Δικηγορικό Γραφείο Ευγενίας Α. Φωτοπούλου
Βασιλίσσης Σοφίας 6 Αθήνα 106 74
Τηλέφωνο: 210 36 24 769, 211 7 80 80 80
210 30 09 019
Email: info@efotopoulou.gr

Αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα – Η απαίτηση του ενός συζύγου στην επαύξηση της περιουσίας του άλλου αποτελεί νόμιμο τίτλο για εγγραφή υποθήκης (άρθ. 1262 αρ. 4 ΑΚ) και δεν αποτελεί προϋπόθεση η προηγούμενη άσκηση αγωγής για αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα – Δυνατή η εγγραφή υποθήκης για μελλοντική απαίτηση

Με τη διάταξη του άρθρου 1400 ΑΚ, ως ισχύει σήμερα, ορίζεται ότι, σε περίπτωση λύσεως ή ακυρώσεως του γάμου, αν η περιουσία του ενός συζύγου κατά τη διάρκεια του γάμου αυξήθηκε, ο άλλος σύζυγος, εφόσον με οποιονδήποτε τρόπο συνέβαλε στην αύξηση αυτή, δικαιούται να απαιτήσει την απόδοση της αυξήσεως που προέρχεται από τη δική του συμβολή. Τεκμαίρεται ότι η συμβολή αυτή ανέρχεται στο 1/3 της αυξήσεως, εκτός αν αποδειχθεί μεγαλύτερη, μικρότερη ή μηδενική. Στην αύξηση της περιουσίας των συζύγων δεν υπολογίζεται ό,τι αυτοί απέκτησαν από δωρεά, κληρονομιά ή κληροδοσία ή με διάθεση των αποκτημάτων από τις αιτίες αυτές. Η αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα αναγνωρίζεται και στην περίπτωση διάστασης των συζύγων, που διήρκεσε περισσότερο από τρία χρόνια.

Η άνω ρύθμιση υπηρετεί προεχόντως την ιδέα της δικαιοσύνης[1], ενόψει του ότι, κατά τη διάρκεια της έγγαμης συμβίωσης υφίσταται μεταξύ των συζύγων μία κοινοκτημοσύνη εν τοις πράγματσι και επομένως είναι αδιάφορο, αν η υπαγωγή του αποκτούμενου περιουσιακού στοιχείου στην ατομική περιουσία του ενός ή του άλλου συζύγου ανταποκρίνεται στο μόχθο, που κατέβαλε ο σύζυγος για την απόκτηση του. Μετά τη λύση όμως ή την ακύρωση του γάμου ή τη διάσταση, που διήρκεσε περισσότερο από τρία χρόνια, επέρχεται η κατάλυση της συζυγικής οικονομικής κοινότητας και η κατανομή των περιουσιακών αποτελεσμάτων της πρέπει να είναι ανάλογη με τη συμβολή εκάστου των συζύγων[2].

Η αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα είναι ενοχική και προσωποπαγής, γεννιέται, δε, από τη στιγμή που θα λυθεί ή ακυρωθεί αμετακλήτως ο γάμος[3] ή που θα συμπληρωθεί τριετία στη διάσταση των συζύγων. Πριν από την επέλευση των χρονικών αυτών σημείων, ο σύζυγος έχει απλώς δικαίωμα προσδοκίας, το οποίο δεν εξομοιώνεται προς το υπό αίρεση δικαίωμα και γι’ αυτό δεν είναι δυνατόν να εγερθεί προκαταβολικά από το μελλοντικό δικαιούχο η σχετική αγωγή για την επιδίκαση της εν λόγω απαιτήσεώς του ή και την κατ’ άρθρο 70 ΚΠολΔ αναγνώριση αυτής[4].

