Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών

Αγωγή προσβολής πατρότητας από τη μητέρα του τέκνου – Αποσβεστική προθεσμία άσκησης σχετικού δικαιώματος και αναλογική εφαρμογή των διατάξεων περί παραγραφής και συγκεκριμένα της αναστολής αυτής

evgenia — Wed, 03 Jun 2026 06:54:48 +0000

Το άρθρο 1467 ΑΚ ορίζει ότι η ιδιότητα του τέκνου ως προς το οποίο συντρέχει ένα από τα τεκμήρια των άρθρων 1485 και 1466 ΑΚ ως τέκνου γεννημένου σε γάμο, μπορεί να προσβληθεί δικαστικώς, αν αποδειχθεί ότι η μητέρα δεν συνέλαβε πράγματι από τον σύζυγό της ή ότι κατά το κρίσιμο διάστημα της σύλληψης, δηλαδή αυτό που περιλαμβάνεται ανάμεσα στην τριακοστή και κατά την εκατοστή ογδοηκοστή ημέρα πριν από τον τοκετό (άρθρο 1468 ΑΚ) ήταν φανερά αδύνατο να συλλάβει από αυτόν, ιδίως εξαιτίας ανικανότητας ή αποδημίας του ή επειδή δεν είχαν σχέσεις. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι το τεκμήριο της καταγωγής του τέκνου από τον γάμο, το οποίο είναι μαχητό, μπορεί να ανατραπεί μόνο με αγωγή προσβολής της πατρότητας. Η μητέρα του τέκνου έχει τη δυνατότητα (άρθρο 1469 – εδάφ. 4 ΑΚ) να ασκήσει την αγωγή η οποία απευθύνεται σύμφωνα με το άρθρο 609 παρ. 1 περ. γ΄ ΚΠολΔ, κατά του τέκνου ή του ειδικού επιτρόπου του και κατά του συζύγου της. Το δικόγραφο της αγωγής πρέπει να περιλαμβάνει τα πραγματικά περιστατικά που προσδιορίζουν είτε ότι η μητέρα δεν συνέλαβε το τέκνο από τον σύζυγο της, ήτοι τον τεκμαιρόμενο πατέρα, είτε ότι αυτή (μητέρα) κατά το κρίσιμο διάστημα της σύλληψης ήταν φανερά αδύνατο να συλλάβει το τέκνο από εκείνον.

Η προσβολή της πατρότητας από τη μητέρα αποκλείεται κατ’ άρθρο 1470 παρ. 4 ΑΚ όταν περάσει ένα (1) έτος από τον τοκετό ή εφόσον υπάρχει σοβαρός λόγος για τη μη προσβολή κατά τη διάρκεια του γάμου, έξι (6) μήνες αφότου λύθηκε ή ακυρώθηκε ο γάμος με τον σύζυγό της. Κατά την αληθή έννοια της διατάξεως αυτής, για την έγγαμη μητέρα, η προθεσμία άσκησης της αγωγής προσβολής της πατρότητας του τέκνου της κατά του συζύγου της αρχίζει την ημέρα του τοκετού και δεν λήγει πριν παρέλθουν έξι (6) μήνες από τη λύση ή την ακύρωση του γάμου, εφόσον συνέτρεχε σοβαρός λόγος για τη μη άσκηση του δικαιώματος αυτού κατά τη διάρκεια του γάμου (ΕΑ 2895/2024 – ΤΝΠ ΜΟΜΟΣ, ΕφΠειρ 262/2018 Ιστ. ΕφΠειρ).

Η άνω αποσβεστική προθεσμία αποτελεί δραστικό μέσο και ως τέτοιο προκαλεί έννομη μεταβολή. Διακρίνοντας ο Νομοθέτης τον απόλυτο και άκαμπτο χαρακτήρα της αποσβεστικής προθεσμίας και τα άδικα αποτελέσματα στα οποία αυτός οδηγούσε, διατύπωσε στο άρθρο 279 ΑΚ τη γενική αρχή ότι στις αποσβεστικές προθεσμίες εφαρμόζονται αναλόγως οι διατάξεις για την παραγραφή. Κατά λογική ερμηνεία της διάταξης, σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση αναλογικής από τον Δικαστή εφαρμογής, θα εφαρμοστούν εκείνες οι διατάξεις που συμβιβάζονται με τον σκοπό, τη φύση και την έννοια της αποσβεστικής προθεσμίας. Ως συμβιβαζόμενες με την έννοια και τον σκοπό της αποσβεστικής προθεσμίας διατάξεις, θεωρούνται κυρίως αυτές που αναφέρονται στην αναστολή και στη διακοπή της παραγραφής (άρθρα 255 και 260 επόμ. ΑΚ), επομένως, σύμφωνα με την ορθότερη άποψη, τόσο της θεωρίας όσο και της νομολογίας, εφόσον οι περί αναστολής διατάξεις συμβιβάζονται, στη συγκεκριμένη περίπτωση, με τη φύση και τον σκοπό που επιδιώκει η αποσβεστική προθεσμία, μπορούν να τύχουν εφαρμογής. Τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 255 εδάφ. α΄ ΑΚ, που εφαρμόζεται όπως ελέχθη αναλογικώς, κατ’ επιταγή του άρθρου 279 ΑΚ, και επί αποσβεστικών προθεσμιών, η παραγραφή αναστέλλεται για όσο χρόνο ο δικαιούχος εμποδίστηκε, από το δικαιοστάσιο ή από άλλο λόγο ανώτερη βίας, να ασκήσει την αξίωσή του μέσα στο τελευταίο εξάμηνο του χρόνου της παραγραφής (ΕφΑθ 3758/2025 – ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).

Αγγελική Πολυδώρου, Δικηγόρος

e-mail: info@efotopoulou.gr

The post Αγωγή προσβολής πατρότητας από τη μητέρα του τέκνου – Αποσβεστική προθεσμία άσκησης σχετικού δικαιώματος και αναλογική εφαρμογή των διατάξεων περί παραγραφής και συγκεκριμένα της αναστολής αυτής appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Η ανάκληση της δωρεάς λόγω αχαριστίας και η αναζήτηση του δωρηθέντος ακινήτου: Δικονομικές πτυχές και ο ανατρεπτικός ρόλος της χρησικτησίας

