Δικαιοδοσία δικαστηρίων στο πλαίσιο αστικής ιατρικής ευθύνης
Το άρθρο 94Σ στην παράγραφο 1 ορίζει ότι η εκδίκαση των διοικητικών διαφορών ουσίας ανήκει στο Συμβούλιο της Επικρατείας και στα τακτικά διοικητικά δικαστήρια, ενώ στην παράγραφο 2 ότι στη δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων υπάγονται οι ιδιωτικές διαφορές καθώς και υποθέσεις εκούσιας δικαιοδοσίας. Το άρθρο 1 ΚΠολΔ ορίζει επίσης ότι στη δικαιοδοσία των τακτικών πολιτικών δικαστηρίων ανήκουν: α) Οι διαφορές του ιδιωτικού δικαίου, εφόσον ο νόμος δεν τις έχει υπαγάγει σε άλλα δικαστήρια, β) οι υποθέσεις εκούσιας δικαιοδοσίας που ο νόμος έχει υπαγάγει σ’ αυτά, γ) οι υποθέσεις δημόσιου δικαίου που ο νόμος έχει υπαγάγει σ’ αυτά και δ) οι διοικητικές διαφορές που δεν υπάγονται στη δικαιοδοσία διοικητικών δικαστηρίων.
Περαιτέρω, κατά το άρθρο 1 παρ. 1 και 2 του ν. 1406/1983, στη δικαιοδοσία των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων υπάγονται όλες οι διοικητικές διαφορές ουσίας που δεν έχουν μέχρι σήμερα υπαχθεί σ’ αυτή. Στις διαφορές αυτές περιλαμβάνονται κυρίως που αναφέρονται κατά την εφαρμογή της νομοθεσίας που αφορά την ευθύνη του Δημοσίου, των ΟΤΑ και των ΝΠΔΔ προς αποζημίωση σύμφωνα με τα άρθρα 105 και 106 ΕισΝΑΚ.
Ειδικότερα, στο μεν άρθρο 104 ΕισΝΑΚ ορίζεται ότι για πράξεις και παραλείψεις των οργάνων του δημοσίου, που ανάγονται σε έννομες σχέσεις του ιδιωτικού δικαίου ή σχετικές με την ιδιωτική του περιουσία, το δημόσιο ευθύνεται κατά τις διατάξεις του Αστικού Κώδικα για τα νομικά πρόσωπα, ενώ στο άρθρο 105 ΕισΝΑΚ ορίζεται ότι για παράνομες πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων του δημοσίου κατά την άσκηση της δημόσιας εξουσίας που τους έχει ανατεθεί, το δημόσιο ενέχεται σε αποζημίωση, εκτός αν η πράξη ή η παράλειψη έγινε κατά παράβαση διάταξης που υπάρχει για χάρη του γενικού συμφέροντος. Μαζί με το δημόσιο ευθύνεται εις ολόκληρον και το υπαίτιο πρόσωπο, με την επιφύλαξη των ειδικών διατάξεων για την ευθύνη των υπουργών. Τέλος, στο άρθρο 106 ΕισΝΑΚ αναφέρεται ότι οι διατάξεις των δύο προηγούμενων άρθρων εφαρμόζονται και για την ευθύνη των δήμων, των κοινοτήτων ή των άλλων νομικών προσώπων δημόσιου δικαίου από πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων που βρίσκονται στην υπηρεσία τους.
