Ενδοοικογενειακή σωματική βλάβη: Σχέση άρθρου 6 του ν. 3500/2006 με το άρθρο 312 νΠΚ
Με τον νέο Ποινικό Κώδικα (ν. 4619/2019) τυποποιήθηκε αυτοτελώς από τον νομοθέτη στη διάταξη του άρ. 312 το έγκλημα της σωματικής βλάβης αδύναμων ατόμων προκειμένου να καλυφθεί η ιδιαίτερη απαξία της σωματικής βλάβης όταν στρέφεται σε βάρος των αναφερόμενων στην παραπάνω διάταξη προσώπων, στα οποία συμπεριλαμβάνεται ο ανήλικος και ο σύζυγος κατά τη διάρκεια του γάμου ή ο σύντροφος κατά τη διάρκεια της συμβίωσης. Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση του ν. 4619/2019 «η νέα διάταξη φιλοδοξεί να καλύψει και το έγκλημα της ενδοοικογενειακής βίας, το οποίο με τη μορφή που του έχει δοθεί στο ν. 3500/2006, εγείρει σοβαρά δογματικά προβλήματα (βλ. σχετικά Ε. Συμεωνίδου – Καστανίδου, Το νομοσχέδιο για την ενδοοικογενειακή βία, ΠοινΔικ 2006, σ. 1051, Α. Χαραλαμπάκη, Ο ν. 3500/2006 για την αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας, ΠΛογ 2008, σ. 720).» Παρά ταύτα η θέσπιση της παραπάνω διάταξης δεν κατήργησε την αντίστοιχη διάταξη περί ενδοοικογενειακής σωματικής βλάβης του άρ. 6 του ν. 3500/2006, ο οποίος συνεχίζει εν γένει να ισχύει (ΑΠ 499/2024, ΑΠ 1020/2022 www.areiospagos.gr) τόσο ως προς τις ουσιαστικές όσο και ως προς τις δικονομικές διατάξεις του.
Με δεδομένο δε, ότι μεταξύ των προσώπων που συγκαταλέγονται στην οικογένεια κατά την έννοια του ν. 3500/2006 συγκαταλέγονται τα τέκνα, οι σύζυγοι και οι μόνιμοι σύντροφοι νυν και πρώην προκύπτει ότι υφίσταται εν μέρει αλληλοεπικάλυψη των παραπάνω διατάξεων στο μέτρο που υπάρχει ταύτιση των αντικειμενικών και υποκειμενικών στοιχείων των ειδικών υποστάσεων τους και η μεταξύ τους συρροή είναι κατ’ ιδέαν φαινομενική (βλ. Καμπέρου Ε. σε Χαραλαμπάκη Ο Νέος Ποινικός Κώδικας, Κατ’ άρθρον ερμηνεία του ν. 4619/2019, σ. 2319). Ήδη με τη διάταξη του άρ. 47 του ν. 5090/2024, το οποίο κατά το άρ. 138 του ίδιου νόμου αρχίζει να ισχύει από 1/5/2024 ο νομοθέτης τροποποίησε το άρ. 312 ΠΚ και επέλυσε το ζήτημα του ποια διάταξη τυγχάνει εφαρμογής προβλέποντας ρητή επιφύλαξη υπέρ των διατάξεων των ειδικών ποινικών νόμων. Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση του ανωτέρω νόμου «πλέον για κάθε περίπτωση ενδοοικογενειακής βίας, ο εφαρμοστής θα ανατρέχει αποκλειστικά στις ειδικές διατάξεις του ν. 3500/2006 και το άρθρο 312 του Ποινικού Κώδικα θα εφαρμόζεται μόνο, όταν προκαλείται σωματική κάκωση ή βλάβη της υγείας σε ανήλικο ή σε πρόσωπο που δεν μπορεί να υπερασπίσει τον εαυτό του και εκείνο δεν εμπίπτει ως θύμα ενδοοικογενειακής βίας στο ρυθμιστικό πεδίο του ν. 3500/2006.»