evgenia — Tue, 02 Jun 2026 10:55:45 +0000

Κατά το άρθρο 505 ΑΚ, ο δωρητής έχει δικαίωμα να ανακαλέσει τη δωρεά, αν ο δωρεοδόχος φάνηκε με βαρύ παράπτωμα αχάριστος απέναντι στον δωρητή ή στον σύζυγο ή στενό συγγενή του και ιδίως αν αθέτησε την υποχρέωσή του να διατρέφει τον δωρητή. Αχαριστία κατά την έννοια της προπαρατιθέμενης διάταξης, θεωρείται η βαριά αντικοινωνική συμπεριφορά ή διαγωγή του δωρεοδόχου, που αποτελεί παράβαση των κανόνων του δικαίου ή των αντιλήψεων περί ηθικής και ευπρέπειας, οφείλεται σε υπαιτιότητά του και μπορεί να καταλογιστεί σ’ αυτόν. Το δικαίωμα ανάκλησης της δωρεάς για την ως άνω αιτία, σύμφωνα με το άρθρο 509 του ΑΚ, ασκείται με μονομερή δήλωση του δωρητή, απευθυντέα προς τον δωρεοδόχο, η οποία είναι άτυπη, ακόμη και αν αφορά ακίνητο (ΑΠ 1608/2022, ΑΠ 1736/2022), η δε δήλωση αυτή, που συνιστά άσκηση διαπλαστικού δικαιώματος του δωρητή, επιφέρει τα έννομα αποτελέσματά της από την περιέλευσή της στο δωρεοδόχο, εφόσον ο λόγος της ανάκλησης είναι αληθινός και μπορεί να δικαιολογήσει την ανάκληση (ΑΠ 867/2023, ΑΠ 41/2021). Κατά το δεύτερο εδάφιο του αυτού ως άνω άρθρου 509 ΑΚ, αφού γίνει η ανάκληση αποσβένεται η υποχρέωση του δωρητή για παροχή και αναζητείται η παροχή που εκπληρώθηκε σύμφωνα με τις διατάξεις για τον αδικαιολόγητο πλουτισμό (ΑΠ 1608/2022, ΑΠ 41/2021, ΑΠ 1914/2017). Με την αγωγή αναγνώρισης της ανάκλησης μπορεί να σωρευθεί και αίτημα για αναζήτηση του δωρηθέντος. Η αγωγή αυτή είναι ενοχική και όχι εμπράγματη. Ο δωρητής δικαιούται ενοχικά σε αυτούσια απόδοση του δωρηθέντος. Έτσι, αν το δωρηθέν είναι ακίνητο και μεταβιβάστηκε στο δωρεοδόχο κατά κυριότητα, η επαναμεταβίβαση της κυριότητας, μετά την ανάκληση της δωρεάς, γίνεται με καταδίκη του δωρεοδόχου σε δήλωση βούλησης και μεταγραφή της σχετικής τελεσίδικης απόφασης και της δήλωσης του δωρητή ενώπιον συμβολαιογράφου για αποδοχή της απόφασης αυτής.

Η απόδοση, όμως, της νομής και κατοχής του πράγματος, δεν προϋποθέτει καταδίκη σε δήλωση βούλησης και μπορεί να γίνει με αγωγή απόδοσης του πράγματος που κατέχεται χωρίς αιτία μετά την ανάκληση, αφού και η κυριότητα είναι αποδοτέα, μετά την εν λόγω ανάκληση, διότι στερείται πλέον νόμιμης αιτίας, έτσι ώστε να μη δικαιολογεί τη διατήρηση των ωφελημάτων απ’ αυτήν. Επομένως, είναι δυνατή η άσκηση εκ μέρους του δωρητή κατά του δωρεοδόχου και καταψηφιστικής αγωγής με νομική βάση τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού (άρθρ. 904 επ., 509 ΑΚ) και αίτημα την καταδίκη του σε επιστροφή του αντικειμένου της δωρεάς, λόγω ανάκλησης της τελευταίας (αποτέλεσμα της οποίας είναι η αυτοδίκαιη ανατροπή της ενοχικής σύμβασης της δωρεάς για το μέλλον – ex nunc – και ως εκ τούτου η γένεση της αξίωσης του δωρητή προς επιστροφή του αντικειμένου της δωρεάς κατ` άρθρ. 904 επ. ΑΚ), οπότε το ζήτημα της συνδρομής ή μη του ανακλητικού λόγου θα αποτελέσει προδικαστικό ζήτημα στη σχετική δίκη (ΑΠ 515/2020, ΑΠ 500/2019). [2]

Η δια χρησικτησίας (τακτική και έκτακτη) κτήση ακινήτου επέρχεται εκ του νόμου με τη συνδρομή των νόμιμων προϋποθέσεων (ΑΚ 1041-1045), οι οποίες αποτελούν τη νόμιμη αιτία της άνω κτήσης. Επομένως, κατά του αποκτήσαντος την κυριότητα ακινήτου με χρησικτησία δεν χωρεί αγωγή αδικαιολόγητου πλουτισμού, αφού ελλείπει ως προς αυτόν η προϋπόθεση της χωρίς νόμιμη αιτία κτήσης του πλουτισμού. Έτσι, αν ανακληθεί δωρεά ακινήτου και ο δωρεοδόχος (ή ο από αυτόν αποκτήσας πριν από την ανάκληση για νόμιμη αιτία και με νόμιμο τρόπο το δωρηθέν ακίνητο τρίτος) κατά το χρόνο της ανάκλησης είχε ήδη καταστεί κύριος του δωρηθέντος ακινήτου με χρησικτησία, ήτοι από νόμιμη αιτία, δεν μπορεί να αναζητηθεί το δωρηθέν ακίνητο από τον δωρεοδόχο ή τον ως άνω τρίτο, ούτε αυτοί υποχρεούνται να το αποδώσουν, κατά τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού, αφού οι διατάξεις για τη χρησικτησία ακινήτου δεν προβλέπουν μόνο τυπικά τη μετάθεση της κυριότητας στον χρησιδεσπόζοντα, αλλά και την δικαιολογούν ουσιαστικά (κατά την οικονομική αξία του πράγματος), παρέχοντας στον χρησιδεσπόζοντα αιτία διατήρησης του πλουτισμού (για την έκτακτη χρησικτησία ΑΠ 1608/2022, ΑΠ 515/2020, ΑΠ 500/2019, ΑΠ 1361/2007, πρβλ για την τακτική χρησικτησία ΑΠ 917/2015, ΑΠ 1450/2014).

[Α.Π. 793/2024 Τ.Ν.Π. ΝΟΜΟΣ]

Βασιλική Φλωκατούλα – δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Η ανάκληση της δωρεάς λόγω αχαριστίας και η αναζήτηση του δωρηθέντος ακινήτου: Δικονομικές πτυχές και ο ανατρεπτικός ρόλος της χρησικτησίας appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Έλεγχος συνταγματικότητας των νόμων

evgenia — Fri, 29 May 2026 06:24:01 +0000

Ζητήματα συνταγματικότητας των νόμων τίθενται μόνο υπό τα αυστηρά Συντάγματα, που έχουν αυξημένη τυπική δύναμη απέναντι στους κοινούς νόμους. Τα δικαστήρια μπορούν να εξετάζουν την συνταγματικότητα των νόμων είτε μετά από αίτηση ενός προσωπικού ή κρατικού οργάνου (κύριος έλεγχος) είτε αυτεπαγγέλτως ή μετά από ένσταση των διαδίκων με αφορμή την εκδίκαση μίας συγκεκριμένης υπόθεσης (παρεμπίπτων έλεγχος). Ο κύριος έλεγχος ανατίθεται σ’ ένα ειδικό Δικαστήριο («Συνταγματικό Δικαστήριο») ή στο Ανώτατο Δικαστήριο, ενώ ο παρεμπίπτων έλεγχος γίνεται από όλα τα δικαστήρια (από τα κατώτατα ως τα ανώτατα). Ο κύριος έλεγχος είναι δραστικότερος, καταλήγοντας στην ακύρωση του αντισυνταγματικού νόμου απέναντι σε όλους («erga omnes»). Αντίθετα, ο παρεμπίπτων έλεγχος οδηγεί μόνο στη μη εφαρμογή του αντισυνταγματικού νόμου στη συγκεκριμένη περίπτωση.

