Σύμφωνα με το άρθρο 23 ΑΚ : “Οι ουσιαστικές προϋποθέσεις για τη σύσταση και τη λύση της υιοθεσίας ρυθμίζονται απο το δίκαιο της ιθαγένειας του κάθε μέρους.”. Κατά τη διάταξη του άρθρου 23 § 1 ΑΚ, όπως αυτό τροποποιήθηκε με το άρθρο 2 του ν. 2447/30.12.1996, οι ουσιαστικές προϋποθέσεις για τη σύσταση και τη λύση της υιοθεσίας ρυθμίζονται από το δίκαιο της ιθαγένειας εκάστου μέρους. Η συνδρομή των ουσιαστικών προϋποθέσεων της υιοθεσίας διέπεται επιμεριστικά από το δίκαιο της ιθαγένειας κάθε μέρους, ήτοι ως προς μεν τον υιοθετούντα από το δίκαιο της ιθαγενείας του, ως προς δε τον υιοθετούμενο από το δίκαιο της δικής του ιθαγενείας (ΑΠ 1787/88 ΝοΒ 37.598, 2324/2005 ΕΦΑθ ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ), εφόσον οι διατάξεις του αλλοδαπού δικαίου δεν συγκρούονται με τα χρηστά ήθη και τους κανόνες δημόσιας τάξης, κατ’ εφαρμογή της επιφύλαξης του άρθρου 33 ΑΚ.

Ως προς τη διεθνή αρμοδιότητα των ελληνικών δικαστηρίων:

Σύμφωνα με την παράγραφο 1 του άρθρου 800 ΚΠολΔ: “Αρμόδιο για την τέλεση της υιοθεσίας είναι κάθε Μονομελές Πρωτοδικείο της Επικράτειας. Τα ελληνικά δικαστήρια έχουν δικαιοδοσία για την τέλεση της υιοθεσίας, αν ο υιοθετών ή o υιοθετούμενος είναι ελληνικής ιθαγένειας, ακόμη και αν δεν έχουν τη συνήθη διαμονή τους στην Ελλάδα. Στην περίπτωση αυτή είναι αρμόδια τα δικαστήρια της πρωτεύουσας του Κράτους“.

Ζέτα Μασσέλου, ασκ. Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Υιοθεσία με στοιχεία αλλοδαπότητας: Εφαρμοστέο δίκαιο και διεθνής αρμοδιότητα ελληνικών δικαστηρίων appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Συνεπώς, για να είναι συνταγματικά ανεκτοί οι τιθέμενοι περιορισμοί, πρέπει να συνάπτονται με τη λειτουργία των δικαστηρίων και την απονομή απ’ αυτά της δικαιοσύνης και να μην υπερβαίνουν τα όρια πέρα από τα οποία ισοδυναμούν με άμεση ή έμμεση κατάλυση του προστατευόμενου με την ως άνω συνταγματική διάταξη ατομικού δικαιώματος, δηλαδή δεν επιτρέπεται οι τιθέμενοι περιορισμοί να περιστέλλουν κατά τέτοιο τρόπο ή σε τέτοιο βαθμό το δικαίωμα, ώστε αυτό να προσβάλλεται στον ίδιο του τον πυρήνα (ΑΠ 250/2022, ΑΠ 264/2013). Με την προϋπόθεση αυτή, οι τιθέμενοι περιορισμοί είναι αντίστοιχα συμβατοί και με την αρχή της δίκαιης δίκης, που εισάγεται με τη διάταξη του άρθρου 6 § 1 εδ. α’ της από 4.11.1950 Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ). Έτσι, κατά το άρθρο 6 § 1 της ως άνω Ευρωπαϊκής Συμβάσεως των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (Ε.Σ.Δ.Α.), “παν πρόσωπον έχει δικαίωμα όπως η υπόθεσή του δικασθεί δικαίως, δηλαδή δημόσια και εντός λογικής προθεσμίας υπό ανεξαρτήτου και αμερόληπτου δικαστηρίου νομίμως λειτουργούντος το οποίο θα αποφασίσει είτε επί των αμφισβητήσεων επί δικαιωμάτων και υποχρεώσεων του αστικής φύσεως είτε του βάσιμου πάσης εναντίον του κατηγορίας ποινικής φύσεως….”. Με το ανωτέρω άρθρο, καθό μέρος θεσπίζεται ότι οι υποθέσεις δικάζονται από αμερόληπτα, ανεξάρτητα και νόμιμα λειτουργούντα δικαστήρια α) δίκαια, β) δημόσια και γ) εντός λογικής προθεσμίας, θεσπίζονται αντίστοιχα ουσιαστικά δικαιώματα των προσώπων στα οποία αφορά η σύμβαση τα οποία δικαιούνται να αξιώσουν να τύχουν της κατά τα ανωτέρω δικαστικής προστασίας. Με τη διάταξη αυτή καθορίζονται ποιά δικαιώματα δίδονται για την απονομή της δικαιοσύνης.

Πρόκειται, συνεπώς, για διάταξη ουσιαστικού δικαίου και η παραβίασή της εμπίπτει στο λόγο αναίρεσης από το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ. Δεν στοιχειοθετείται, όμως, παραβίαση της άνω διάταξης όταν πολιτικό δικαστήριο που πληροί της προϋποθέσεις της παραπάνω αυξημένης τυπικής ισχύος διάταξης, ήτοι είναι ανεξάρτητο, αμερόληπτο και λειτουργεί νόμιμα με βάση κανόνες δικαίου και με οργανωμένη διαδικασία, για τα ζητήματα της αρμοδιότητάς του εφαρμόσει εσφαλμένα σε συγκεκριμένη υπόθεση διάταξη ουσιαστικού ή δικονομικού δικαίου, αλλά η πλημμέλεια αυτή της απόφασης ελέγχεται με τα προβλεπόμενα από τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας ένδικα μέσα (ΟλΑΠ 2/2008, ΑΠ 62/2022, ΑΠ 1142/2020, ΑΠ 825/2020, ΑΠ 142/2013, ΑΠ 1169/2013).

Εφόσον, όμως, η πλημμέλεια της απόφασης δεν ελέγχεται με τα προβλεπόμενα από τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας ένδικα μέσα, μπορεί να στοιχειοθετηθεί παραβίαση της διάταξης του άρθρου 6 § 1 εδάφιο α’ της ΕΣΔΑ και συνακόλουθα ο από τον αριθμό 1 του άρθρου 559 του ΚΠολΔ αναιρετικός λόγος, εφόσον ο διάδικος στερήθηκε της δικαστικής προστασίας που δικαιούται και μπορούσε να του απονεμηθεί. [ΑΠ 1749/2025, δημ. σε areiospagos.gr]

Ελένη Μακροδημήτρη, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Τα όρια θεμελίωσης λόγου αναίρεσης από το άρθρο 559 αρ. 1 ΚΠολΔ λόγω παραβίασης του άρθρου 6 § 1 ΕΣΔΑ appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

 Ανεξάρτητα πάντως από το είδος της αοριστίας για να ιδρυθεί ο αντίστοιχος λόγος αναίρεσης, πρέπει ο σχετικός με την αοριστία ισχυρισμός, που δεν υπάγεται στις εξαιρέσεις του άρθρου 562 παρ. 1 ΚΠολΔ, να προτάθηκε παραδεκτά στο δικαστήριο της ουσίας και να αναφέρεται αυτό στην αίτηση αναίρεσης (ΑΠ 5/2020, ΑΠ 1165/2019).

Ελένη Μακροδημήτρη, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Ο αναιρετικός έλεγχος της αοριστίας της αγωγής appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Με την ΚΠολΔ 325 καθιερώνεται ο κανόνας κατά τον οποίον το ουσιαστικό δεδικασμένο βασικώς ισχύει μόνο μεταξύ των διαδίκων, εκείνων που έγιναν διάδοχοί τους όσο διαρκούσε η δίκη ή μετά το τέλος της, και εκείνουν που νέμονται οι κατέχουν το επίδικο πράγμα στο όνομα κάποιου διαδίκου ή διαδόχου του, αδιάφορο αν πρόκειται για σχέσεις εμπράγματες ή ενοχικές. Η ισχύς του δεδικασμένου έναντι των διαδόχων που κατέστησαν τέτοιοι στη διάρκεια ή μετά το τέλος της δίκης, αναφέρεται, ενόψει της γενικότητας της διάταξης (παρ. 2) η οποία δεν κάνει διάκριση, στους καθολικούς, οιονεί καθολικούς και ειδικούς διαδόχους. Ο υπερθεματιστής μετά την εκπλήρωση των υποχρεώσεων του, δηλαδή την πληρωμή του εκπλειστηριάσματος κ.λπ. και την τήρηση των νομίμων διατυπώσεων (μεταγραφή κ.λπ.) καθίσταται ειδικός διάδοχος του καθ’ ου η εκτέλεση και υπό την ιδιότητα αυτή δεσμεύεται από το δεδικασμένο της εναντίον του δικαιοπαρόχου καθ’ ου η εκτέλεση απόφασης. Το δεδικασμένο ως αρνητική διαδικαστική προϋπόθεση της δίκης λαμβάνεται υπό το ισχύον δίκαιο αυτεπαγγέλτως υπόψη, μπορεί ωστόσο να προταθεί κατ’ ένσταση από οποιονδήποτε διάδικο στο δικαστήριο της ουσίας.

