Αρνητική αγωγή κατά δήμου για νεκροταφείο από το οποίο διέρρεαν τα ύδατα σε παρακείμενο οικόπεδο
Απόσπασμα από την υπ’ αρ. 62/2019 απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Χαλκίδας (χειρισμός υπόθεσης Εμμανουέλα Μανωλιδάκη και Άννα Βικεντία Μπενάκη, βλ. το κείμενο της απόφασης πατώντας εδώ): Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1108 ΑΚ «αν η κυριότητα προσβάλλεται με άλλο τρόπο, εκτός από αφαίρεση ή κατακράτηση του πράγματος, ο κύριος, δικαιούται να απαιτήσει από εκείνον που προσέβαλε την κυριότητα, να άρει την προσβολή και να την παραλείπει στο μέλλον. Δεν αποκλείεται περαιτέρω αξίωση αποζημίωσης κατά τις διατάξεις για τις αδικοπραξίες». Από τις ανωτέρω διατάξεις προκύπτει σαφώς ότι η αρνητική αγωγή ασκείται στην περίπτωση μερικής και όχι ολικής προσβολής της κυριότητας, δηλαδή όταν ο κύριος διαταράσσεται στην νομή του, που ασκεί επί του πράγματος και όχι όταν προσβάλλεται με άλλον τρόπο όπως με την αφαίρεση ή κατακράτηση του πράγματος. Ειδικότερα, κάθε πράξη που αποτελεί διατάραξη της νομής είναι συγχρόνως και διατάραξη της κυριότητας, δηλαδή αποτελεί επέμβαση στην κυριότητα, η οποία δικαιολογεί την έγερση της αρνητικής αγωγής, με αίτημα την άρση της προσβολής (εκτελούμενη κατά τον τρόπο που ορίζουν οι διατάξεις των άρθρων 945 – 946 ΚΠολΔ) ή την παράλειψη της προσβολής (διατάραξης) στο μέλλον (εκτελούμενη κατά τον τρόπο που προβλέπει η διάταξη του άρθρου 947 ΚΠολΔ) ή και τα δύο μαζί (ΑΠ 49/1998 ΕλλΔνη 39, 1271, ΕφΔωδ 306/2004 δημοσ. ΝΟΜΟΣ, ΕΑ 645/2002 ΕλλΔνη 43. 775, ΕΑ 951/1995 ΕλλΔνη 37, 1611, ΕΑ 3690/1985 ΕλλΔνη 26.1173). Με την αρνητική αγωγή μπορεί να ενωθεί η αναγνωριστική αγωγή αν αμφισβητείται από τον εναγόμενο η κυριότητα του ενάγοντος με αίτημα την αναγνώριση της κυριότητας του ενάγοντος, καθώς και η αρνητική αναγνωριστική αγωγή για την αναγνώριση ότι δεν έχει δικαίωμα ο εναγόμενος (Κ. Παπαδόπουλο Αγωγές Εμπραγμάτου Δικαίου έκδ. 1989. παρ. 155 αρ. 4. ΕΑ 90/2009 ο.α., ΕΑ 53 16/2007 ο.α., ΕA 7997/1999 ΕλλΔνη 2001, 450).
Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 297, 298 και 914 ΑΚ συνάγεται ότι προϋπόθεση της ευθύνης για αποζημίωση από αδικοπραξία, είναι εκτός της υπαιτιότητας του υπόχρεου, η παράνομη συμπεριφορά του υπόχρεου σε αποζημίωση έναντι εκείνου που ζημιώθηκε και η ύπαρξη αιτιώδους συνάφειας μεταξύ της παράνομης συμπεριφοράς και της ζημίας. Στην έννοια της υπαιτιότητας περιλαμβάνεται τόσο η αμέλεια, όσο και ο δόλος. Η παράνομη συμπεριφορά, ως όρος της αδικοπραξίας, μπορεί να συνίσταται σε θετική πράξη ή παράλειψη, αντιβαίνουσα σε απαγορευτική διάταξη νόμου, όπως επί προσβολής απόλυτου δικαιώματος, τέτοιο δε δικαίωμα είναι και το εμπράγματο δικαίωμα της κυριότητας (άρθρο 1000 του ΑΚ) [ΑΠ 1495/2009 δημ. ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 508/2003 ΕλλΔνη 2003, 1557). Συνεπώς, αν το πράγμα αφαιρέθηκε ή έπαθε βλάβη παράνομα και υπαίτια (άρθρο 914 ΑΚ) ή με πρόθεση και κατά τρόπο ανήθικο (άρθρο 919 ΑΚ) ο νομέας του δύναται να εγείρει και την αγωγή αποζημιώσεως για τη θεμελίωση και το ορισμένο της οποίας πρέπει στο δικόγραφο της να αναφέρονται, κατ’ άρθρο 216 ΚΠολΔ, όλα εκείνα τα στοιχεία που αποτελούν τις προϋποθέσεις της αποζημίωσης και κυρίως η παράνομη ενέργεια του υπόχρεου, η υπαιτιότητα αυτού, η ζημία και ο αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ αυτής και της παράνομης συμπεριφοράς του, καθώς και τα αναγκαία στοιχεία για τον προσδιορισμό της θετικής και αποθετικής ζημίας του ζημιωθέντος (ΑΠ 926/2004 ΕλλΔνη 2005. 1658, ΕΑ 37/2009 ΕΦΑΔ 2009. 593. ΕφΛαρ 23/2004 ΕλλΔνη 45, 827), η οποία σε περίπτωση βλάβης του πράγματος συνίσταται στο ποσό που χρειάζεται για την αποκατάστασή της. Περαιτέρω, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 932 ΑΚ, σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το Δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη κατά την κρίση του χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. Συνίσταται δε η ηθική βλάβη στην περίπτωση αυτή, στη μη αποτιμητή σε χρήμα ζημία που υφίσταται το πρόσωπο από την προσβολή σε προστατευόμενα από το νόμο έννομα αγαθά του. Κατά κανόνα, η ηθική βλάβη προκαλείται από την προσβολή μη περιουσιακών αγαθών (ζωή, σωματική ακεραιότητα, ελευθερία, τιμή), δεν αποκλείεται, όμως, να προκαλείται προσβολή περιουσιακών αγαθών, όπως π.χ. η κυριότητα ή συγκυριότητα (Γεωργιάδης – Σταθόπουλος Αστ. Κωδ. IV σελ. 814, Κρητικός, Αποζημίωση Εκδ.1998, αρ. 931 σελ. 325. ΟλΑΠ 444/1964 ΝοΒ 12. 1075. ΑΠ 335/1965 ΝοΒ 14.228. ΕΑ 1933/2003 ΕΔΠολ 2003,53). Ουσιαστική προϋπόθεση για την επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης είναι η απόδειξη ότι, στη συγκεκριμένη περίπτωση, το ενδιαφερόμενο πρόσωπο υπέστη πράγματι τέτοια, η οποία μπορεί να προέρχεται και από την καταστροφή ή φθορά πράγματος (Γεωργιάδης – Σταθόπουλος ο,π. σελ 816, Κρητικός, ο.π. αρ. 936, ΕΑ 1933/2003 ΕΔΠολ 2003, 53, ΕΑ 658/1975 ΝοΒ 23. 508).
Αντικείμενο της προκείμενης αγωγής ήταν η άρση της προσβολής από όμορο νεκροταφείο, από το οποίο νερά (όμβρια ύδατα, ποτίσματα κ.λπ) διαχέονταν σε διπλανό και σε απέναντι ακίνητο. Το Πολυμελές Πρωτοδικείο Χαλκίδας, με την ως άνω υπ’ αρ. 62/2019 απόφασή του υποχρέωσε τον εναγόμενο δήμο στον οποίο ανήκε το νεκροταφείο, να παύσει να διαταράσσει την κυριότητα των εναγόντων, αφαιρώντας, με δική του επιμέλεια, ευθύνη και δαπάνες, τους σωλήνες απορροής όμβριων υδάτων που διέρχονται από οπές που είχαν ανοιχθεί στο ενδιάμεσο τοιχίο, μέσω των οποίων διοχετεύονταν τα κατακλύζοντα το εν λόγω νεκροταφείο ύδατα στους δύο αγρούς της ενάγουσας, και υποχρέωσε τον εναγόμενο να παραλείπει κάθε μελλοντική διατάραξη της κυριότητας της πρώτης ενάγουσας με απειλή, εναντίον του και υπέρ της ενάγουσας, χρηματικής ποινής ύψους τριακοσίων ευρώ (300€) για κάθε στο μέλλον διατάραξη. Επίσης, αναγνώρισε ότι ο εναγόμενος οφείλει να καταβάλει σε έκαστο εκ των εναγόντων το ποσό των πέντε χιλιάδων ευρώ (5.000€), με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής μέχρι την πλήρη εξόφληση, καθώς και δικαστική δαπάνη 300 ευρώ για κάθε ενάγοντα.
Ευγενία Φωτοπούλου, δικηγόρος
info@efotopoulou.gr