Περαιτέρω, κατά το χρονικό διάστημα από 1/7/2019 έως 30/4/2024, δηλαδή όταν οι ανωτέρω διατάξεις ίσχυαν παράλληλα και πριν την έναρξη ισχύος του ν. 5090/2024, εφαρμοστέα ως ειδικότερη (ΑΠ 1020/2022, ΑΠ 586/2020, ΑΠ 2055/2019 www.areiospagos.gr) και ως νεότερη σύμφωνα με την αρχή lex posterior derogat legi priori (βλ. Τόλη Ε., Ενδοοικογενειακή Βία, Κατ’ άρθρον ερμηνεία και νομολογία των ποινικών διατάξεων του ν. 3500/2006, σ. 89 και Καμπέρου Ε. σε Χαραλαμπάκη Ο Νέος Ποινικός Κώδικας, Κατ’ άρθρον ερμηνεία του ν. 4619/2019, σ. 2319) είναι αυτή του άρ. 312 ΠΚ. Όσον αφορά δε τις πράξεις που τελέστηκαν πριν από την 1η/7/2019 η εφαρμοστέα διάταξη σύμφωνα το άρ. 2 ΠΚ είναι αυτή που οδηγεί στην ευμενέστερη μεταχείριση του κατηγορουμένου και στην περίπτωση που ο κατηγορούμενος επιβαρύνεται το ίδιο από όλους τους νόμους, τότε εφαρμοστέος είναι αυτός που ίσχυε κατά τον χρόνο τέλεσης της πράξης (ΟλΑΠ 1/2020, www.areiospagos.gr). Ειδικότερα, όσον αφορά την ενδοοικογενειακή βαριά σκοπούμενη σωματική βλάβη οι προς σύγκριση διατάξεις είναι αυτές 1) του άρθρου 6 παρ. 2 εδ. γ` του ν. 3500/2006, η οποία σε συνδυασμό με τη διάταξη του άρ. 52 του παλαιού ΠΚ, προέβλεπε ποινή κάθειρξης διάρκειας πέντε έως είκοσι ετών. 2) του άρθρου 312 παρ. 1 περ. γ` εδ. β` και παρ. 2 εδ. α` ΠΚ όπως ίσχυε πριν από την τροποποίηση του δυνάμει του άρ. 47 του ν. 5090/2024, η οποία σε συνδυασμό με τη διάταξη του άρ. 52 του νέου ΠΚ, όπως ίσχυε πριν τροποποιηθεί με το άρ. 6 του ν. 5090/2024, προέβλεπε ποινή κάθειρξης διάρκειας πέντε έως δεκαπέντε ετών και, όπως προαναφέρθηκε, απωθεί ως ειδικότερη την αντίστοιχη διάταξη του ν. 3500/2006 3) του άρθρου 6 παρ. 2 εδ. γ` του ν. 3500/2006, η οποία σε συνδυασμό με τη διάταξη του άρ. 52 του νέου ΠΚ, όπως ισχύει σήμερα, προβλέπει ποινή κάθειρξης διάρκειας πέντε έως είκοσι ετών και απωθεί λόγω της ρητής επιφύλαξης του νομοθέτη την αντίστοιχη διάταξη του άρ. 312 ΠΚ. Από αυτές τις διατάξεις ευμενέστερη και συνεπώς εφαρμοστέα είναι αυτή του άρ. 312 ΠΚ, όπως ίσχυε πριν από την τροποποίηση του δυνάμει του άρ. 47 του ν. 5090/2024 σε συνδυασμό με τη διάταξη του άρ. 52 του νέου ΠΚ, όπως ίσχυε πριν τροποποιηθεί με το άρ. 6 του ν. 5090/2024, καθώς προβλέπει χαμηλότερο ανώτατο όριο ποινής (έτσι Ζωγράφου, Νομολογιακές εξελίξεις μετά τη θέσπιση του Ν. 4800/2021 – Ενδοοικογενειακή βία – Αστική και Ποινική Διάσταση, Σεμινάριο ΕΣΔΙ 9-10/11/2023, κατεύθυνση Εισαγγελέων, Συμεωνίδου- Καστανίδου Ε., «Η προστασία αδύναμων προσώπων κατά τον ΠΚ και οι νέες ρυθμίσεις του Ν. 3500/2006» εισήγηση σε διαδικτυακή ημερίδα με θέμα «Οι Ποινικοί Κώδικες μετά το Ν. 5090/2024») [95/2025 ΠΛΗΜΜ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ (ΣΥΜΒ)].
Αγγελική Λιγοψυχάκη, δικηγόρος