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Ο υπερθεματιστής ως ειδικός διάδοχος του καθ’ ου η εκτέλεση δεσμεύεται από το δεδικασμένο appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Κατά την αληθή, όμως, έννοια της εν λόγω διάταξης, που απορρέει από τον σκοπό της θέσπισής της, στην οικογένεια του θύματος ως αόριστης νομικής έννοιας περιλαμβάνονται οι εγγύτεροι και στενώς συνδεόμενοι συγγενείς του θανατωθέντος, που δοκιμάσθηκαν ψυχικά από την απώλειά του και για την ανακούφιση του ηθικού πόνου των οποίων στοχεύει η διάταξη αυτή, αδιαφόρως αν συζούσαν μαζί του ή διέμεναν χωριστά. Δεν περιλαμβάνονται όμως και οι εξ αγχιστείας συγγενείς του θύματος εκ πλαγίου, όπως είναι οι σύζυγοι των αδελφών αυτών (Ολομ.ΑΠ 21/2000).

Τίθενται επομένως δύο κριτήρια που θα πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά: α) ο δικαιούχος να είναι συγγενής του θύματος – τυπική προϋπόθεση και β) να δοκίμασε πόνο και θλίψη από την απώλειά του – ουσιαστική προϋπόθεση. Το πρώτο κριτήριο πληρούται με τη σχέση συγγένειας, που συνδέει τον θανόντα με τον δικαιούχο, ενώ το δεύτερο αποτελεί ζήτημα πραγματικό, που κρίνεται κυριαρχικά από το Δικαστήριο της ουσίας. Στο πλαίσιο της παραδοχής αυτής γίνεται δεκτό ότι δικαιούνται χρηματικής ικανοποίησης λόγω ψυχικής οδύνης οι γονείς, τα γνήσια τέκνα, ο σύζυγος, το εξώγαμο τέκνο που έχει αναγνωρισθεί εκουσίως ή δικαστικά, οι θετοί γονείς και τα θετά τέκνα, τα αδέλφια του αμφιθαλή και ετεροθαλή, οι ανιόντες, ο πεθερός, η πεθερά, η νύφη και ο γαμβρός από υιό, οι απώτεροι, ήτοι τα εγγόνια και δισέγγονα αυτού, η μητριά και ο πατριός, η εν διαστάσει σύζυγος του θανόντος, ενώ δεν δικαιούνται ψυχικής οδύνης: η νύφη και ο γαμβρός από αδερφό (κουνιάδα-κουνιάδος), τα ανίψια, οι θείοι, οι πρώτοι εξάδελφοι, οι ανιψιοί, καθώς και τα πρόσωπα που τελούν σε ελεύθερη ένωση (Ολ.ΑΠ 21/2000, ΑΠ 602/2015) (ΑΠ 51/2018).

Ευγενία Α. Φωτοπούλου, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Ποιοι είναι δικαιούχοι αποζημίωσης λόγω ψυχικής οδύνης από θάνατο συγγενικού προσώπου; appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

2. Με βάση το από 22.1/3.2.1830 Πρωτόκολλο «Περί ανεξαρτησίας της Ελλάδος» (άρθρ.5-6), σε συνδυασμό με τα «ερμηνευτικά» Πρωτόκολλα του Λονδίνου από 4/16.6.1830 και 19.6/1.7.1830 και τη Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης στις 27.6/9.7.1832, θεσπίστηκε τεκμήριο κυριότητας υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου, επί των γαιών, στις οποίες το Ελληνικό Δημόσιο, διαδέχτηκε δικαιώματι πολέμου το Οθωμανικό.
3. Περαιτέρω, κατά το άρθρο 1 του β.δ/τος της 12-12-1833 «περί διορισμού του φόρου βοσκής και του διά τα εθνικοϊδιόκτητα λειβάδια εγγείου φόρου κατά τα έτη 1833-1834» όλα τα λιβάδια, για την επικαρπία των οποίων δεν υπάρχει έγγραφο «ταπί» εκδοθέν επί τουρκοκρατίας, θεωρούνται δημόσια και η νομή τους παραμένει στο Δημόσιο.

• Τεκμήριο κυριότητας υπέρ του δημοσίου προέβλεψε κατά το ΒΔ. 17/29.11.1836 «περί ιδιωτικών δασών», όσον αφορά τα υπάρχοντα- κατά την έναρξη ισχύος του εν λόγω ΒΔ- δάση, ως προς τα οποία δεν θα προσκομίζονταν οι απαιτούμενοι τίτλοι από ιδιώτες, εντός σχετικής ενιαύσιας προθεσμίας. Το τεκμήριο αυτό επεκτάθηκε (άρθρ.62 Ι εδ. α’ ν.998/1979) γενικά σε δασικές εκτάσεις, ενώ δια του ΑΝ 1539/1938 (άρθρ.2 Ι), καθιερώθηκε πλασματική νομή του δημοσίου επί αδέσποτων και δημοσίων κτημάτων. Από τις προεκτεθείσες διατάξεις συνάγεται ότι για τις εδαφικές εκτάσεις, οι οποίες κατά την έναρξη ισχύος των β.δ/των της 3/15.12.1833 και της 17/29.11.1836 είχαν το χαρακτήρα βοσκοτόπου (λιβαδιού) ή δάσους και για τις οποίες δεν έχουν αναγνωριστεί ιδιοκτησιακά δικαιώματα τρίτων, υπάρχει υπέρ του Δημοσίου τεκμήριο κυριότητας.

1. Δια του ΒΔ 21.6/3.7.1837 «περί διακρίσεως δημοσίων κτημάτων» (άρθρ.16), θεσπίστηκε τεκμήριο κυριότητας του δημοσίου επί των αδέσποτων γαιών. Η συγκεκριμένη ρύθμιση καταργούσε τη δυνατότητα κατάληψης (occupatio), την οποία επέτρεπε το βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο. Στις εν λόγω γαίες του δημοσίου, όπως γίνεται δεκτό επιτρέπεται μόνο η έκτακτη χρησικτησία εφόσον είχε συμπληρωθεί μέχρι 11.09.1915, τριακονταετής καλόπιστη νομή ακόμη και χωρίς νόμιμο τίτλο.
2. Ακολούθως, με το πρώτο εδάφιο του άρθρου 62 παρ. 1 Ν. 998/1979 δεν επαναλήφθηκε απλώς η αναγνώριση της κυριότητας του Δημοσίου επί των δασών, αλλά προβλέφθηκε τεκμήριο κυριότητας του Δημοσίου τόσο επί των δασών όσο και επί των δασικών εκτάσεων, καθώς ορίστηκε ότι: «Επί των πάσης φύσεως αμφισβητήσεων ή διενέξεων ή δικών μεταξύ του Δημοσίου, είτε ως ενάγοντος είτε ως εναγομένου είτε ως αιτούντος είτε ως καθ` ου ή αίτηση, και φυσικού ή νομικού προσώπου, το οποίο προβάλλει ή αξιώνει οποιοδήποτε δικαίωμα, εμπράγματο ή μη, επί των δασών, των δασικών εκτάσεων το ως άνω φυσικό ή νομικό πρόσωπο οφείλει να αποδείξει την παρ` αυτώ ύπαρξη του δικαιώματος του.».

Δικονομικό βάρος απόδειξης

Τα προαναφερθέντα αποκτούν σημασία στο πλαίσιο αντιδικιών με το Δημόσιο, αφού επί διεκδίκησης ακινήτων από το τελευταίο με τον ισχυρισμό ότι το διεκδικούμενο είναι λχ δασική έκταση, καλλιεργούν την εντύπωση ότι αντιστρέφεται γενικώς το βάρος απόδειξης (πρβλ. ΚΠολΔ 338 ΙΙ) εις βάρος των ιδιωτών. Δεν πρόκειται όμως περί γενικού τεκμηρίου κυριότητας υπέρ του Δημοσίου, αλλά περί ειδικών τεκμηρίων. Έτσι, όταν το ενάγον δημόσιο θέλει να επωφεληθεί των προαναφερθέντων τεκμηρίων, αρκεί να αποδείξει τη βάση  του πραγματικού του κανόνα στον οποίο προβλέπεται το τεκμήριο λχ ότι επρόκειτο είτε περί γης Οθωμανικής αποκτηθείσας δικαιώματι πολέμου, είτε περί δασικής έκτασης, είτε περί λειβαδιού, είτε περί αδεσπότου.

