Δικηγορικό Γραφείο Ευγενίας Α. Φωτοπούλου
Βασιλίσσης Σοφίας 6 Αθήνα 106 74
Τηλέφωνο: 210 36 24 769, 211 7 80 80 80
210 30 09 019
Email: info@efotopoulou.gr

Αξιώσεις στα πλαίσια του αδικαιολόγητου πλουτισμού: Επικουρικότητα ή αυτοτέλεια;

Στα πλαίσια του άρθρο 904 εδ. α΄ και β΄ ΑΚ εξειδικεύονται οι προϋποθέσεις που απαιτούνται για τη θεμελίωση αξιώσεως αδικαιολογήτου πλουτισμού με το γράμμα του Νόμου να έχει ως εξής: «όποιος έγινε πλουσιότερος χωρίς νόμιμη αιτία από την περιουσία ή με ζημία άλλου, έχει υποχρέωση να αποδώσει την ωφέλεια. Η υποχρέωση αυτή δημιουργείται ιδίως σε περίπτωση παροχής αχρεώστητης ή παροχής για αιτία που δεν επακολούθησε ή έληξε ή αιτία παράνομη ή ανήθικη». Κατά την ως άνω διάταξη, λοιπόν, για τη συνδρομή των προϋποθέσεων γένεσης της αξιώσεως αδικαιολογήτου πλουτισμού πρέπει σωρευτικά: α) να υφίσταται πλουτισμός του υποχρέου, β) η επέλευση του πλουτισμού να προέρχεται από την περιουσία ή με ζημία του άλλου, γ) να υφίσταται αιτιώδης συνάφεια μεταξύ πλουτισμού και ζημίας και δ) να ελλείπει η νόμιμη αιτία του πλουτισμού. Υπό το πρίσμα του ίδιου άρθρου, σημειώνεται ότι η αγωγή με βάση τις διατάξεις για τον αδικαιολόγητο πλουτισμό έχει, τόσο από ουσιαστική όσο και από δικονομική άποψη, επιβοηθητικό ή επικουρικό χαρακτήρα παρεχόμενη στο δικαιούχο μόνο εάν αυτός δεν έχει καμία άλλη αξίωση για την ικανοποίησή του, απορρέουσα από οποιαδήποτε αιτία (όπως π.χ. από την σύμβαση, από την κοινωνία, από τη διοίκηση αλλοτρίων, από την κυριότητα, από την αδικοπραξία), με συνέπεια εάν αυτή (η αγωγή από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό) στηρίζεται, στην εκάστοτε συγκεκριμένη περίπτωση, στα ίδια πραγματικά περιστατικά, στα οποία θεμελιώνεται και η σωρευόμενη αγωγή από οποιαδήποτε άλλη αιτία (από σύμβαση, από αδικοπραξία κ.λπ.), να είναι η πρώτη νομικά αβάσιμη, γιατί αφού συντρέχει ενοχή από άλλη αιτία, ο ενάγων μπορεί ευχερώς να ασκήσει τις αξιώσεις του από αυτή, μη δυνάμενος πλέον να προσφύγει στην επικουρική αγωγή του αδικαιολόγητου πλουτισμού (ΑΠ 170/2016, ΑΠ 16/2008, ΕλλΔ/νη 2008/499, ΑΠ 222/2003 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ). Τα ανωτέρω εκτεθέντα εν σχέσει με το ζήτημα της επικουρικότητας,  γίνονται παγίως δεκτά επί σωρεύσεως αγωγών, εκ των οποίων, η δικονομικά επικουρικώς σωρευομένη είναι αυτή του αδικαιολογήτου πλουτισμού. Εντούτοις, πρέπει να σημειωθεί ότι η διάταξη 904 ΑΚ καθιερώνει αυτοτελή, θεμελιώδη και αυτοδύναμη αξίωση και αντίστοιχη υποχρέωση. Κάθε διάταξη Νόμου, αν δεν ορίζεται σαφώς κάποιος περιορισμός στην εφαρμογή της, εφαρμόζεται χωρίς άλλο ευθύς άμα συντρέξουν οι όροι του πραγματικού της. Αν παράλληλα συντρέχουν και οι όροι του πραγματικού άλλης διάταξης, θα υπάρχει κατ’ αρχήν συρροή των διατάξεων αυτών, εκτός αν η μια κριθεί ειδική, οπότε προηγείται η εφαρμογή της λόγω ειδικότητος. Απέναντι στην ανωτέρω διάταξη  δεν γεννιέται όμως θέμα ειδικότητος π.χ. της ΑΚ 914 ή της δικαιοπρακτικής αξίωσης. Έτσι θα πρέπει να γίνει δεκτό ότι η αξίωση αδικαιολογήτου πλουτισμού δεν είναι επικουρική (Στ. Ματθία, Η έννοια της επικουρικότητος, εις ΕλλΔ/νη 1990/497 επ.). Σε πρακτικό επίπεδο, ωστόσο, η αξίωση από αδικαιολόγητο πλουτισμό, επειδή  ακριβώς με αυτήν δεν καλύπτεται όλη η ζημία του ενάγοντος, αλλά μόνον στην έκταση που υπάρχει και πλουτισμός και μάλιστα σωζόμενος (909 Α.Κ.), χρησιμοποιείται συνήθως από τον ζημιωθέντα με τη βούλησή του, ως το έσχατο μέσο θεραπείας, δηλαδή επικουρικά από δικονομική άποψη. Όποιος επιθυμεί πάντως μπορεί να προσφύγει κατευθείαν στο ασθενέστερο τούτο βοήθημα, εφόσον βεβαίως συντρέχουν οι όροι του και κυρίως αυτός της έλλειψης νόμιμης αιτίας.

Ιωάννης Μπάλλιας, δικηγόρος

e-mail: info@efotopoulou.gr

 

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Το email σας δεν θα δημοσιευτεί