Ο κύριος έλεγχος πρέπει να προβλέπεται ρητά από το Σύνταγμα. Παρ’ ημίν τον εν λόγω έλεγχο καθιερώνει το άρθρο 100§1 στοιχ. ε΄ του Συντάγματός μας, που τον αναθέτει στο Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο. Ο παρεμπίπτων έλεγχος από κάθε δικαστή (διάχυτος έλεγχος) προβλέπεται στα άρθρα 93§4 Σ και 87§2 Σ. Ο έλεγχος διενεργείται από όλες τις κατηγορίες και τις βαθμίδες των δικαστηρίων (διοικητικά, πολιτικά και ποινικά / πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια και διοικητικά – «κοινά Δικαστήρια») εκτός από το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο (Α.Ε.Δ.) του άρθρου 100 Σ, όχι όμως αφηρημένα, αλλά με την ευκαιρία και στο πλαίσιο των συγκεκριμένων διαφορών, που καλούνται κάθε φορά να επιλύσουν. Τα κοινά Δικαστήρια που θεμελιώνουν την άσκηση του ελέγχου της συνταγματικότητας στο άρθρο 93§4 Σ απλώς παραμερίζουν τον αντισυνταγματικό κανόνα κατά την εκδίκαση της συγκεκριμένης περίπτωσης, ενώ το Α.Ε.Δ. που θεμελιώνει τον έλεγχο του για την «ουσιαστική αντισυνταγματικότητα διατάξεων τυπικού νόμου» στην ειδική διάταξη του άρθρου 100§1ε΄ Σ., σε περίπτωση αντισυνταγματικότητας, απαγγέλλει την κατάργηση της αντισυνταγματικής διάταξης (αρ. 100§4 Σ.). Ο παρεμπίπτων έλεγχος αποτελεί τη λογική και αναγκαία συνέπεια της τυπικής υπεροχής του Συντάγματος απέναντι στους κοινούς νόμους του Κράτους.

Α. Παρεμπίπτων έλεγχος – Δικονομικές οδοί

Ενώπιον λοιπόν των κοινών δικαστηρίων ζήτημα αντισυνταγματικότητας τίθεται και – επομένως – έλεγχος συνταγματικότητας ασκείται μέσω των υφιστάμενων δικονομικών οδών, με τις οποίες η συγκεκριμένη κάθε φορά υπόθεση άγεται προς κρίση στο αρμόδιο δικαστήριο. Συγκεκριμένα:

Προβολή ισχυρισμού αντισυνταγματικότητας

Κατά την εκδίκαση οποιασδήποτε υπόθεσης ενώπιον οποιουδήποτε δικαστηρίου ζήτημα ελέγχου της συνταγματικότητας μπορεί να τεθεί παρεμπιπτόντως, δηλαδή για τις ανάγκες εκδίκασης της συγκεκριμένης κύριας υπόθεσης, με πρωτοβουλία των διαδίκων (ή και του Εισαγγελέα, όταν προβλέπεται παράστασή του), οι οποίοι προβάλλουν τον ισχυρισμό ότι ο (κατ’ αυτούς) κρίσιμος κανόνας δικαίου είναι αντισυνταγματικός. Ο ισχυρισμός αυτός προβάλλεται μέσω των δικονομικών μηχανισμών κάθε δικαιοδοτικού κλάδου, σε κάθε στάση της δίκης και σε οποιονδήποτε βαθμό.

Αυτεπάγγελτος έλεγχος

Όλα ανεξαιρέτως τα δικαστήρια ασκούν αυτεπαγγέλτως έλεγχο της συνταγματικότητας της κρίσιμης – για την υπόθεση που εκδικάζουν – διάταξης. Ο αυτεπάγγελτος χαρακτήρας του ελέγχου έχει άμεσες δικονομικές συνέπειες: α) την εξέταση του σχετικού ζητήματος σε οποιαδήποτε φάση και στάση της δίκης, β) την εξέταση του ζητήματος για πρώτη φορά σε δεύτερο βαθμό και την προβολή του αντίστοιχου ισχυρισμού με τα ένδικα μέσα, γ) τη δημιουργία λόγου αναίρεσης ( όπου προβλέπεται το ένδικο αυτό μέσο) για «παράβαση κανόνων δικαίου» (559 περ. 1 ΚΠολΔ και 510 παρ. 1 περ. Ε΄ΚΠΔ) ή για «εσφαλμένη ερμηνεία ή πλημμελή εφαρμογή του διέποντος την επίδικη σχέση νόμου» (αρ. 56 παρ.1 στοιχ. δ΄ π.δ. 18/1989), καθόσον οι σχετικοί λόγοι αναίρεσης περιλαμβάνουν στο φάσμα τους και την παράβαση συνταγματικών διατάξεων που οφείλεται στο γεγονός ότι η αναιρεσιβαλλόμενη απόφαση εφάρμοσε άλλο (τον αντισυνταγματικό) αντί άλλου (του εφαρμοστέου μετά τον παραμερισμό ου αντισυνταγματικού κανόνα). Η άρνηση ωστόσο του δικαστή να απαντήσει σε ισχυρισμό αντισυνταγματικότητας που προβάλλεται από διάδικο και η σιωπηρή απόρριψη του ή η παράλειψή του να ασκήσει αυτεπαγγέλτως έλεγχο συνταγματικότητας δεν θεμελιώνει από μόνη της τον λόγο αυτό αναιρέσεως.

Αυτοτελής λόγος ακύρωσης

Ο ισχυρισμός αντισυνταγματικότητας ως αυτοτελής λόγος ακύρωσης κατά κανονιστικής ή ατομικής διοικητικής πράξης είναι θεμιτός. Στις περιπτώσεις μάλιστα αυτές λόγος ακύρωσης μπορεί να είναι και η αντισυνταγματικότητα της διοικητικής πράξης, όχι μόνο επειδή στηρίζεται σε αντισυνταγματικό νόμο, αλλά επειδή η ίδια η πράξη παραβιάζει ευθέως το Σύνταγμα. Αυτό σημαίνει, ειδικά για τις κανονιστικές πράξεις ότι μπορεί να ζητηθεί η ακύρωση ενός κανόνα δικαίου λόγω αντισυνταγματικότητας. Επομένως, δεν υπάρχει ούτε πρόβλημα δικαιοδοσίας του ακυρωτικού δικαστή (αρ. 95 Σ), ούτε – καταρχήν – πρόβλημα υπέρβασης του παρεμπιπτόντως χαρακτήρα του ελέγχου, εφόσον το κύριο αντικείμενο της δίκης είναι το κύρος της διοικητικής πράξης.