Συνεπώς, αν το Ελληνικό Δημόσιο προβάλλει τον ισχυρισμό ότι το επίδικο αποτελεί δημόσια περιουσία και τεκμαίρεται ότι έχει επ` αυτού κυριότητα, ο ενάγων μπορεί να αρκεστεί στην άρνηση της ιδιότητας του επίδικου ως δημόσιας περιουσίας, προς απόκρουση του ισχυρισμού της κυριότητας του Ελληνικού Δημοσίου σ` αυτό και στην περίπτωση υφιστάμενου τεκμηρίου κυριότητας βαρύνεται με την απόδειξη του αρνητικού του ισχυρισμού ότι το επίδικο δεν φέρει το χαρακτήρα δημόσιου κτήματος (ΑΠ 826/2018, ΑΠ 712/2015), και όταν δεν ισχύει το τεκμήριο κυριότητας καθένας αποδεικνύει το δικό του ισχυρισμό (ΑΠ 246/2023, ΑΠ 1776/2022, ΑΠ 1187/2022), και, συνεπώς, στην τελευταία περίπτωση, το εναγόμενο Ελληνικό Δημόσιο φέρει τις συνέπειες του μη σχηματισμού πλήρους δικανικής πεποίθησης ότι τα επίδικα ανήκαν στη κυριότητά του (ΑΠ 764/2023, ΑΠ 1935/2022, ΑΠ 284/2021). Ειδικότερα:

1. Όταν υφίσταται τεκμήριο του Ελληνικού Δημοσίου επί των γαιών

Όταν το Ελληνικό Δημόσιο τεκμαίρεται ότι έχει αποκτήσει δικαίωμα κυριότητας επί των κτημάτων με πρωτότυπο τρόπο, αρκεί να επικαλεστεί και να αποδείξει, επί μεν των δημόσιων γαιών, ότι αυτές περιήλθαν στην κυριότητά του ως διαδόχου του Οθωμανικού Δημοσίου, επί δε των γαιών καθαρής ιδιοκτησίας, ότι τις απέκτησε λόγω της κατάληψης ή της δήμευσής τους. Ο τρόπος όμως αυτός της απόκτησης κυριότητας θα πρέπει να στηρίζεται στη θετική επίκληση και απόδειξη από το Δημόσιο των γεγονότων που τον θεμελιώνουν και όχι στην αρνητική επίκληση της όποιας έλλειψης παρουσιάζουν οι τίτλοι που επικαλείται ο ιδιώτης για τη θεμελίωση της δικής του κυριότητας, διότι από την ύπαρξη μιας τέτοιας έλλειψης δεν τεκμαίρεται η ύπαρξη κυριότητας του Δημοσίου (ΑΠ 368/2015). Ενστάσεις του Δημοσίου που α) αρκούνται σε απλή επανάληψη των διατάξεων των νομικών κειμένων, χωρίς θετική επίκληση συγκεκριμένων πραγματικών περιστατικών, βάσει των οποίων οι ένδικες εκτάσεις περιήλθαν στην κυριότητα του δημοσίου ως διαδόχου του Οθωμανικού Δημοσίου (ΜΠρΒολ 313/2009 Αρμ 2009.513), ή β) από τις οποίες δεν αποδεικνύεται ότι οι επίδικες εκτάσεις ήταν αείποτε αδέσποτες, ότι δηλαδή πριν την απελευθέρωση της Ελλάδος από τους Τούρκους, οπότε ίσχυε το Οθωμανικό δίκαιο σύμφωνα με τις διατάξεις του οποίου (άρθρο 68 του Οθωμανικού Νόμου της 7ης Ραμαζάν 1274 “περί γαιών”) παρότι δεν συνέτρεξε κάποιος από τους αναφερόμενους λόγους τα επίδικα ακίνητα δεν καλλιεργήθηκαν από τον κύριό τους απευθείας ή με εκμίσθωση επί τρία συνεχή έτη ώστε να καταστούν (τα εν λόγω ακίνητα) διαθέσιμα ή γ) από τις οποίες δεν αποδεικνύεται ότι μετά την απελευθέρωση, υπό το καθεστώς του βυζαντινορωμαϊκού δικαίου, οι επίδικες εκτάσεις κατέστησαν σε κάποια χρονική στιγμή αδέσποτες, αλλά απλά προβάλλουν ότι χώρησε εγκατάλειψη της νομής, χωρίς το Δημόσιο να επικαλείται επιπροσθέτως, όπως πρέπει, ότι η εγκατάλειψη αυτή έγινε με πρόθεση παραίτησης από το δικαίωμα της κυριότητας, ούτε προσδιορίζει ποιο πρόσωπο παραιτήθηκε από την κυριότητα, ενώ ουδόλως γίνεται σαφής επίκληση τέτοιων περιστατικών που θα επέτρεπαν την κρίση ότι στην προκειμένη περίπτωση εφαρμόζεται η ήδη ισχύουσα διάταξη του άρθρου 972 ΑΚ περί αδέσποτων ή έστω η ειδική διάταξη περί κτήσης κυριότητας επί εγκαταλελειμμένων ακινήτων κατά το άρθρο 34 του Α.Ν. 1539/1938 (ΠΠρΝαξ 62/2000) κρίνονται απορριπτέες ως αόριστες (1141/2014 ΑΠ NOMOS, 21/2024 ΑΠ NOMOS).

1. Όταν δεν υφίσταται τεκμήριο κυριότητας

Τα προαναφερθέντα τεκμήρια δεν αφορούν ιδιόκτητες γαίες, γι’ αυτό και εξαιρούνται του τεκμηρίου (62 Ι εδ.β’) οι περιοχές Πρωτοδικείων των περιοχών των Ιονίων Νήσων, Κρήτης, Λέσβου, Σάμου, Χίου, Κύθηρων, Αντικύθηρων, Κυκλάδων, της Δωδεκανήσου, πλην των νήσων που ισχύει ο Κτηματολογικός Κανονισμός, καθώς και Μάνης, όπως αυτή ορίζεται από διοικητικά όρια των Καλλικρατικών Δήμων Ανατολικής και Δυτικής Μάνης, εξαιτίας του ιδιάζοντος γαιοκτητικού καθεστώτος αυτών των περιοχών επί Τουρκοκρατίας. Ειδικότερα, στις περιοχές αυτές οι γαίες ήταν κατά βάση καθαρής ιδιοκτησίας και ανήκαν σε ιδιώτες. (1669/2024 ΜΠρ Αθηνών NOMOS, 246/2015 ΜΠρ Καλαμάτας NOMOS). Εφόσον λοιπόν, δεν αρκεί η επίκληση του τεκμηρίου του άρθρ.62 Ι εδ.α΄ ν.998/1979 σε αυτές τις περιοχές, το δημόσιο οφείλει να αποδείξει κτήση κυριότητας με παράγωγο ή άλλο τρόπο. Πρέπει να επισημανθεί όμως, ότι οι εναγόμενοι από το δημόσιο ιδιώτες, μπορούν να αμυνθούν εναντίον του, κατά βάση είτε με άρνηση (αιτιολογημένη ή απλή) είτε με ένσταση λχ έκτακτης χρησικτησίας.