Στο στάδιο αυτό της προσδοκίας και ευθύς ως οι σχέσεις των συζύγων διαταραχθούν, σε βαθμό ώστε να είναι πιθανή η επιδίωξη της λύσεως του γάμου, επειδή είναι ενδεχόμενο ο υπόχρεος σύζυγος να προβεί σε εικονικές αναλήψεις υποχρεώσεων ή σε πραγματικές ή εικονικές διαθέσεις σε τρίτους των περιουσιακών του στοιχείων ή και σε άλλες πράξεις, που αποβλέπουν στη μείωση και εξαφάνιση αυτών, ώστε η απομένουσα σε αυτόν (τελική) περιουσία να είναι ασήμαντη ή έστω μη ουσιωδώς αυξημένη σε σχέση με την αρχική περιουσία του, με συνέπεια να δημιουργείται κίνδυνος για την ικανοποίηση της πιο πάνω αξιώσεως του συζύγου του, ο νομοθέτης παρέσχε στο δικαιούχο σύζυγο προς προστασία του:

Α. Αυτοτελή ενοχική αξίωση για την παροχή ασφαλείας, υπό τις προϋποθέσεις του άρθρου 1402 ΑΚ, σύμφωνα με το οποίο: «Με την επιφύλαξη της διατάξεως του άρθρου 1262 αριθμ. 4, ο καθένας από τους συζύγους έχει το δικαίωμα, στην περίπτωση που ασκήθηκε αγωγή διαζυγίου ή ακύρωσης του γάμου, ή που ο ίδιος άσκησε με αγωγή την αξίωση του άρθρου 1400, να ζητήσει από τον άλλο σύζυγο ή από τους κληρονόμους του την παροχή ασφάλειας, αν εξαιτίας της συμπεριφοράς τους υπάρχει βάσιμος φόβος ότι κινδυνεύει αυτή η αξίωσή του». Η ασφάλεια που μπορεί να ζητηθεί σύμφωνα με το τελευταίο αυτό άρθρο είναι: i) η υποθήκη, ii) το ενέχυρο, iii) η εγγύηση με εγγυητή ή εγγυητική επιστολή αξιόχρεης Τράπεζας[5].

Β. Εμπράγματη εξασφάλιση, κατά το άρθρο 1262 αριθμ. 4 AK, με τη δυνατότητα εγγραφής υποθήκης στα ακίνητα του υπόχρεου συζύγου του, με βάση αναγνωριζόμενο σε αυτόν τίτλο από το νόμο. Ο νόμιμος αυτός τίτλος χορηγεί στο δικαιούχο σύζυγο δικαίωμα για την εγγραφή της υποθήκης σε ακίνητα του υπόχρεου συζύγου του ή, ενδεχομένως, των κληρονόμων του, για την εξασφάλιση της απαιτήσεώς του από το άρθρο 1400 ΑΚ, ανεξαρτήτως από το αν αυτή γεννηθεί ή όχι[6]. Η υποθήκη αυτή, για την οποία δεν απαιτείται η συναίνεση του υπόχρεου συζύγου ούτε η παρέμβαση του Δικαστηρίου, μπορεί να εγγραφεί οποτεδήποτε κατά τη διάρκεια του γάμου και πριν από τη λύση ή την ακύρωση αυτού ή την τριετή διάσταση, για την εξασφάλιση της μελλοντικής απαιτήσεως του δικαιούχου συζύγου. Το γεγονός και μόνο ότι υπάρχει αβεβαιότητα ως προς τη μελλοντική αυτή απαίτηση και κυρίως ως προς το ύψος αυτής, δεν αποτελεί εμπόδιο για την εγγραφή της υποθήκης, αφού σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1258 ΑΚ είναι δεκτικές εξασφαλίσεως με υποθήκη και μελλοντικές απαιτήσεις και επίσης το άρθρο 1269 εδάφιο β΄ ΑΚ προβλέπει ακριβώς περίπτωση, όπου στον τίτλο δεν περιέχεται ορισμένη χρηματική ποσότητα, οπότε αυτός που ζητεί την εγγραφή πρέπει να την ορίσει κατά προσέγγιση. Έτσι και ο δικαιούχος σύζυγος, στο στάδιο της προσδοκίας για την εξασφάλιση της αξιώσεως συμμετοχής του στα αποκτήματα με υποθήκη, θα προβεί στον προσδιορισμό του μέρους των αποκτημάτων, που οφείλεται στη συμβολή του κατά προσέγγιση, σύμφωνα με τη ρύθμιση του παραπάνω άρθρου 1269 εδάφιο β΄ ΑΚ, λαμβάνοντας ως βάση και αφετηρία τις περιουσιακές συνθήκες του χρόνου κατά τον οποίο ζητείται η εγγραφή της υποθήκης. Εάν αργότερα μειωθεί το ύψος της περιουσιακής αύξησης, μπορεί να ζητηθεί από τον υπόχρεο αντίστοιχη μείωση του ποσού της υποθήκης, κατ’ εφαρμογή του άρθρου 1269 εδάφιο γ΄ ΑΚ, ενώ, αν αυξηθεί, θα είναι δυνατή η εγγραφή και νέας υποθήκης.