Το ανωτέρω σύστημα λοιπόν του διάχυτου ελέγχου της συνταγματικότητας των νόμων από τα δικαστήρια έχει ένα εγγενές μειονέκτημα: τη δυνατότητα έκδοσης αντιφατικών αποφάσεων. Για την αποτροπή λοιπόν αυτού του κινδύνου αναπτύχθηκαν μηχανισμοί κάμψης του διάχυτου ελέγχου. Συγκεκριμένα:

Μηχανισμός συγκέντρωσης του ελέγχου είναι η κατά το άρθρο 100 Σ αρμοδιότητα του Α.Ε.Δ.
Ενοποίηση νομολογίας από το ανώτατο δικαστήριο εκάστης δικαιοδοσίας.
Πολιτική δικαιοδοσία: Παραπομπή στην Ολομέλεια: 563 παρ. 2 ΚΠοΛΔ

Υποχρεωτική:

557 ΚΠολΔ: Αναίρεση υπέρ του νόμου ασκηθείσα από τον Εισαγγελεά του ΑΠ. Λόγος αναίρεσης υπέρ του νόμου μπορεί να είναι και συχνά ίναι ζήτημα συναγματικότητας, δηλαδή η εφαρμογή του αντισυνταγματικού ή ο παραμερισμός συνταγματικού κανόνα δικαίου από το δικαστήριο της ουσίας.
563 παρ. 2 εδ. γ΄: Με απόφαση του Αρμοδίου Τμήματος, όταν αρνείται την εφαρμογή διάταξης νόμου ως αντισυνταγματικής.
563 παρ. 2 εδ. γ΄: Με απόφαση του αρμοδίου Τμήματος, όταν ναι μεν απορρίπτει τον ισχυρισμό της αντισυνταγματικότητας και εφαρμόζει το νόμο, η απόφασή του όμως αυτή λαμβάνεται με διαφορά μόνο μίας ψήφου.
Κατ΄αναλογία προς το άρθρο 14 παρ. 4 π.δ. 18/1989 και κατόπιν του ν. 345/1976: Θα πρέπει να θεωρηθεί υποχρεωτική και η παραπομπή όταν το τμήμα φέρεται σε απόφαση με την αποδοχή άποψης σχετικά με την ουσιαστική συνταγματικότητα διάταξης τυπικού νόμου διαφορετικής από εκείνη που έχει ήδη δεχθεί το ΣτΕ ή ΕΣ.

Δυνητική:

563 παρ. 2 εδ. β΄: Με απόφαση του αρμοδίου τμήματος, εφόσον κριθεί ότι γεννάται ζήτημα γενικότερου ενδιαφέροντος ή ότι η παραπομπή είναι αναγκαία για την ενότητα της νομολογίας
563 παρ. 2 εδ. β΄: Απευθείας, με κοινό πρακτικό του Προέδρου και του Εισαγγελέα του Α.Π., αν κριθεί ότι τίθεται ζήτημα γενικότερου ενδιαφέροντος ή ότι η παραπομπή είναι αναγκαία για την ενότητα της νομολογίας.
Ποινική δικαιοδοσία: Παραπομπή στην Ολομέλεια του ΑΠ:

Υποχρεωτική: αρ. 10 παρ. 2 ΚΠΔ, 512 ΠΑΡ. 1 fin:

Aναίρεση υπέρ του νόμου (505 παρ. 2 ΚΠΔ)
Κοινό πρακτικό Εισαγγελεά και Προέδρου ΑΠ για νομικά ζητήματα εξαιρετικής σημασίας
Παραπομπή από το αρμόδιο Τμήμα όταν ναι μεν απορρίπτει τον ισχυρισμό της αντισυνταγματικότητας και εφαρμόζει το νόμο, η απόφασή του όμως αυτή λαμβάνεται με διαφορά μόνο μίας ψήφου.
Όταν το τμήμα αρνείται την εφαρμογή νόμου ως αντισυνταγματικού
Όταν το τμήμα πρόκειται να εκδώσει απόφαση αντίθετη με προηγούμενη θέση της ολομέλεις ή τμήματός του για το ίδιο θέμα.

Διοικητική Διαδικασία: Παραπομπή στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ)

Δυνητική:

αρ. 14 παρ. 2 α΄ π.δ. 18/1989: Με απόφαση Τμήματος για θέμα μεγαλύτερης σπουδαιότητας, ειδικότερα για θέματα γενικότερου ενδιαφέροντος.
αρ. 14 παρ. 2 γ΄ π.δ. 18/1989: Με απόφαση του Προέδρου του Συμβουλίου για θέματα του εδαφίου α΄, αν δεν παραπέμφθηκαν με απόφαση του Τμήματος.

Υποχρεωτική:

αρ. 14 παρ. 2 β΄ π.δ. 18/1989: Με απόφαση Τμήματος, όταν αυτό άγεται σε κρίση αντισυνταγματικότητας τυπικού νόμου (αρ. 100 παρ. 5 Σ).
αρ. 14 παρ. 4 π.δ. 18/1989: Όταν ένα τμήμα φέρεται προς λήψη απόφασης διαφορετικής από απόφαση του ΑΠ ή του ΕΣ ως προς την ουσιαστική συνταγματικότητα ή την έννοια τυπικού νόμου, αν δεν συντρέχει περίπτωση πραπομπής στο Α.Ε.Δ. βάσει του άρθρου 100 του Σ.

Αναίρεση υπέρ του νόμου

Δικαιοδοσία πολιτικών δικαστηρίων: 557 ΚΠολΔ
Δικαιοδοσία ποινικών δικαστηρίων: 505 παρ. 2 ΚΠΔ

Δικαιοδοσία ΣτΕ: αρ. 53 παρ. 5 π.δ. 18/1989

Δικαιοδοσία Ελεγκτικού Συνεδρείου: αρ. 177 ν. 4700/2020

Βέβαια, σε όλες αυτές τις περιπτώσεις οι αποφάσεις των ανωτάτων δικαστηρίων ισχύουν μεταξύ των διαδίκων. Η παρεμβολή της Ολομέλειας του Α.Π. ή του ΣτΕ δεν επεκτείνει τα αντικειμενικά ή τα υποκειμενικά όρια του δεδικασμένου. Τα Τμήματα δεσμεύονται από τις αποφάσεις της Ολομέλειας όταν επιλαμβάνονται της αυτής υπόθεσης και όχι κάθε φορά που στο μέλλον θα τίθεται παρόμοιο ζήτημα. Το ίδιο συμβαίνει και με τα κατώτερα Δικαστήρια. Δεσμεύονται από τις αποφάσεις των ανωτάτων δικαστηρίων για ζητήματα αντισυνταγματικότητας μόνο όταν επιλαμβάνονται της ίδιας υπόθεσης, και όχι όταν τίθεται ενώπιόν τους παρόμοιο ζήτημα. Ωστόσο δεν πρέπει να παραγνωρίζονται οι πραγματικές επιπτώσεις τω αποφάσεων των Ολομελειών των ανωτάτων δικαστηρίων. Η επιρροή που ασκείται στη νομολογία των κατώτερων Δικαστηρίων είναι ασφαλώς σοβαρή και η ενοποίηση που επέρχεται είναι συχνά σχεδόν απόλυτη.

ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ, Αθανασίου Ραΐκου, Τόμος Α΄, Τεύχος Γ΄, Εκδόσεις Αντ. Ν Σάκκουλα, 1991.

Ο ΔΙΚΑΣΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ ΝΟΜΩΝ, Βασιλείου Σκούρη, Ευάγγελου Β. Βενιζέλου, Έκδοση Αντ. Ν. Σάκκουλα, 1985

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Έλεγχος συνταγματικότητας των νόμων appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Η ποιοτική υποβάθμιση του μισθωτού ως μονομερής βλαπτική μεταβολή κατ’ άρθρο 343 Κώδικα Εργατικού Δικαιόυ

evgenia — Thu, 28 May 2026 06:36:57 +0000

Σύμφωνα το άρθρο 343 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου: “Κάθε μονομερής μεταβολή των όρων της σύμβασης εργασίας, βλαπτική για τον εργαζόμενο, θεωρείται ως καταγγελία αυτής, για την οποία ισχύουν οι διατάξεις του παρόντος Τμήματος. Ως τέτοια θεωρείται σε κάθε περίπτωση η μετάθεση του εργαζομένου σε γραφείο το οποίο λειτουργεί στην αλλοδαπή, εφόσον δεν αποδέχεται τη μετάθεση ο μετατιθέμενος εργαζόμενος. Επίσης, θεωρείται μονομερής βλαπτική μεταβολή των όρων εργασίας η πέραν των δύο (2) μηνών καθυστέρηση καταβολής των δεδουλευμένων αποδοχών του εργαζομένου από τον εργοδότη, ανεξαρτήτως της αιτίας της καθυστέρησης. Επίσης, θεωρείται ως μονομερής βλαπτική μεταβολή η αδικαιολόγητη μείωση των πάσης φύσεως αποδοχών του εργαζομένου, ιδίως, εξαιτίας της ένταξης του εργοδότη στο σύστημα της ψηφιακής κάρτας εργασίας του άρθρου 580 ή της εφαρμογής του συστήματος της ψηφιακής κάρτας εργασίας του άρθρου 580.”

Η υπ’ αριθμ. 411/2026 Απόφαση του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών εξειδικεύει περαιτέρω την έννοια της βλαπτικής μεταβολής που αναφέρεται ανωτέρω. Συγκεκριμένα τονίζει ότι “Βλαπτική μεταβολή, υπό την εκτεθείσα έννοια, θεωρείται η δυσμενής τροποποίηση για τον εργαζόμενο του τόπου, του χρόνου και του τρόπου παροχής της εργασίας του, η αφαίρεση από τον εργαζόμενο των ήδη ασκούμενων καθηκόντων, ιδίως διευθυντικών ή επιτελικών, ο υποβιβασμός του είτε σε υποδεέστερη θέση, είτε σε θέση αργόμισθου, η άρνηση του εργοδότη να αναθέσει στον εργαζόμενο τα αρμόζοντα στα προσόντα, την εμπειρία και τις εν γένει ικανότητές του επιτελικά ή διευθυντικά καθήκοντα, καθώς και η εν γένει ανάθεση στον εργαζόμενο καθηκόντων υποδεέστερης ειδικότητας ή θέσεως στην επιχείρηση, που συνεπάγεται δυσμενείς υλικές ή και ηθικές, ως προς το κύρος και την προσωπικότητά του, συνέπειες (ΑΠ 632/2020, ΑΠ 216/2017, ΑΠ 1134/2015, ΑΠ 980/2011, ΑΠ 622/2008 ΝΟΜΟΣ), ενώ, δεν υφίσταται βλαπτική μεταβολή, όταν ο εργοδότης, στο πλαίσιο του διευθυντικού του δικαιώματος, τοποθετεί τον εργαζόμενο σε άλλο τομέα, τμήμα ή θέση της επιχειρήσεως και με άλλο αντικείμενο απασχολήσεως, αν αυτό επιβάλλει το πραγματικό συμφέρον της επιχειρήσεως για την αρτιότερη οργάνωση και λειτουργία της, εφ’ όσον τα νέα καθήκοντα δεν είναι υποδεέστερα για τον υπάλληλο και δεν συνεπάγονται για αυτόν δυσμενείς συνέπειες ως προς το κύρος και την προσωπικότητά του (ΑΠ 896/2018, ΑΠ481/2018, ΑΠ104/2017 ΝΟΜΟΣ).”

Ζέτα Μασσέλου, ασκ. δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Η ποιοτική υποβάθμιση του μισθωτού ως μονομερής βλαπτική μεταβολή κατ’ άρθρο 343 Κώδικα Εργατικού Δικαιόυ appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Ακυρότητα συμβολαίου μεταβίβασης ακινήτου λόγω ύπαρξης αυθαίρετων κτισμάτων επί αυτού

evgenia — Wed, 27 May 2026 06:31:00 +0000

Κατά το άρθρο 17 §§ 1 και 10 του Ν. 1337/1983 «επέκταση των πολεοδομικών σχεδίων κλπ», τα αυθαίρετα κτίσματα ή κατασκευές εν γένει, που ανεγείρονται μετά την 31η Ιανουαρίου 1983 εντός ή εκτός εγκεκριμένων σχεδίων πόλεων ή οικισμών που υπάρχουν πριν από το έτος 1923, καθώς και όσα δεν εξαιρούνται, σύμφωνα με το άρθρο 15 του νόμου αυτού, κατεδαφίζονται υποχρεωτικά από τους κυρίους ή συγκυρίους τους, έστω και αν έχει αποπερατωθεί η κατασκευή ή αν το κτίσμα κατοικείται ή χρησιμοποιείται με οποιονδήποτε τρόπο (παρ. 1). Πριν από την κατεδάφιση των κατεδαφιστέων αυθαιρέτων του άρθρου αυτού δεν επιτρέπεται (α) η μεταβίβασή τους ή η σύσταση εμπραγμάτων δικαιωμάτων σ’ αυτά ή στο οικόπεδο, πάνω στο οποίο κατασκευάσθηκαν. Κάθε μεταβίβαση, που γίνεται κατά παράβαση των ανωτέρω θεωρείται αυτοδίκαια και εξαρχής άκυρη. Τέλος, κατά τη διάταξη του άρθρου 1 του πδ/τος 5/1983 «περί χαρακτηρισμού και κατεδάφισης νέων αυθαιρέτων κατασκευών κλπ», που εκδόθηκε κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου 17 § 7 του Ν. 1337/1983, «Η διαπίστωση και ο χαρακτηρισμός αυθαιρέτου, όταν δεν πρόκειται για τις περιπτώσεις του άρθρου 3 του παρόντος (κτίσματα που εντοπίζονται κατά την ώρα που κατασκευάζονται – επ’ αυτοφώρω) γίνεται ύστερα από αυτοψία υπαλλήλου της κατά τόπο αρμόδιας πολεοδομικής υπηρεσίας, που συντάσσει επί τούτου σχετική έκθεση, η οποία αφορά το αυθαίρετο και μόνο και όχι τον εκάστοτε ιδιοκτήτη, νομέα, κάτοχο ή κατασκευαστή του. Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης σημείωση ότι κάθε ενδιαφερόμενος έχει δικαίωμα μέσα σε ανατρεπτική προθεσμία δέκα ημερών από την ημερομηνία τοιχοκόλλησης της έκθεσης να υποβάλει ένσταση. Αναφέρεται επίσης η ημερομηνία της αυτοψίας και η ειδοποίηση ότι αν περάσει άπρακτη η προθεσμία αυτό το αυθαίρετο θα κατεδαφιστεί».