Συγκεκριμένα, δεν αποδείχθηκε ότι το επίδικο περιήλθε στο ενάγον ως μηδέποτε εξουσιασθείσα νεκρή γαία – μεβάτ, κατά το άρθρο 6 και 103 του ΟθΝπΓ της 7ης Ραμαζάν 1274, από διαδοχή του τουρκικού δημοσίου δικαιώματι πολέμου, άλλως ως μηδέποτε εξουσιασθείσα δημόσια δασική γαία (εμιριγέ), κατ` άρθρο 3 του ΟθΝπΓ της 7ης Ραμαζάν 1274, κατά διαδοχή του τουρκικού δημοσίου δικαιώματι πολέμου, διότι, σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν στην παραπάνω νομική σκέψη, κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας οι ανωτέρω περιοχές αποτελούνταν στο σύνολό τους από ιδιωτικές γαίες καθαρής ιδιοκτησίας («μούλκια»), οι οποίες εξουσιάζονταν κατά πλήρες δικαίωμα κυριότητας από τους κυρίους τους και επί των οποίων δεν υφίστατο κανένα δικαίωμα του Δημοσίου, συνεπώς οι ιδιωτικές γαίες καθαρής ιδιοκτησίας των περιοχών αυτών μη εξουσιαζόμενες πριν από την επανάσταση από τον Σουλτάνο, ούτε κατεχόμενες από Οθωμανούς ιδιώτες, δεν περιήλθαν στο Ελληνικό Δημόσιο, κατά διαδοχή του Τουρκικού Δημοσίου, δικαιώματι πολέμου, ενώ δεν αποδείχθηκε ότι το επίδικο κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας ήταν νεκρή ή δημόσια γαία. Δεν αποδείχθηκε και ότι το επίδικο περιήλθε στο ενάγον ως αείποτε χορτολιβαδική έκταση ως λιβάδι ή βοσκότοπος, βάσει του άρθρου 1 του 3/15.12.1833 β.δ., εφόσον, σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν στην παραπάνω νομική σκέψη, το τεκμήριο κυριότητας του ενάγοντος επί δασικών ή χορτολιβαδικών εκτάσεων δεν ισχύει στις Κυκλάδες, συνεπώς το ενάγον όφειλε να αποδείξει ότι κατέστη κύριος του επιδίκου με κάποιον από τους επικαλούμενους από αυτό τρόπους, ενώ ουδαμόθεν προέκυψε ότι το επίδικο υπήρξε λιβάδι και  κατά τον χρόνο ισχύος του Β.Δ/τος του 1833. Τέλος, δεν αποδείχθηκε ότι το επίδικο περιήλθε στο ενάγον ως αείποτε αδέσποτη κατ’ αρ. 16 του από 10.7.1837 νόμου περί «διακρίσεως κτημάτων», καθώς δεν αποδείχθηκε ότι το επίδικο υπήρξε επί Τουρκοκρατίας νεκρά γαία που είχε εγκαταλειφθεί από τον Οθωμανό κύριο λόγω της οριστικής αποχώρησής του από την Ελλάδα. Ενόψει των ανωτέρω και σύμφωνα με όσα προεκτέθηκαν, το ενάγον, ενώ έφερε το βάρος αποδείξεως των παραπάνω ισχυρισμών του, εφόσον δεν ίσχυε γι’ αυτό το τεκμήριο κυριότητας στην προκείμενη περίπτωση, δεν επικαλείται και δεν προσκομίζει κανένα σχετικό αποδεικτικό μέσο, όπως έγγραφα των υπηρεσιών του, που να αποδεικνύουν τη βασιμότητα των ισχυρισμών του αυτών (Α.Π. 638/2016, Α.Π. 368/2015 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ) και δεν απέδειξε οποιαδήποτε πράξη νομής από αυτό στο επίδικο, όπως έκδοση πρωτοκόλλου διοικητικής αποβολής σε βάρος του εναγόμενου (67/2024 Εφετείο Αιγαίου NOMOS) (341/2024 ΑΠ NOMOS).

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Τεκμήρια κυριότητας υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Επειδή κατά το άρθρο 2 του KΠολΔικ τα πολιτικά δικαστήρια απαγορεύεται να επεμβαίνουν σε διοικητικές διαφορές ή υποθέσεις που υπάγονται στα διοικητικά δικαστήρια ή αρχές, όπως επίσης απαγορεύεται τα διοικητικά δικαστήρια ή αρχές να επεμβαίνουν σε διαφορές ή υποθέσεις του ιδιωτικού δικαίου και επιτρέπεται μόνον η εξέταση των ζητημάτων που ανακύπτουν παρεμπιπτόντως. Τα τακτικά πολιτικά δικαστήρια, όταν κρίνουν τις υπαγόμενες σ’ αυτά κατά το άρθρο 1 KΠολΔικ ιδιωτικές διαφορές, μπορούν να εξετάσουν παρεμπιπτόντως το κύρος και τη νομιμότητα των πράξεων της διοικήσεως, εφόσον τούτο δεν έχει αποκλεισθεί από το νόμο και δεν έχει εκδοθεί περί του κύρους αυτών απόφαση του Συμβουλίου Επικρατείας, η οποία και δεσμεύει τα πολιτικά δικαστήρια. Τα τελευταία περιορίζονται να ερευνήσουν, εάν τα όργανα της διοικήσεως ενήργησαν κατά τους διαγραφόμενους από το νόμο όρους και τύπους, μέσα στα πλαίσια της εξουσίας τους χωρίς να μπορούν να ελέγξουν και την ουσιαστική κρίση αυτών ως προς την ύπαρξη ή μη των πραγματικών προϋποθέσεων (ΑΠ 1354/2014, ΑΠ 2248/2014). Δεν δύναται επομένως ο έλεγχος τους να επεκταθεί στην ουσιαστική κρίση του Δασάρχη ως προς την ύπαρξη ή όχι των πραγματικών προϋποθέσεων της εφαρμογής του άρθρου 3 παρ. 2 και 14 του ν. 998/1979, βάσει των οποίων χαρακτηρίζεται η επίδικη έκταση δασική. Τούτο διότι ο χαρακτήρας της συνολικής επίδικης εκτάσεως ως δημόσιας δασικής τοιαύτης, ανήκουσας στην πλήρη κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου (915/2025 ΑΠ).Ο παρεμπίπτων έλεγχος δεν αποκλείεται, όταν η υπό κρίση διοικητική πράξη κατέστη απρόσβλητη, επειδή έχει παρέλθει άπρακτη η προθεσμία για την προσφυγή ή την αίτηση ακύρωσης ενώπιον του εκάστοτε αρμοδίου δικαστηρίου. Η έννοια του παρεμπίπτοντος (άρθρ. 2 και 282) συνδέεται με την εξέταση και όχι με τη διάγνωση του κριθέντος ζητήματος. Δηλαδή ο “παρεμπίπτων έλεγχος” έχει την έννοια ότι τα πολιτικά δικαστήρια δεν ακυρώνουν τη διοικητική πράξη, που θεωρούν ως άκυρη κλπ, ούτε αποκρούουν την εκτελεστότητά της, αλλά απλώς δεν την εφαρμόζουν στη συγκεκριμένη περίπτωση, εντεύθεν δε δεν παράγεται δεδικασμένο (596/2016 ΑΠ NOMOS, 826/2018 ΑΠ NOMOS). (ΑΠ 596/2016 (NOMOS))

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

[1] 107/2025  Εφετείο Λαμίας (NOMOS)

The post Χαρακτηρισμός έκτασης ως δασικής – Αρμοδιότητα Δικαστηρίων appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Αδέσποτα ακίνητα ανήκοντα στο Δημόσιο

Κατά τα άρθρα 2, 13, 14 και 16 του περί διακρίσεως δημοσίων κτημάτων του νόμου της 21.6.1837, που ίσχυε στα Ιόνια Νησιά μετά την έκδοση του ν. ΡΝ/1866, με το άρθρο 2 του οποίου καταργήθηκαν τα έχοντα το ίδιο αντικείμενο άρθρα 402 – 409 του Ιόνιου Πολιτικού Κώδικα, δημόσια κτήματα είναι όσα ανήκουν στην Επικράτεια, όλα τα από ιδιώτες ή Κοινότητες μη δεσποζόμενα, δηλαδή όλα τα αδέσποτα και τα κτήματα των αποθανόντων ακλήρων ή εγκαταλελειμμένα από τους κληρονόμους κτήματα, επί των οποίων δεν υπάρχουν άλλων αποδεδειγμένες απαιτήσεις και συνεπώς και τα αδέσποτα δάση και εν γένει δασικές εκτάσεις ανήκουν στο Δημόσιο (ΑΠ 341/2024, ΑΠ 11/2019, ΑΠ 957/2015). Από τις διατάξεις αυτές σαφώς συνάγεται ότι τα κατά την εισαγωγή του νόμου αυτού υπάρχοντα αδέσποτα περιήλθαν ex lege στο Δημόσιο, στο οποίο περιέρχονται και τα εκάστοτε καθιστάμενα αδέσποτα ακίνητα εγκαταλελειμμένα από τους ιδιοκτήτες, καθώς και εκείνα των αποβιωσάντων χωρίς διαθήκη και κληρονόμους (ΑΠ. 1163/2022). Έπεται ότι τα αδέσποτα ακίνητα πρέπει να διακρίνονται από τα εγκαταλελειμμένα, τα οποία εξακολουθούν να ανήκουν στην κυριότητα κάποιου προσώπου αλλά ο κύριος αυτών εγκατέλειψε τη νομή ή κατοχή τους (δεδομένου ότι η κυριότητα ως απεριόριστο δικαίωμα περιλαμβάνει ακόμα και την ευχέρεια του κυρίου να μην κάνει καμία χρήση του ακινήτου) και είτε ουδείς τα κατέχει είτε κάποιος τρίτος τα κατέλαβε και τα κατέχει, χωρίς όμως ο κύριος να ασκήσει αγωγή κατά του κατόχου αυτού καθώς αυτά είναι δυνατόν να επανέλθουν στην ενεργό κυριότητα των εγκαίρως εμφανιζομένων ιδιοκτητών, είτε περιέρχονται στην κυριότητα των αληθώς και νομίμως χρησιδεσποσάντων αυτά, είτε τέλος καταλαμβάνονται από το δημόσιο προς δεκαετή διαχείριση, κατά τους όρους του σχετικού άρθρου 334 του α.ν. 1539/1938. Με το άρθρο 49 του ΕισΝΑΚ ο εν λόγω νόμος “περί διακρίσεως κτημάτων” καταργήθηκε, ενώ αντ` αυτού ισχύει η αποδίδουσα όμοιο δίκαιο διάταξη του άρθρου 972 ΑΚ, με την οποία ορίζεται ότι τα αδέσποτα ακίνητα καθώς και οι περιουσίες όσων πεθαίνουν χωρίς κληρονόμους ανήκουν στο Δημόσιο.

