ΚΑΔ) και την κείμενη νομοθεσία, και υπέβαλε «Δήλωση Covid». Εφόσον κατά τα ανωτέρω, ο υπεκμισθωτής ωφελήθηκε από τις διατάξεις του άρθρου 13 ν.4690/2020, δεν δύναται να ωφεληθεί και από τα οριζόμενα στις κανονιστικές πράξεις της Διοίκησης που προβλέπουν την καταβολή μειωμένου μισθώματος ή την απαλλαγή από την καταβολή μισθώματος».
2) Εν σχέσει με το ζήτημα της νομιμότητας της επίμαχης εγκυκλίου της ΑΑΔΕ και των περιεχόμενων σε αυτήν διευκρινίσεων και εξαιρέσεων επισημαίνονται τα εξής:
i) Οι εγκύκλιοι δεν αποτελούν Νόμους του Κράτους και η σημασία τους έγκειται ακριβώς στην ερμηνεία και παροχή διευκρινίσεων αναφορικά με εκδοθέντες και δημοσιευθέντες στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως Νόμους του Κράτους, οι οποίοι εισάγουν ρυθμίσεις και παράγουν πλήρη ισχύ από την δημοσίευσή τους. Συνεπώς, οι εγκύκλιοι, μπορεί να μην εισάγουν από μόνες τους νομοθετικές ρυθμίσεις, ωστόσο εκδίδονται προκειμένου να οριοθετηθούν, ερμηνευθούν και παρασχεθούν εξηγήσεις και διευκρινίσεις εν σχέσει με ήδη δημοσιευθέντες και ευρισκόμενους εν πλήρη ισχύ Νόμους τους Κράτους.
Η υπ’ αριθμ. πρωτ. Ε.2139/06.07.2021 εγκύκλιος της ΑΑΔΕ όπως υποδηλώνει και το θέμα της, εξειδικεύει και ερμηνεύει τις νομοθετικές διατάξεις που αφορούν τις «Δηλώσεις Covid» και συνακόλουθα ζητήματα που άπτονται των δικαιούχων καταβολής μειωμένου ενοικίου ή απαλλαγής ακόμα από την σχετική υποχρέωση μισθωτών.
ii) Η κρίσιμη υπ’ αριθμ. 5 διευκρίνιση της ως άνω εγκυκλίου, η οποία είναι «ad hoc», ήτοι άκρως φωτογραφική, συγκεκριμένη και καταλαμβάνουσα τις περιπτώσεις εκμισθώσεων με δικαίωμα υπεκμίσθωσης βραχυχρόνια μέσω ψηφιακής πλατφόρμας, μολονότι πρέπει θεωρητικά να ερμηνεύσει μια ήδη ισχύουσα νομοθετική διάταξη και συνεπώς να βρει έρεισμα σε κάποιο Νόμο, ΚΥΑ κλπ, εντούτοις εισαγάγει μια εξαίρεση από τις ευνοϊκές ρυθμίσεις του άρθρου 13, παρ. 2 Ν. 4690/2020 για τους εκμισθωτές και συνακόλουθα εξαίρεση για τους μισθωτές από το δικαίωμα καταβολής μειωμένου ενοικίου ή και απαλλαγής από την υποχρέωση αυτή, χωρίς ο αποκλεισμός αυτός και στις δύο περιπτώσεις (αφενός του δικαιώματος αποζημίωσης ενοικίου για τους εκμισθωτές, αφετέρου του δικαιώματος καταβολής μειωμένου ενοικίου ή απαλλαγής από την σχετική υποχρέωση εκ μέρους των μισθωτών) να εδράζεται σε κάποια συγκεκριμένη νομοθετική διάταξη.
iii) Ενόψει των ανωτέρω καθίσταται ευκρινές, ότι η εξαίρεση που εισάγεται δυνάμει της ανωτέρω εγκυκλίου της ΑΑΔΕ τυγχάνει κατά την προσωπική μου γνώμη αμφιβόλου νομιμότητας, χωρίς ωστόσο να υπάρχει η δυνατότητα απευθείας προσβολής της και διαπίστωσης της συμβατότητας ή αντίθεσής της προς τις ισχύουσες νομοθετικές διατάξεις, το περιεχόμενο των οποίων κλήθηκε να ερμηνεύσει και για το σκοπό αυτό να παράσχει διευκρινίσεις στους φορολογούμενους. Το μόνο που μπορεί να ευδοκιμήσει και αποτελεί ρεαλιστική δυνατότητα είναι ο παρεμπίπτων έλεγχος της νομιμότητας της ως άνω εγκυκλίου, όταν παραδείγματος χάριν το αρμόδιο Δικαστήριο θα κληθεί να κρίνει επί μιας ενδεχόμενης αίτησης προς έκδοση διαταγής απόδοσης χρήσης μισθίου εκ μέρους των εκμισθωτών επί τη βάσει μη νόμιμης καταβολής μειωμένου ενοικίου εκ μέρους μιας π.χ. εταιρείας υπό την ιδιότητα της μισθώτριας που περιλαμβάνεται στον κύκλο των πληττόμενων ΚΑΔ, επί μιας ενδεχόμενης ανακοπής της μισθώτριας εταιρείας, καθώς και συντομότερα επί μιας ενδεχόμενης αίτησης αναστολής με αίτημα προς έκδοση προσωρινής διαταγής. Σε αυτό το χρονικό σημείο, το εκάστοτε αρμόδιο Δικαστήριο θα πρέπει να αποφανθεί επί της νομιμότητας ή μη της ανωτέρω εγκυκλίου, όλως παρεμπιπτόντως, καθώς πρωτίστως θα πρέπει να εξετάσει εάν η εταιρεία ως μισθώτρια ήταν πράγματι ή όχι δικαιούχος καταβολής μειωμένου ενοικίου ή ακόμα και απαλλαγής από την σχετική υποχρέωσή της ενόψει της υπαγωγής της στους πληττόμενους λόγω των συνεπειών της πανδημίας του κορωνοϊού Covid-19 ΚΑΔ και δευτερευόντως εάν η επίμαχη εγκύκλιος θεμελιώνεται σε κάποια ρητή νομοθετική διάταξη που να επιτρέπει αυτήν την ερμηνεία και εισαγωγή της ως άνω εξαίρεσης.
Ευγενία Φωτοπούλου, δικηγόρος
info@efotopoulou.gr