Από τις προαναφερόμενες διατάξεις, που απαγορεύουν τη μεταβίβαση πριν από την κατεδάφισή τους, των αυθαιρέτων κτισμάτων ή κατασκευών εν γένει ή σύστασης εμπραγμάτων δικαιωμάτων επ’ αυτών ή επί του οικοπέδου επί του οποίου έχουν κατασκευασθεί και προβλέπουν ως κύρωση, για την παράβαση της απαγόρευσης αυτής, την αυτοδίκαιη και εξαρχής ακυρότητα της οικείας δικαιοπραξίας, προκύπτει, ότι στην έννοια του αυθαιρέτου εμπίπτουν, προδήλως, κτίσματα ή εν γένει κατασκευές, που έχουν ανεγερθεί κατά παράβαση των οικείων πολεοδομικών διατάξεων και ιδίως χωρίς την απαιτούμενη άδεια της αρμόδιας πολεοδομικής αρχής, έχουν αυτοτελή ύπαρξη και είναι δεκτικά μεταβίβασης σε τρίτους ή σύστασης εμπράγματων επ’ αυτών δικαιωμάτων, κατά τις οικείες διατάξεις του ΑΚ ή τον ν. 3741/1929 «περί ιδιοκτησίας κατ’ ορόφους». Εξάλλου, από τις ίδιες παραπάνω απαγορευτικές διατάξεις προκύπτει, ότι η κατασκευή κτίσματος, χωρίς την απαιτούμενη άδεια της αρμόδιας πολεοδομικής αρχής, εμπίπτει στην έννοια του αυθαίρετου, εφόσον όμως προηγηθεί η διαπίστωση και ο χαρακτηρισμός αυτού ως αυθαιρέτου, κατόπιν αυτοψίας υπαλλήλου της κατά τόπου αρμόδιας πολεοδομικής υπηρεσίας, ο οποίος συντάσσει επί τόπου σχετική έκθεση και η οποία υπόκειται σε ένσταση εκ μέρους του θιγομένου, εντός της οριζόμενης από τις προαναφερόμενες διατάξεις προθεσμίας, οπότε και επέρχονται οι έννομες συνέπειες του αυθαίρετου χαρακτήρα ενός κτίσματος, μεταξύ των οποίων και οι οριζόμενες από τη διάταξη του άρθρου 17 § 10 του Ν. 1337/1983 απαγορεύσεις μεταβίβασης (ΑΠ 1637/2022, ΑΠ 203/2021, ΑΠ 404/2018, ΑΠ 183/2017, ΝΟΜΟΣ).

[64/2024 ΕΦ ΑΝΑΤ. ΚΡΗΤΗΣ]

Βασιλική Φλωκατούλα – Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Ακυρότητα συμβολαίου μεταβίβασης ακινήτου λόγω ύπαρξης αυθαίρετων κτισμάτων επί αυτού appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Ενεργητική νομιμοποίηση συγκυρίου σε αγωγή διόρθωσης κτηματολογικής εγγραφής

evgenia — Tue, 26 May 2026 11:56:39 +0000

Σύμφωνα με τον Ν2664/1998 άρθρο 6 παρ. 2: “Σε περίπτωση ανακριβούς πρώτης εγγραφής στο κτηματολόγιο, μπορεί να ζητηθεί, με αγωγή ενώπιον του αρμόδιου καθ’ ύλην και κατά τόπον Πρωτοδικείου, η αναγνώριση του δικαιώματος που προσβάλλεται με την ανακριβή εγγραφή και η διόρθωση, ολικά ή μερικά, της πρώτης εγγραφής. Η αγωγή, αναγνωριστική ή διεκδικητική, ασκείται από όποιον έχει έννομο συμφέρον μέσα σε αποκλειστική προθεσμία που λήγει την 31η Δεκεμβρίου του έτους, εντός του οποίου συμπληρώνονται οκτώ (8) έτη από την έναρξη της προθεσμίας, σύμφωνα με την περ. γ’ της παρούσας.”

Σύμφωνα με την υπ αρ 34/2026 απόφαση του Εφετείου Δυτικής Μακεδονίας: “Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1116 ΑΚ, κάθε συγκύριος έχει δικαίωμα έναντι τρίτων να ασκεί για ολόκληρο το πράγμα τις αξιώσεις από την κυριότητα. Όταν, όμως, διεκδικεί ολόκληρο το πράγμα οφείλει να απαιτήσει την απόδοσή του σε όλους τους συγκυρίους. Από τη διάταξη αυτή σαφώς συνάγεται ότι ο συγκύριος απλώς δικαιούται και δεν υποχρεούται να ασκήσει τις σχετικές αξιώσεις για ολόκληρο το πράγμα. Έτσι, ουδόλως αποκλείεται στον συγκύριο η άσκηση της διεκδικητικής αγωγής μόνον ως προς το ιδανικό μερίδιό του, χωρίς μάλιστα στην περίπτωση αυτή να είναι αναγκαίο να αναφέρονται οι συγκύριοι, οι οποίοι πρέπει να προσδιορίζονται, όταν μόνο διεκδικείται ολόκληρο το πράγμα υπέρ όλων των συγκυριών. Ενόψει, δε, του ότι η αγωγή/αίτηση διόρθωσης πρώτων κτηματολογικών εγγραφών αποσκοπεί στην προστασία της κυριότητας και στην ακρίβεια των κτηματολογικών εγγραφών, η διάταξη του άρθρου 1116 ΑΚ τυγχάνει ανάλογης εφαρμογής και στην περίπτωση αυτή (βλ. Κων. Πλιάτσικα, Η διόρθωση ανακριβούς πρώτης κτηματολογικής εγγραφής εκδ. 2019 σελ. 322).”