Τέλος κατά το σύστημα του προαναφερόμενου νόμου “περί διακρίσεως κτημάτων” καθώς και εκείνο του Αστικού Κώδικα, τα αδέσποτα ακίνητα διακρίνονται: α) σε εκείνα τα οποία δεν υπήρξαν ποτέ στην κυριότητα κανενός, δηλ. τα εξ αρχής αδέσποτα και β) σε εκείνα τα οποία έγιναν μεταγενέστερα αδέσποτα με εγκατάλειψη του προηγουμένου κυρίου, οπότε, για το νομότυπο της εγκατάλειψης αυτής απαιτείται μονομερής δήλωση του κυρίου με συμβολαιογραφικό έγγραφο ότι παραιτείται από την κυριότητα επί ορισμένου ακινήτου και μεταγραφή αυτής, δοθέντος ότι υπόκειται δικαιοπραξία που περιέχει κατάργηση της κυριότητας (ΑΠ 1163/2022, ΑΠ 11/2019). Τέτοιο ειδικό τίτλο αποτελούν οι προαναφερθείσες διατάξεις του νόμου ΡΝ/1866 “Περί Εισαγωγής εν Επτανήσω της εν των λοιπώ Βασιλείω ισχυούσης Νομοθεσίας Γ Κωδ. Ε457 – άρθρα 1 και 2″, δυνάμει της οποίας (άρθρου 1) εισήχθησαν και στα Ιόνια Νησιά από 1-7-1866 οι περί την διοίκηση και διαχείριση των δασών τότε ισχύουσες διατάξεις, δυνάμει δε του άρθρου 2 του εν λόγω νόμου ΡΝ/1866 εισήχθη και στα Ιόνια Νησιά από 1-7-1866 ο από 21.6.1837 νόμος περί διακρίσεως κτημάτων, κατ’ άρθρο 16 του οποίου όλα τα αδέσποτα (εκτός των άλλων εκεί διακρίσεων) κτήματα επί των οποίων δεν υπάρχουν άλλες αποδεδειγμένες απαιτήσεις ανήκουν στο Δημόσιο (ΑΠ 341/2024, ΑΠ 1163/2022).

Βάρος απόδειξης

Επί των κειμένων στην Επτάνησο Δασών, δεν μπορεί να έχει εφαρμογή το, υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου, τεκμήριο κυριότητας, που θεσπίστηκε από το β.δ. της 16-11-1836 “περί ιδιωτικών δασών”, με το άρθρο 1 σε συνδυασμό προς τα άρθρα 2 και 3 του οποίου αναγνωρίστηκε η κυριότητα του Δημοσίου επί των αποτελουσών δάση εκτάσεων, από την έναρξη της ισχύος του, με εξαίρεση τα δάση, τα οποία προ της ενάρξεως του απελευθερωτικού αγώνα ανήκουν σε ιδιώτες βάσει εγγράφου αποδείξεως της Τουρκικής Αρχής, ή σε ιδιωτικά χωριά, των οποίων οι τίτλοι ιδιοκτησίας θα αναγνωρίζονταν από την επί των Οικονομικών Γραμματεία, στην οποία έπρεπε να υποβληθούν εντός του έτους από τη δημοσίευση του β.δ. αυτού. Τούτο άλλωστε καθιερώθηκε νομοθετικώς με το άρθρο 62 παρ. 1 εδαφ. β` του Ν. 998/1979, όπως ισχύει, “Περί προστασίας των δασών και των δασικών εν γένει εκτάσεων της χώρας”, στο οποίο ορίζεται ότι το, κατά την § 1 εδ. α` του ίδιου άρθρου, τεκμήριο κυριότητας υπέρ του δημοσίου επί των δασών και εν γένει δασικών εκτάσεων “δεν ισχύει στις περιφέρειες των Πρωτοδικείων των Ιονίων Νήσων, της Κρήτης, των Νομών Λέσβου, Σάμου, Χίου και Κυκλάδων, των νήσων Κυθήρων, Αντικυθήρων, της Δωδεκανήσου, πλην των νήσω όπου ισχύει ο κτηματολογικός κανονισμός, καθώς και της περιοχής της Μάνης, όπως αυτή ορίζεται από τα διοικητικά όρια των Καλλικρατικών Δήμων Ανατολικής και Δυτικής Μάνης (ΑΠ 11/2019). Με τη διάταξη αυτή καθιερώθηκε νομοθετικώς η μόνη και ορθή ερμηνευτική άποψη για τη νομική θέση των δασών στις άνω περιοχές, και ειδικότερα στα Ιόνια νησιά, κατά την οποία το Ελληνικό Δημόσιο δεν έχει δικαίωμα στα δάση αυτών των περιοχών και δεν ισχύει στην περίπτωση αυτή το τεκμήριο κυριότητας του δημοσίου επί των δασών που προβλέπεται στο από 17-11-1836 β.δ. “περί ιδιωτικών δασών”, με αποτέλεσμα, προκειμένου περί δασών που βρίσκονται στα Επτάνησα, μόνη η επίκληση από το δημόσιο και απόδειξη της δασικής μορφής της διεκδικούμενης έκτασης να μην αρκεί για τη θεμελίωση του δικαιώματος κυριότητάς του σ` αυτήν, αλλά (να) πρέπει το δημόσιο σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση να επικαλείται και να αποδεικνύει ότι έγινε κύριο με οποιονδήποτε από τους τρόπους οι οποίοι προβλέπονται από τον Ιόνιο Αστικό Κώδικα ή τον Αστικό Κώδικα, μετά την 23-2-1946, ή τυχόν ειδικούς νόμους (Α.Π 341/2024, ΑΠ 1163/2022, ΑΠ 908/2023, ΑΠ 881/2022). (1242/2025 ΑΠ (NOMOS))

Επομένως, το γεγονός ότι τμήματα των επίδικων εκτάσεων χαρακτηρίζονται ως έχοντα δασική μορφή, δεν καθιστά αυτές και δημόσιες, χωρίς την ύπαρξη τίτλου ή πράξεων νομής εκ μέρους του Ελληνικού Δημοσίου, καθώς προκειμένου περί δασών και δασικών εκτάσεων που βρίσκονται στα Επτάνησα, δεν ισχύει το τεκμήριο κυριότητας υπέρ του Δημοσίου που θεσπίσθηκε με το β.δ. της 16.11.1936, αλλά αντίθετα απαιτείται πέραν της δασικής μορφής της επίδικης έκτασης και η επίκληση της από μέρους του Δημοσίου κτήσης κυριότητας επ` αυτής με έναν από τους προβλεπόμενους από τον Ιόνιο ΑΚ ή από τον ΑΚ, είτε από κάποιο άλλο ειδικό νόμο τρόπους, ή η απόδειξη ότι η επίδικη έκταση υπήρξε αδέσποτη, δηλαδή ότι δεν δεσποζόταν από ιδιώτη ώστε να περιέλθει exlege στο Ελληνικό Δημόσιο με το ν. ΡΝ/1866, με τον οποίο επεκτάθηκε η ισχύς του ν. της 21.6.1837 «περί διαχειρίσεως δημόσιων κτημάτων» στα Ιόνια Νησιά.

Χρησικτησία επί δασικών εκτάσων Επτανήσου

Από τις διατάξεις των άρθρων 974 και 1045 του Α.Κ., 593, 2063 και 2092 του Ιόνιου Αστικού Κώδικα, που εφαρμόζονται σύμφωνα με τα άρθρα 64 και 65 του Εισ.Ν.Α.Κ. στην έκτακτη χρησικτησία, όταν αυτή συμπληρώνεται πριν την εισαγωγή του Α.Κ. ή και μετά την εισαγωγή του Α.Κ., πριν όμως συμπληρωθεί εικοσαετία, προκύπτει ότι υπό την ισχύ του Α.Κ. εκείνος που έχει στη νομή του για μια εικοσαετία πράγμα ακίνητο γίνεται κύριος αυτού (έκτακτη χρησικτησία), υπό δε την ισχύ του προϊσχύσαντος Ιόνιου Αστικού Κώδικα, κύριος του ακινήτου με έκτακτη χρησικτησία (παραγραφή) γίνεται αυτός που το διακατέχει συνεχώς, αδιακόπτως, ειρηνικώς, δημοσίως, αναμφιβόλως και επί λόγω κυριότητας για μια τριακονταετία (Α.Π. 568/2021, Α.Π. 1346/2010). Δεν αποκλείεται να συντρέξει νόμιμη περίπτωση, κατά την οποία ο ειδικός διάδοχος στη νομή θα προσμετρήσει στο δικό του χρόνο νομής εκείνον του προκατόχου δικαιοπαρόχου του (αρθρ. 1051  ΑΚ), για να συμπληρωθεί ο χρόνος της έκτακτης χρησικτησίας και να γίνει κύριος του πράγματος. Σε τέτοια περίπτωση, αν με τον συνυπολογισμό του χρόνου πριν από τον ΑΚ υπολείπεται για τη συμπλήρωση της τριακονταετίας χρόνος μικρότερος των είκοσι ετών, θα εφαρμοσθεί το τέως δίκαιο και η τριακονταετία θα αρχίσει από την έναρξη της νομής του δικαιοπαρόχου και θα συμπληρωθεί με το συνυπολογισμό του χρόνου που υπολείπεται υπό την ισχύ του  ΑΚ, αν δε, αντίθετα, υπολείπεται χρόνος μεγαλύτερος, θα εφαρμοστεί ο ΑΚ και η καθιοριζόμενη απ` αυτόν εικοσαετία θα αρχίσει από 23-2-1946 (σχετ . ΑΠ 463/2004). (ΑΠ1160/2025 NOMOS)

Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 787, 980, 981, 984, επ., 994 του ΑΚ και 2084 του Ιονίου Αστικού Κώδικα, συνάγεται ότι ο εξ αδιαιρέτου συγκύριος, αν κατέχει ολόκληρο το κοινό πράγμα, θεωρείται ότι κατέχει αυτό και στο όνομα των λοιπών συγκυρίων και δεν μπορεί να αντιτάξει κατ` αυτών αποσβεστική ή κτητική παραγραφή (έκτακτη χρησικτησία) προτού καταστήσει γνωστό στους άλλους συγκυρίους ότι αποφάσισε να νέμεται το κοινό πράγμα ολόκληρο ή κατά ποσοστό μεγαλύτερο από την μερίδα του αποκλειστικώς στο όνομα του, ως κύριος και περάσει από τη γνωστοποίηση αυτήν η προθεσμία της εν λόγω (αποσβεστικής ή κτητικής) παραγραφής. Μεταξύ των εξ αδιαιρέτου συγκυρίων περιλαμβάνονται και οι συγκληρονόμοι (ΑΠ 1559/2001). Oμως τέτοια γνωστοποίηση δεν απαιτείται, όταν οι λοιποί συγκοινωνοί έχουν λάβει γνώση, με οποιονδήποτε τρόπο, της αποφάσεως, που εκδήλωσε ο κοινωνός, ότι κατέχει ολόκληρο το κοινό και ότι νέμεται εφεξής αυτό αποκλειστικά για τον εαυτό του (ΑΠ 32/2000). Εξάλλου, κατά το άρθρο 974 ΑΚ, όποιος απέκτησε τη φυσική εξουσία πάνω στο πράγμα (κατοχή) είναι νομέας του, αν ασκεί την εξουσία αυτή με διάνοια κυρίου. Κατά την τελευταία αυτή διάταξη, νομή είναι η με διάνοια κυρίου φυσική εξουσίαση του πράγματος. Η διάνοια κυρίου, δηλαδή το πνευματικό στοιχείο της νομής, υποδηλώνεται είτε ρητώς είτε σιωπηρώς με πράξεις τις οποίες επιχειρεί συνήθως ο ιδιοκτήτης του πράγματος ή ο αντιπρόσωπος του. Ειδικότερα, άσκηση νομής επί του ακινήτου, που άγει στην κτήση της κυριότητας αυτού με έκτακτη χρησικτησία, αποτελούν οι εμφανείς υλικές πράξεις επάνω σ’ αυτό, οι οποίες προσιδιάζουν στη φύση και τον προορισμό του και οι οποίες είναι δηλωτικές της φυσικής εξουσιάσεώς του με διάνοια κυρίου. Τέτοιες δε πράξεις είναι και η επίβλεψη του ακινήτου, η καλλιέργεια, η σπορά, η φύτευση δέντρων και συλλογή των καρπών αυτού αυτοπροσώπως ή με την πρόσληψη εργατών, η βόσκηση ζώων, η ανέγερση κτίσματος κλπ.(ΑΠ1340/2010 NOMOS).

Συνοψίζοντας λοιπόν, στα Επτάνησα το Ελληνικό Δημόσιο δεν απέκτησε λόγω διαδοχής γενικό δικαίωμα κυριότητας επί των δασών κατά την ένωση των νησιών με την Ελλάδα, καθώς ούτε το Ηνωμένο Κράτος των Ιονίων Νήσων ούτε οι επιχώριες περιουσίες των νήσων περιήλθαν στην κυριότητά του. Κυριότητα του Δημοσίου μπορεί να θεμελιωθεί μόνο επί αδεσπότων ακινήτων, τα οποία περιέρχονται σε αυτό εκ του νόμου (άρθρο 16 του ν. της 21.6.1837 και σήμερα άρθρο 972 ΑΚ), ή βάσει άλλου ειδικού νόμιμου τίτλου κτήσης. Για τον λόγο αυτό, στα Επτάνησα δεν εφαρμόζεται το τεκμήριο κυριότητας του Δημοσίου επί των δασών του β.δ. της 16.11.1836, γεγονός που κατοχυρώνεται πλέον ρητά και στο άρθρο 62 παρ. 1 του Ν. 998/1979. Επομένως, το Ελληνικό Δημόσιο δεν αρκεί να αποδείξει τον δασικό χαρακτήρα της επίδικης έκτασης, αλλά οφείλει να επικαλεστεί και να αποδείξει συγκεκριμένο νόμιμο τρόπο κτήσης της κυριότητάς της, ενώ, ελλείψει του τεκμηρίου, κάθε διάδικος φέρει το βάρος απόδειξης των πραγματικών περιστατικών που θεμελιώνουν τον ισχυρισμό του. Παράλληλα, επί δασών και δασικών εκτάσεων των Επτανήσων είναι δυνατή η κτήση κυριότητας με χρησικτησία, σύμφωνα αρχικά με τις διατάξεις του Ιόνιου Αστικού Κώδικα (τριακονταετής παραγραφή) και, μετά την εισαγωγή του Αστικού Κώδικα, με τις διατάξεις περί έκτακτης χρησικτησίας (εικοσαετής νομή), εφόσον ασκούνται εμφανείς πράξεις νομής, όπως η βοσκή, η υλοτομία, η οριοθέτηση, η επίβλεψη ή η εκμετάλλευση της δασικής έκτασης, οι οποίες εκδηλώνουν τη βούληση του νομέα να την κατέχει ως κύριος.

Έλενα Ψαρρού, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Κυριότητα Ελληνικού Δημοσίου επί των δασών και των λιβαδιών στα Επτάνησα appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Ακολουθεί το κείμενο της αποφάσεως:

«Σύμφωνα δε με το άρθρο 349 παρ.1 του ΚΠΔ (Ν.4620/2019), όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 41 του Ν. 4947/2022 και ίσχυε κατά το χρόνο συζήτησης της υπόθεσης στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο, “το δικαστήριο μπορεί, μετά από πρόταση του εισαγγελέα ή και αυτεπαγγέλτως, να διατάξει την αναβολή της δίκης για λόγους ανώτερης βίας, με αίτημα δε κάποιου από τους διαδίκους, για σοβαρούς λόγους υγείας ή λόγους ανώτερης βίας. Το σημαντικό αίτιο μπορεί να προβληθεί από οποιονδήποτε ακόμη και όταν αφορά το πρόσωπο του διορισμένου πληρεξουσίου δικηγόρου σύμφωνα με την παρ.3 του άρθρου 340 ιδίου Κώδικα. Ο σοβαρός λόγος υγείας αποδεικνύεται αποκλειστικά με ιατρική πιστοποίηση νοσηλευτικού ιδρύματος ή ιατρού πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, η ακρίβεια της οποίας ελέγχεται με οποιονδήποτε τρόπο κατά την κρίση του δικαστηρίου”. Η διάταξη του άρθρου 349 παρ.1 εδ.γ` ΚΠΔ, αντικαταστάθηκε ως ανωτέρω με το άρθρο 41 Ν.4947/2022, όπως προαναφέρθηκε, προκειμένου να αποφευχθεί η καταχρηστική άσκηση του εν λόγω αιτήματος που βασιζόταν σε βεβαιώσεις ιδιωτών ιατρών. Για τον λόγο αυτό θεσπίστηκε ότι για την απόδειξη σοβαρού λόγου υγείας πρέπει το σχετικό πιστοποιητικό να προέρχεται από ιατρό πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας ή να πρόκειται για πιστοποιητικό νοσηλείας από νοσηλευτικό ίδρυμα (δημόσιο ή ιδιωτικό θεραπευτήριο). Σε κάθε περίπτωση πάντως, δίδεται στο Δικαστήριο η δυνατότητα να ελέγξει, κατά την κρίση του, με οποιοδήποτε τρόπο, την ακρίβεια της συγκεκριμένης απαιτούμενης πιστοποίησης.