Από τις ανωτέρω διατάξεις προκύπτει ότι η αγωγή αποζημίωσης κατά του Δημοσίου, των ΟΤΑ ή άλλων ΝΠΔΔ για παράνομες πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων τους παρέχεται όχι μόνο στις περιπτώσεις ευθύνης από την έκδοση ή την παράλειψη έκδοσης εκτελεστών διοικητικών πράξεων αλλά και από υλικές ενέργειες που τελέστηκαν σε συνάρτηση προς την οργάνωση και τη λειτουργία της δημόσιας υπηρεσίας ή εξαιτίας αυτής και δε συνδέονται με την ιδιωτική διαχείριση της περιουσίας των πιο πάνω προσώπων, ούτε οφείλονται σε προσωπικό πταίσμα οργάνου, που ενήργησε εκτός του κύκλου των υπηρεσιακών του καθηκόντων. Όταν για τις παραπάνω πράξεις ενάγεται το Δημόσιο ή το ΝΠΔΔ, οι διαφορές αποζημίωσης που γεννώνται από τις πράξεις ή παραλείψεις των οργάνων τους κατά την άσκηση δημόσιας εξουσίας που τους έχει ανατεθεί αποτελούν διοικητικές διαφορές, θεμελιούμενες στα άρθρα 105 και 106 ΕισΝΑΚ και υπάγονται στη δικαιοδοσία των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων. Όταν όμως ενάγεται ως προσωπικά υπεύθυνο προς αποζημίωση το όργανο του Δημοσίου ή του ΝΠΔΔ, τότε δικαιοδοσία έχουν τα πολιτικά δικαστήρια γιατί πρόκειται για ιδιωτική διαφορά (ΑΕΔ 53/1995 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, Μαρινάκης- ΔΙΚΑΙΟΔΟΣΙΑ & ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΩΝ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΩΝ, 2017, σελ. 209).
Επιπρόσθετα, οι ιδιώτες ιατροί, που εργάζονται σε ιδιωτικά ιατρεία, μόνοι τους ή με άλλους ή σε ιδιωτικές κλινικές, όταν οι ιατρικές ενέργειες ή οι παραλείψεις αυτών, ως θεραπόντων ιατρών που επιλήφθηκαν, έχουν ως συνέπεια κάποια βλάβη της υγείας ή το θάνατο προσώπου και ενάγονται από τον παθόντα ή τους οικείους του θανόντος σε αποζημίωση ή χρηματική ικανοποίηση της ηθικής βλάβης, υπάγονται στην δικαιοδοσία των πολιτικών δικαστηρίων και όχι των διοικητικών και ευθύνονται αστικά και προσωπικά σε αποζημίωση και χρηματική ικανοποίηση έναντι των παθόντων ασθενών ή των οικείων του θανόντος, βάσει των διατάξεων του ΑΚ περί αδικοπραξίας.
Αντίθετα, στην περίπτωση που ο ασθενής δέχεται ιατρικές υπηρεσίες από ιατρό σε δημόσιο-κρατικό νοσοκομείο ή σε ιατρείο ασφαλιστικού οργανισμού-ταμείου τότε δικαιοδοσία αποκτούν τα τακτικά διοικητικά δικαστήρια, καθώς ο ιατρός έχει υπαλληλική σχέση μ’ ένα δημόσιο νοσοκομείο, θεωρείται έμμισθος δημόσιος υπάλληλος με αποτέλεσμα αντισυμβαλλόμενος του ασθενούς να είναι το ίδιο το Κράτος και εφαρμόζεται ο ΚΔΔ. Οι ιατροί του Ε.Σ.Υ. ναι μεν καλύπτουν λειτουργικές ανάγκες ΝΠΔΔ, αλλά αποτελούν όργανα του Κράτους κατά το άρθρο 25 παρ. 1 του ν. 1937/1983 για την οργάνωση του Εθνικού Συστήματος Υγείας. Άρα ευθύνη για τυχόν παράνομη συμπεριφορά του ιατρού Ε.Σ.Υ. δεν είναι του ΝΠΔΔ αλλά του Κράτους που πρέπει να ευθύνεται για τις παράνομες πράξεις των ιατρών υπαλλήλων (Φράγκος, Ιατρική Ευθύνη, 2018, σελ. 120). Όταν βέβαια ενάγεται ως προσωπικά υπεύθυνο προς αποζημίωση το όργανο του Δημοσίου ή του ΝΠΔΔ, τότε δικαιοδοσία έχουν τα πολιτικά δικαστήρια διότι πρόκειται για ιδιωτική διαφορά (ΑΠ 302/2009 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).
Χρυσούλα Ανδρεσάκη
Δικηγόρος
info@efotopoulou.gr