Περαιτέρω, προσήκει να επισημανθεί ότι η άσκηση με αγωγή της αξιώσεως του άρθρου 1400 ΑΚ αποτελεί προϋπόθεση μόνο για την παροχή ασφάλειας κατ’ άρθρο 1402 ΑΚ, σε περίπτωση διαστάσεως των συζύγων και όχι και για την εγγραφή υποθήκης με βάση το πιο πάνω άρθρο 1262 αριθμ. 4 ΑΚ. Η ορθότητα της απόψεως αυτής ενισχύεται και από το ότι: α) δεν δικαιολογείται η επιφύλαξη στο άρθρο 1402 ΑΚ της διατάξεως του άρθρου 1262 αριθμ. 4 ΑΚ αυτού, αν γίνει δεκτό ότι, για την ύπαρξη τίτλου κατά την τελευταία διάταξη προς εγγραφή υποθήκης για την εξασφάλιση της από το άρθρο 1400 ΑΚ αξιώσεως του συζύγου, απαιτείται και η συνδρομή των προϋποθέσεων του εν λόγω άρθρου 1402 ΑΚ, μεταξύ των οποίων και η προηγούμενη άσκηση με αγωγή της αξιώσεως αυτής, β) αν ο νομοθέτης ήθελε, για την ύπαρξη δικαιώματος προς εγγραφή υποθήκης, με βάση το άρθρο 1262 αριθμ. 4 ΑΚ, να συντρέχουν και οι προϋποθέσεις του άρθρου 1402 αυτού, θα παρέπεμπε και στο άρθρο αυτό και όχι μόνο στο άρθρο 1400 ΑΚ, στο οποίο παραπέμπει, και γ) τίτλος από το νόμο για την απόκτηση υποθήκης, σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1252 AK, παρέχεται και για άλλες μελλοντικές και ενδεχόμενες απαιτήσεις, χωρίς την προϋπόθεση της προηγούμενης εγέρσεως αγωγής[7].

Αγγελική Πολυδώρου, Δικηγόρος

e-mail: info@efotopoulou.gr

[1] βλ. Σταθόπουλο, σε ΑΚ Γεωργιάδη – Σταθόπουλου, άρθρα 1400-1402, αριθμ. 1

[2] βλ. Αστ. Γεωργιάδη, Η αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα επί διαστάσεως των συζύγων, Αρμ 1995.573

[3] βλ. ΑΠ 1030/1993, ΕλλΔνη 1994.1571

[4] βλ. ΑΠ 87/1998, ΕλλΔνη 1998.1281, ΕφΑΘ 9274/1996, ΕλλΔνη 1998.865 και 1997.653

[5] βλ. Σταθοπουλο, ό.π., αριθμ. 45, σελ. 309, παρατηρήσεις Γ. Παπαδημητρίου κάτω από την ΕφΑΘ 9274/1996, ΕλλΔνη 1998.868 επ.) ή και δ`) να διαταχθεί συντηρητική κατάσχεση των περιουσιακών στοιχείων του συζύγου οφειλέτη (βλ. ΜονΠρΚατερ 6/2003, Αρμ 2003.507,508

[6] βλ. ΑΠ 87/1998, ό.π., ΕφΑΘ 9274/1996, ό.π., Σταθοπουλο, ό.π, αριθμ. 42, σελ. 308

[7] βλ. ΜΠρΘεσσ 10759/2007, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΑΠ 87/1998, ό.π., ΕφΑΘ 9274/1996, ό.π, Σταθόπουλο, ό.π., αριθμ. 43, σελ. 308-309

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Το email σας δεν θα δημοσιευτεί