Περαιτέρω, με το Ν.4486/2017, όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε με το Ν. 4931/2022, επήλθαν σημαντικές μεταβολές στη διάρθρωση και λειτουργία της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας (Π.Φ.Υ.). Συγκεκριμένα στο άρθρο 1 (Γενικές Αρχές Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας) του ως άνω Ν.4486/2017 ορίζονται: “1. Ως Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (Π.Φ.Υ.) νοείται το σύνολο των ολοκληρωμένων υπηρεσιών εντός του Εθνικού Συστήματος Υγείας, οι οποίες έχουν σκοπό την παρακολούθηση, διατήρηση και βελτίωση της υγείας του ανθρώπου. Οι υπηρεσίες περιλαμβάνουν την προαγωγή της υγείας, την πρόληψη της νόσου, τη διάγνωση, τη θεραπεία, την ολοκληρωμένη φροντίδα και τη συνέχεια αυτής. Το Κράτος έχει την ευθύνη για την παροχή ποιοτικών υπηρεσιών Π.Φ.Υ. στο σύνολο του πληθυσμού, με σεβασμό στα δικαιώματα και τις ανάγκες του. […] 3. Οι υπηρεσίες Π.Φ.Υ. οργανώνονται και λειτουργούν, σύμφωνα με τις αρχές της δωρεάν καθολικής υγειονομικής κάλυψης του πληθυσμού, της ισότιμης πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας, της ειδικής μέριμνας για τις ευάλωτες και ευπαθείς κοινωνικές ομάδες, της διασφάλισης της ποιότητας και ασφάλειας των παρεχόμενων υπηρεσιών, της συνέχειας της φροντίδας υγείας, της ευθύνης και λογοδοσίας των παρόχων υπηρεσιών υγείας, της δεοντολογίας του ιατρικού επαγγέλματος ή κάθε άλλου επαγγέλματος υγείας, της εγγύτητας των υπηρεσιών στον τόπο κατοικίας, διαμονής ή εργασίας, της διασύνδεσης με λοιπές υπηρεσίες υγείας, της ορθολογικής παραπομπής σε άλλες μονάδες ή υπηρεσίες του Ε.Σ.Υ. ή συμβεβλημένων παρόχων για διάγνωση, θεραπεία, νοσηλεία ή περαιτέρω φροντίδα, της διατομεακής συνεργασίας με τοπικούς, κοινωνικούς και επιστημονικούς φορείς, καθώς και της αγωγής υγείας της κοινότητας και της ενεργούς συμμετοχής της στην ικανοποίηση των υγειονομικών της αναγκών.” Στο δε άρθρο 3 (Δημόσιες Μονάδες Παροχής Υπηρεσιών Π.Φ.Υ.) του ίδιου νόμου (Ν.4486/2017) ορίζεται: “1. Οι υπηρεσίες Π.Φ.Υ. παρέχονται στο πλαίσιο ενός ενιαίου, ολοκληρωμένου και αποκεντρωμένου συστήματος που οργανώνεται, διοικείται και λειτουργεί στις Διοικήσεις Υγειονομικών Περιφερειών (Δ.Υ.Πε.) εντασσόμενο στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (Ε.Σ.Υ.), σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία. Στο πρώτο επίπεδο Π.Φ.Υ. παρέχονται υπηρεσίες από τις Τοπικές Μονάδες Υγείας (Το.Μ.Υ.), τα Περιφερειακά Ιατρεία (Π.Ι.) της παρ.1 του άρθρου 14 του ν. 1397/1983 (Α` 143), τα Πολυδύναμα Περιφερειακά Ιατρεία (Π.Π.Ι.) της παρ.1 του άρθρου 27 του ν. 2519/1997 (Α` 165), τα Ειδικά Περιφερειακά Ιατρεία (Ε.Π.Ι.) της παρ. 1 του άρθρου 6 του ν. 2345/1995 (Α` 213) και τα Τοπικά Ιατρεία (Τ.Ι.) της παρ. 3 του άρθρου 3 του π.δ.266/1989 (Α` 127). …”. Ενώ στο άρθρο 11 (Συμβεβλημένοι με τον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. παρόχοι Π.Φ.Υ.) του ίδιου νόμου ορίζονται “1. Ο Ε.Ο.Π.Υ.Υ. μπορεί να συμβάλλεται με ιατρούς, που κατέχουν τίτλο αναγνωρισμένης ειδικότητας και είναι εγγεγραμμένοι στους οικείους ιατρικούς συλλόγους, συνάπτει δε συμβάσεις με τους περισσότερους, κατά το δυνατόν, ιατρούς προς τον σκοπό διασφάλισης του δικαιώματος ελεύθερης επιλογής ιατρού από τους ασφαλισμένους. Καθήκοντα προσωπικού ιατρού δύνανται να ασκούν ιδιώτες ιατροί του προηγούμενου εδαφίου που κατέχουν τους σχετικούς τίτλους ειδικοτήτων. (2…) 3. Οι συμβεβλημένοι με τον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. προσωπικοί ιατροί παρέχουν υπηρεσίες Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (Π.Φ.Υ.) στα ιατρεία τους ή και κατ` οίκον. Οι προσωπικοί ιατροί συνάπτουν σύμβαση με τον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. , σύμφωνα με την οποία καλύπτουν τον εγγεγραμμένο ενήλικο πληθυσμό, έχουν ελάχιστο ωράριο απασχόλησης ανά ημέρα και ανά εβδομάδα, καθορίζεται το καθεστώς αναπλήρωσής τους όταν βρίσκονται σε άδεια, δύνανται να λαμβάνουν πρόσθετες χρηματικές παροχές και μπορούν να συμμετέχουν στην κάλυψη της εφημεριακής λειτουργίας των Μονάδων Π.Φ.Υ. της Υγειονομικής τους Περιφέρειας. […]

5. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Υγείας και Οικονομικών καθορίζεται ο τρόπος της αποζημίωσης των συμβεβλημένων με τον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. ιατρών, καθώς και κάθε άλλο σχετικό θέμα που αποτελεί περιεχόμενο της σύμβασης με τον Ε.Ο.Π.Υ.Υ.”. Από όλα τα προαναφερόμενα και ειδικότερα από την ως άνω διάταξη του άρθρου 349 παρ.1 του ΚΠΔ, όπως τροποποιήθηκε με το Ν.4947/2022, δηλαδή μετά την προαναφερόμενη μεταρρύθμιση της Π.Φ.Υ με το Ν.4931/2022, συνάγεται ότι η βούληση του νομοθέτη είναι να προέρχεται το προσκομιζόμενο στο δικαστήριο πιστοποιητικό, για την απόδειξη του προβαλλόμενου σοβαρού λόγου υγείας, από πιστοποιητικό νοσηλείας από νοσηλευτικό ίδρυμα (δημόσιο ή ιδιωτικό θεραπευτήριο), ή από ιατρό πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας ενταγμένο σε Δημόσια Μονάδα Παροχής Υπηρεσιών Π.Φ.Υ. (ήτοι Κέντρα Υγείας με τα υπαγόμενα σ` αυτά Περιφερειακά Ιατρεία κ.λ.π.) ή από ιδιώτη προσωπικό ιατρό συμβεβλημένο με τον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. , καθόσον και αυτοί παρέχουν υπηρεσίες Π.Φ.Υ. (άρθρο 11 παρ.3 Ν.4486/2017) δωρεάν, λειτουργώντας ως δημόσιοι φορείς, αμειβόμενοι από τον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. , όχι δε και από ιδιώτη ιατρό που αμείβεται από τους ασθενείς, διότι η λειτουργία της Π.Φ.Υ. λειτουργεί με τις αρχές της δωρεάν καθολικής υγειονομικής κάλυψης του πληθυσμού, και συνεπώς οι τελευταίοι δεν ανήκουν στους ιατρούς της Π.Φ.Υ. με την έννοια της διάταξης του άρθρου 349 παρ.1 του Κ.Π.Δ.».