Ζέτα Μασσέλου, ασκ. δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Ενεργητική νομιμοποίηση συγκυρίου σε αγωγή διόρθωσης κτηματολογικής εγγραφής appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Το πλαίσιο της απόλυτης ακυρότητας του άρθρου 171 Κ.Π.Δ.

evgenia — Mon, 25 May 2026 07:42:28 +0000

Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 171 του Κ.Π.Δ, «Απόλυτη ακυρότητα υπάρχει: 1. Αν δεν τηρηθούν οι διατάξεις που καθορίζουν: α) τη σύνθεση του δικαστηρίου, σύμφωνα με τις διατάξεις του κώδικα οργανισμού δικαστηρίων και κατάστασης δικαστικών λειτουργών και του παρόντος κώδικα για ακυρότητα εξαιτίας κακής σύνθεσής του, β) την κίνηση της ποινικής δίωξης από τον εισαγγελέα και την υποχρεωτική συμμετοχή του στη διαδικασία στο ακροατήριο και σε πράξεις της προδικασίας που ορίζονται στον νόμο, γ) την αναστολή της ποινικής δίωξης σε όσες περιπτώσεις την επιβάλλει υποχρεωτικά ο νόμος, δ) την εμφάνιση, την εκπροσώπηση και την υπεράσπιση του κατηγορουμένου ή του προσώπου στο οποίο αποδίδεται η πράξη κατά την προκαταρκτική εξέταση και την άσκηση των δικαιωμάτων που τους παρέχονται από τον νόμο, την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την προάσπιση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, το Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα και τον Χάρτη Θεμελιωδών Ελευθεριών της Ε.Ε. 2. Αν ο κατηγορούμενος ζήτησε να ασκήσει δικαίωμα που του παρέχεται από τον νόμο και το δικαστήριο του το αρνήθηκε ή παρέλειψε να αποφανθεί για την σχετική αίτηση. 3. Αν ο υποστηρίζων την κατηγορία παρέστη παράνομα στην διαδικασία του ακροατηρίου».

Η διάταξη του άρθρου 171, η οποία περιέχει τις περιπτώσεις της απόλυτης ακυρότητας, είναι διάταξη πλαίσιο, με την έννοια ότι σε αυτή περιγράφεται το γενικό πλαίσιο κάθε περίπτωσης. Για να επέλθει απόλυτη ακυρότητα κατά το άρθρο 171 του Κ.Π.Δ., δεν είναι απαραίτητο να απαγγέλλεται τούτο ρητώς από ορισμένη διάταξη. Αρκεί να πρόκειται για περίπτωση που υπάγεται στο άρθρο αυτό. Σύμφωνα δε με το άρθρο 174 παρ. 1 ΚΠΔ, η απόλυτη ακυρότητα λαμβάνεται υπόψη και αυτεπαγγέλτως από το δικαστήριο σε κάθε στάδιο της διαδικασίας ακόμη και στον Άρειο Πάγο. Αν η απόλυτη ακυρότητα αναφέρεται σε πράξεις της προδικασίας μπορεί να ληφθεί υπόψη αυτεπαγγέλτως ή να προταθεί ωσότου γίνει αμετάκλητη η παραπομπή στο ακροατήριο, κατά δε την παρ. 2 του ίδιου άρθρου η σχετική ακυρότητα μπορεί να προταθεί από τον εισαγγελέα ή από τους διαδίκους που έχουν συμφέρον. Αν η σχετική ακυρότητα αναφέρεται σε πράξη της προδικασίας, πρέπει να προταθεί έως το τέλος της. Τέλος, σύμφωνα με το άρθρο 176 παρ. 1 εδ. α στοιχ. α ΚΠΔ αρμόδιο να κηρύξει την ακυρότητα των πράξεων της προδικασίας είναι το δικαστικό συμβούλιο. Το Δικαστικό Συμβούλιο κηρύσσοντας την ακυρότητα, διατάσσει την επανάληψη των άκυρων πράξεων αν το κρίνει αναγκαίο και εφικτό (Μιχ. Μαργαρίτης, Ερμηνεία ΚΠΔ, σελ. 360). Κατά την παράγραφο 2 του ίδιου άρθρου 176 του Κ.Π.Δ. «Η ακυρότητα μιας πράξης καθιστά άκυρες και τις εξαρτημένες από αυτήν μεταγενέστερες πράξεις της ποινικής διαδικασίας». Ως εξαρτημένες θεωρούνται όσες πράξεις παρήχθησαν συνέπεια της άκυρης προγενέστερης που αποτελεί λογικό νόμιμο όρο των μεταγενέστερων και οι οποίες συνιστούν έτσι το αναγκαίο αποτέλεσμα αυτής. Η εξάρτηση των επόμενων πράξεων από την άκυρη πρέπει να είναι αποκλειστική και πραγματική και όχι τυχαία ή ευκαιριακή, σε τρόπο δηλαδή, ώστε οι μεταγενέστερες πράξεις να τελούν σε σχέση προέλευσης από την άκυρη πράξη (ΟλΑΠ 2/96 ΠοινΧρ Μ ΣΤ` σελ. 1571). Επιπροσθέτως, κατ` άρθρο 307 του Κ.Π.Δ.: «Κατά την διάρκεια της ανάκρισης το συμβούλιο των πλημμελειοδικών με πρόταση του εισαγγελέα ή ενός διαδίκου ή με αίτηση του ανακριτή αποφασίζει:….στ) για κάθε άλλο θέμα που προβλέπεται σε ειδικές διατάξεις»

[ΣΥΜΒ.ΠΛΗΜ/ΚΩΝ ΑΘΗΝΩΝ 335/2026 Τ.Ν.Π.ΝΟΜΟΣ]

Βασιλική Φλωκατούλα – δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Το πλαίσιο της απόλυτης ακυρότητας του άρθρου 171 Κ.Π.Δ. appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Το αδίκημα της εξύβρισης με ρατσιστικά χαρακτηριστικά (361 Π.Κ. και 82Α Π.Κ.)

evgenia — Fri, 22 May 2026 08:22:56 +0000

Κατά τη διάταξη του άρθρου 361 παρ.1 του ΠΚ “Όποιος, εκτός από τις περιπτώσεις της δυσφήμησης (άρθρα 362 και 363), προσβάλλει την τιμή άλλου με λόγο ή με έργο ή με οποιονδήποτε άλλο τρόπο τιμωρείται με φυλάκιση έως έξι μήνες ή χρηματική ποινή….”. Έτσι, για την αντικειμενική και υποκειμενική στοιχειοθέτηση της αξιόποινης πράξης της εξύβρισης απαιτείται: α) προσβολή της τιμής, δηλαδή αμφισβήτηση της ηθικής και κοινωνικής αξίας του προσώπου του παθόντος, είτε περιφρόνηση γι` αυτόν από το δράστη, εκτιμωμένων των σχετικών εκφράσεων “κατά την κοινή αντίληψη”, β) η προσβολή να αφορά ζώντα φυσικά πρόσωπα, ασχέτως με την κατάστασή τους ή την ηλικία τους, γ) εξωτερίκευση της εξυβριστικής εκδήλωσης γραπτώς ή προφορικώς με λέξεις ή φράσεις ή με άλλο τρόπο, που κατ` αντικειμενική κρίση περιέχουν προσβολή της τιμής, δ) δόλος του δράστη (αρκεί και ενδεχόμενος) που συνίσταται στη γνώση ότι η εκδήλωση αυτή είναι πρόσφορη να παράγει εξωτερικά την εντύπωση καταφρόνησης ορισμένου προσώπου (να προσβάλλει την τιμή του άλλου προσώπου) και στη βούληση να περιέλθει η εκδήλωση αυτή σε γνώση του άλλου (ΑΠ 418/2010). Ειδικός σκοπός εξύβρισης δεν απαιτείται, εκτός από τις περιπτώσεις των άρθρων 366 παρ.3 και 367 παρ.2 ΠΚ.

