Εκπροσώπηση ανηλίκου τέκνου στην πολιτική και ποινική δίκη

Ενάγων είναι ο προσβληθείς στο δικαίωμα της προσωπικότητας του και γενικά κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο που υπέστη ηθική βλάβη υπό τις προϋποθέσεις που ορίζονται από το ιδρυτικό της ευθύνης κανόνα και ειδικότερα των άρθρων 59 και 932 ΑΚ. Όταν επιδιώκεται χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης παθόντος ανηλίκου τέκνου, τότε η αγωγή σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 1510 και 1516 ΑΚ πρέπει να εγείρεται από αμφότερους τους γονείς που ασκούν τη γονική μέριμνα και είναι νόμιμοι αντιπρόσωποι του τέκνου, εκτός αν συντρέχει εξαιρετική περίπτωση της ΑΚ 1516 της οποίας πρέπει να γίνεται επίκληση στην αγωγή. Διαφορετικά η αγωγή απορρίπτεται για έλλειψη ενεργητικής νομιμοποιήσεως (Πατεράκης, Η Χρηματική Ικανοποίηση Λόγω Ηθικής Βλάβης, Β΄ Έκδοση, 2001, σελ. 352, Κρητικός Αποζημίωση από Τροχαία Αυτοκινητικά Ατυχήματα, 1998, σελ. 349, βλ. ΕφΑθ 8582/1993). Άλλωστε το περιεχόμενο της γονικής μέριμνας, το οποίο οριοθετείται από τη διάταξη του άρθρου 1510 ΑΚ, περιλαμβάνει την επιμέλεια του προσώπου του τέκνου, τη διοίκηση της περιουσίας του και την εκπροσώπησή του σε κάθε υπόθεση ή δικαιοπραξία ή δίκη που αφορά τις προσωπικές και περιουσιακές σχέσεις αυτού. Οι γονείς του ανηλίκου τέκνου είναι νόμιμοι αντιπρόσωποί του, αφού η προς αντιπροσώπευση εξουσία τους απορρέει από το νόμο, για κάθε υπόθεση που αφορά το πρόσωπο ή την περιουσία του, εξώδικα, δικαστικά, ενεργητικά, παθητικά, χωρίς να αποκλείεται, όμως, η εξουσιοδότηση του ενός προς τον άλλον ή από τους δύο διορισμός πληρεξουσίου. Ο ανήλικος δεν έχει ικανότητα παράστασης στο δικαστήριο, στο οποίο εκπροσωπείται από τους γονείς του, οι οποίοι νομιμοποιούνται ενεργητικά και παθητικά, όταν έχουν τη γονική μέριμνα. Η ενηλικίωση του ανηλίκου κατά τη διάρκεια της δίκης επιφέρει διακοπή της δίκης, η οποία συνεχίζεται με δήλωση προς τούτο του ίδιου, ο οποίος έκτοτε συνεχίζει τη δίκη στο δικό του όνομα.
Το ίδιο συμβαίνει και στην ποινική διαδικασία καθώς για την αξιόποινη πράξη, που τελέστηκε κατά του ανηλίκου, η οποία διώκεται μόνο κατ’ έγκληση, αν το τέκνο δεν έχει συμπληρώσει το 12ο έτος της ηλικίας του, το δικαίωμα της έγκλησης κατά το άρθρο 118 ΠΚ, ανήκει στο νόμιμο αντιπρόσωπό του, ο οποίος σε περίπτωση αδυναμίας άσκησης της γονική μέριμνας από τον ένα γονέα για πραγματικούς ή νομικούς λόγους αναμφίβολα, είναι ο άλλος γονέας. Μετά το 12ο έτος της ηλικίας του δικαίωμα έγκλησης έχουν και ο ανήλικος παθών και ο νόμιμος αντιπρόσωπός του και μετά τη συμπλήρωση του 18ου έτους της ηλικίας του το δικαίωμα αυτό έχει μόνο ο παθών. Η δήλωση παράστασης πολιτικής αγωγής είτε για την αποκατάσταση της ζημίας που προκλήθηκε στον ανήλικο, είτε για την καταβολή της χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης ή ψυχικής οδύνης κατά τους ορισμούς των άρθρ. 62-64 ΚΠολΔ, γίνεται από τους νόμιμους αντιπροσώπους του. Συνεπώς αν τη γονική μέριμνα ασκούν και οι δύο γονείς η για λογαριασμό του ανηλίκου τέκνου τους πολιτική αγωγή πρέπει να ασκείται και από τους δύο γονείς ή και από τον ένα γονέα όταν αναμφίβολα εγκρίνεται και από τον άλλο, ή και χωρίς την έγκριση του άλλου, όταν υπάρχει επείγουσα περίπτωση λόγω κινδύνου παραγραφής της αξίωσης και διαφωνίας των γονέων (Βαθρακοκοίλης, ΕρΝομΑΚ, Οικογενειακό Δίκαιο, 2004, σελ. 891-894). Εξ άλλου κατά τα άρθρα 63 Κ.Π.Δ., 914 και 932 του Α.Κ. και 64 παρ. 2 του Κ.Πολ.Δ. για την επιδίκαση αποζημιώσεως ή χρηματικής ικανοποιήσεως λόγω ηθικής βλάβης η οποία προήλθε από το έγκλημα η πολιτική αγωγή μπορεί να ασκηθεί ενώπιον του ποινικού δικαστηρίου από τα πρόσωπα που ζημιώνονται αμέσως από αυτό, αν δε η ζημία υφίσταται ανήλικος τότε αυτός ασκεί την αξίωση και παρίσταται στο δικαστήριο με όποιον τον εκπροσωπεί 1056/1989 ΑΠ).

Λένα Πολύζου
Δικηγόρος
Email: info@efotopoulou.gr