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Απόρριψη αιτήματος αναβολής βάσει του άρθρου 349 ΚΠΔ με προσκόμιση πιστοποιητικού εκδοθέντος από ιδιώτη ιατρό appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Επιπλέον, την 17^η/11/1836 εκδόθηκε το ΒΔ «περί ιδιωτικών δαασών» σύμφωνα με την διάταξη του άρθρ. 1 του οποίου ορίζεται ότι “εντός ενός έτους από της δημοσιεύσεως του παρόντος οφείλουν οι ιδιοκτήτες των υπό τα άρθρ. 1 και 2 δασών να παρουσιάσουν εις την επί των Οικονομικών Γραμματέων… τους νομίμους τίτλους της ιδιοκτησίας των. Η Γραμματεία θέλει εξετάσει αυτούς, θέλει τους αναγνωρίσει ή απορρίψει και εις την πρώτην περίπτωσιν θέλει δώσει επισήμως την κατοχήν εις τους ιδιοκτήτες, εις δε την δευτέραν αποπέμψει τας ελλείπουσας νομίμων αποδείξεων αξιώσεις αυτών ενώπιον των αρμοδίων δικαστηρίων. Εις την περίπτωσιν αυτήν όμως μέχρι της τελειωτικής δικαστικής αποφάσεως περί της ιδιοκτησίας μένει η διακατοχή του διαφιλονικουμένου δάσους αναφαίρετος εις ον ευρίσκεται. Παρελθούσης της ανωτέρω προθεσμίας θεωρούνται όλα τα δάση περί των οποίων δεν παριουσιαστούν οι ως άνω απαιτούμενοι τίτλοι, ως αδιαφιλονίκητα εθνικά και θέλουν διατίθενται ως τοιαύτα”. Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται, μεταξύ άλλων, ότι τα δάση: α) είναι ιδιωτικά αν, μετά την τήρηση της διαδικασίας του άρθ. 3 του άνω διατάγματος αναγνωρίστηκαν ως τέτοια από το Υπουργείο Οικονομικών ή, σε αρνητική περίπτωση, από τα δικαστήρια, β) είναι δημόσια (αδιαφιλονίκητα εθνικά), αν δεν υποβλήθηκαν αρμοδίως και εμπροθέσμως οι απαιτούμενοι τίτλοι προς αναγνώρισή τους ως ιδιωτικών, ανεξάρτητα αν υπήρχαν ή όχι οι εν λόγω τίτλοι.

Η πιο πάνω Επιτροπή, που λειτούργησε μέχρι το έτος 1849 (διότι έκτοτε διαλύθηκε), που επιτελούσε έργο της διοίκησης ως προς τα κτήματα που κείνται στην Αττική, Εύβοια κλπ., συστάθηκε πολύ πριν από την έκδοση του από 17.11.1836 Δ/τος “περί ιδιωτικών δασών” και, όπως προκύπτει από τις παραπάνω διατάξεις και εκείνες της από 28.3.1835 Συμβάσεως μεταξύ αυτής και των απεσταλμένων της Υψηλής Πύλης [(που εγκρίθηκε με το από 4/16.4.1835 ΒΔ (ΦΕΚ 15/1838),] του από 4/16.10.1835 Πρωτοκόλλου του Υπουργικού Συμβουλίου και της υπ’ αριθμ. 1/13.11.1835 διαταγής των επί του Βασ. Οικονομικών και Εξωτερικών Γραμματειών, είχε ως αντικείμενο την εξέταση της εγκυρότητας των τίτλων των γενομένων μεταβιβάσεων επί κτημάτων, αδιακρίτως (στα οποία περιλαμβάνονταν, μεταξύ των άλλων, και τα ιδιωτικά δάση που βρίσκονταν εντός ή εκτός τσιφλικιών) από τους αναχωρούντες (φεύγοντες) Οθωμανούς προς τους Έλληνες, για την εξασφάλιση και μόνο των Ελλήνων αγοραστών Οθωμανικών κτημάτων έναντι των πωλητών Οθωμανών. Η τυχόν παρεμπίπτουσα κρίση στις αποφάσεις της εν λόγω Επιτροπής περί μη ύπαρξης απαίτησης του Δημοσίου επί της μεταβιβαζόμενης έκτασης δεν δημιουργεί, προκειμένου περί δάσους υφισταμένου το έτος 1836, νόμιμο τίτλο ανατρέποντα ευθέως και αμέσως το εκ του άρθρου 3 του άνω Δ/τος τεκμήριο υπέρ του Δημοσίου.

Η τήρηση της διαδικασίας ενώπιον της Επιτροπής αυτής (“Επιτροπής των κατά την Εύβοιαν και Αττικήν κτημάτων”) δεν αναπλήρωνε επομένως την έλλειψη τήρησης της διαδικασίας με τις συνέπειές της, που, κατά τα προεκτιθέμενα, προέβλεπε το άρθρο 3 του ως άνω ΒΔ “περί ιδιωτικών δασών”, διότι: 1) το διάταγμα αυτό ως μεταγενέστερο της σύστασης της Επιτροπής, αν και είχε υπόψη του την ενώπιον εκείνης τηρούμενη διαδικασία, δεν αρκέστηκε σ’ αυτήν, αλλά απαίτησε και πάλι την κατάθεση των τίτλων από τους ιδιώτες, που πρόβαλλαν δικαιώματα επί των προαναφερομένων γαιών, στο προβλεπόμενο από αυτό αρμόδιο όργανο και 2) στην Επιτροπή, όπως προκύπτει και από δική της ανακοίνωση, υποβάλλονταν, ως τίτλοι της αρμόδιας Οθωμανικής Κρατικής Υπηρεσίας ταπία ή χοτζέτια, ενώ στην προβλεπόμενη από το ως άνω ΒΔ Γραμματεία, για την αναγνώριση κυριότητας ιδιώτη επί δάσους υποβάλλονταν, κατά τα περί δασών κρατούντα στο Οθωμανικό Δίκαιο ως τέτοιοι τίτλοι μόνο ειδικά ταπία, στα οποία αναφερόταν ότι η παραχωρούμενη γαία ήταν δάσος (ΑΠ 874/2006). Η τυχόν παρεμπίπτουσα κρίση της εν λόγω Επιτροπής στις ως άνω αποφάσεις για τη μη ύπαρξη απαίτησης του Δημοσίου επί της μεταβιβαζόμενης έκτασης δεν δημιουργεί, προκειμένου περί δάσους υφιστάμενου το έτος 1836, νόμιμο τίτλο που ανατρέπει ευθέως και αμέσως το εκ του άρθρου 3 του άνω ΒΔ τεκμήριο υπέρ του Δημοσίου. Επομένως, από τα ανωτέρω αναφερόμενα, προκύπτει σαφώς, ότι οι πράξεις της Γραμματείας των Οικονομικών για την αναγνώριση ιδιωτικών δασών, κατά τις διατάξεις των άρθρων 1 και 3 του ΒΔ/τος της 17.11.1836, δεν πρέπει να συγχέονται με τις αποφάσεις, που αφορούν δάση, της επί των πωλήσεων των Οθωμανικών κτημάτων Επιτροπής. Πράγματι, μόνο οι αποφάσεις της επί των Οικονομικών Γραμματείας και της δια της από 16.4/4.5.1842 δηλοποίησης της συσταθείσας Τριμελούς Επιτροπής, οι εκδοθείσες κατά τους τύπους και τη διαδικασία των άρθρων 1 και 3 του ΒΔ της 17.11.1836, με τις οποίες αναγνωρίζεται η κυριότητα ιδιώτη σε δάσος (που βρίσκεται εντός ή εκτός τσιφλικιού), αποτελούν νόμιμο τίτλο κατά του Δημοσίου, ο οποίος μπορεί να ανατρέψει το πιο πάνω τεκμήριο του άρθρου 3 του ως άνω ΒΔ (ΑΠ 573/2015).

Ωστόσο, οι αποφάσεις της Επιτροπής αυτής, που επιτελεί έργο της διοίκησης, ως προς τα κτήματα που κείνται στην Αττική, Εύβοια κλπ., οι οποίες εκδόθηκαν μετά την ισχύ του Β.Δ/τος της 17/29.11.1836, δεν είναι δυνατό να παραμερισθούν εντελώς. Εφόσον με αυτές αναγνωρίζεται η εγκυρότητα της μεταβίβασης εμπράγματων δικαιωμάτων από Οθωμανούς προς Έλληνες σε δάσος υφιστάμενο το 1836 και σε αυτές περιλαμβάνεται κρίση, μετά από σχετική έρευνα, για τη μη ύπαρξη απαίτησης του Δημοσίου επί της μεταβιβασθείσας δασικής έκτασης, οι οποίες μάλιστα κηρύσσονται εκτελεστές με πράξη της διοίκησης υπογεγραμμένη από τον επί των Εξωτερικών Γραμματέα της Επικρατείας και από τον Διευθυντή της επί των Οικονομικών Γραμματείας της Επικρατείας, τότε οι αγοραστές ιδιώτες, προβάλλοντας κατά του Δημοσίου δικαίωμα κυριότητας επί της δασικής έκτασης, που αποκτήθηκε με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας, μπορούν να επικαλεσθούν τις προαναφερθείσες αποφάσεις, ως στοιχεία που αποδεικνύουν την καλή τους πίστη, κατά την τριακονταετή, με διάνοια κυρίου, κατοχή του ειρημένου δάσους (ΑΠ 573/2015) (ΑΠ 826/2018 NOMOS).

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Αποφάσεις της Επιτροπής των κατά την Εύβοιαν και Αττικήν κτημάτων επί των δασικών εκτάσεων appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.