Κατά δε, τη διάταξη του άρθρου 82 Α του ΠΚ, που καθιερώνει διακεκριμένη μορφή εγκλήματος, η οποία μπορεί να έχει εφαρμογή σε κάθε έγκλημα “Εάν έχει τελεσθεί έγκλημα κατά παθόντος, η επιλογή του οποίου έγινε λόγω των χαρακτηριστικών φυλής, χρώματος, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, γενεαλογικών καταβολών, θρησκείας, αναπηρίας, γενετήσιου προσανατολισμού, ταυτότητας ή χαρακτηριστικών φύλου το πλαίσιο της ποινής διαμορφώνεται ως εξής: α) Στην περίπτωση πλημμελήματος που τιμωρείται με φυλάκιση έως ένα έτος, το ελάχιστο όριο της ποινής αυξάνεται κατά έξι μήνες….”. Η επαύξηση αυτή της ποινής βασίζεται κυρίως στο αυξημένο άδικο που παρουσιάζουν αυτές οι συμπεριφορές, λόγω της συμπροσβολής της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, πλέον του εννόμου αγαθού που αποτελεί το κύριο προστατευόμενο μέγεθος κάθε επιμέρους εγκλήματος. Στις περιπτώσεις αυτές, δηλαδή, το θύμα έχει επιλεγεί, διότι φέρει συγκεκριμένα χαρακτηριστικά άρρηκτα συνδεδεμένα με την ίδια τη φύση του ως ανθρώπου (Α.Π. 804/2024 Τ.Ν.Π.ΝΟΜΟΣ).

Σημειώνεται ότι η επαύξηση της ποινής που προβλέπεται με τη συγκεκριμένη διάταξη του άρθρου 82Α του Π.Κ., λόγω μη αντίθετης πρόβλεψης, αναφέρεται σε όλα τα αδικήματα του Ποινικού Κώδικα. Από τη γραμματική διατύπωση του άρθρου «εάν έχει τελεστεί έγκλημα κατά παθόντος, η επιλογή του οποίου έγινε λόγω των χαρακτηριστικών φυλής, χρώματος, εθνικής ή εθνοτικής καταγωγής, γενεαλογικών καταβολών, θρησκείας, αναπηρίας, γενετήσιου προσανατολισμού, ταυτότητας ή χαρακτηριστικών φύλου…», προκύπτει ότι η κατηγορία των ρατσιστικών εγκλημάτων είναι ευρεία και αναφέρεται ακόμα και στο σύνολο των ποινικών αδικημάτων στου Π.Κ.

Βασιλική Φλωκατούλα – δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Το αδίκημα της εξύβρισης με ρατσιστικά χαρακτηριστικά (361 Π.Κ. και 82Α Π.Κ.) appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Αναγνωριστική αγωγή και αρνητική αναγνωριστική αγωγή – Έννομο συμφέρον

evgenia — Thu, 21 May 2026 10:03:56 +0000

Κατά το άρθρο 70 ΚΠολΔ «όποιος έχει έννομο συμφέρον να αναγνωρισθεί η ύπαρξη ή μη ύπαρξη κάποιας έννομης σχέσης, μπορεί να εγείρει σχετική αγωγή». Ως έννομη σχέση, η ύπαρξη ή η ανυπαρξία της οποίας είναι αντικείμενο της αναγνωριστικής αγωγής και της επ’ αυτής εκδοθησομένης αποφάσεως, νοείται η ρυθμιζόμενη από την έννομη τάξη βιοτική σχέση προσώπου προς άλλο πρόσωπο ή προσώπου προς αγαθό. Επομένως, για την άσκηση αναγνωριστικής αγωγής απαιτείται ο ενάγων να έχει έννομο συμφέρον, τέτοιο, δε, υφίσταται όταν η προκαλούμενη με την αγωγή αυτή δικαστική απόφαση είναι σε θέση να διαλευκάνει την αμφισβητούμενη ύπαρξη ή ανυπαρξία της έννομης σχέσεως, να άρει τη σχετική αβεβαιότητα και να αποτρέψει σχετικές με αυτό, παρούσες ή μέλλουσες, δικαστικές διενέξεις και μάλιστα, οριστικά και με δύναμη δεδικασμένου (ΑΠ 102/2022 – ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).

Το έννομο συμφέρον, η συνδρομή του οποίου επιτελεί νομιμοποιητική λειτουργία στην αναγνωριστική αγωγή και εξετάζεται και αυτεπαγγέλτως από το Δικαστήριο σε κάθε στάση της δίκης (άρθρο 73 ΚΠολΔ), πρέπει να είναι άμεσο και παρόν. Ειδικότερα, αυτό πρέπει να είναι α) άμεσο, υπό την έννοια ότι η έννομη προστασία, που ζητείται με τη μορφή έκδοσης αναγνωριστικής απόφασης, πρέπει να αποτελεί πρόσφορο και μοναδικό (όχι όμως απαραιτήτως και το μείζον) ένδικο βοήθημα για την εξάλειψη της αβεβαιότητας, που δυσχεραίνει την άσκηση των δικαιωμάτων του ενάγοντος ή προκαλεί άλλο κίνδυνο στα έννομα συμφέροντά του και β) παρόν, υπό την έννοια ότι η ανάγκη δικαστικής προστασίας είναι ενεστώσα, αφορά, δηλαδή, σε έννομες σχέσεις υπαρκτές και παρούσες και όχι υποθετικές και μελλοντικές ή ενδεχόμενες. Ο κίνδυνος δηλαδή, για τα συμφέροντα του αιτούντος δικαστική προστασία με την άσκηση της αναγνωριστικής αγωγής, μπορεί να εξαρτάται και από τη συνδρομή και άλλου μελλοντικού περιστατικού, το δικαίωμα όμως του οποίου ζητείται η προστασία με την εν λόγω αγωγή πρέπει να είναι κεκτημένο και όχι μελλοντικό και ενδεχόμενο. Εξάλλου, το έννομο συμφέρον, που μπορεί να είναι υλικό ή ηθικό, εξαρτάται από τις εκάστοτε περιστάσεις. Αφετηρία του, όταν η αβεβαιότητα δεν προκύπτει από τα πράγματα, είναι η αμφισβήτηση από τον εναγόμενο της επίδικης έννομης σχέσεως, από την οποία πρέπει να απειλείται βλάβη, για την αποτροπή της οποίας η επιδιωκόμενη απόφαση να αποτελεί πρόσφορο μέσο (ΑΠ 66/2022 – ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).

Σύμφωνα με τα παραπάνω, την αρνητική αναγνωριστική αγωγή νομιμοποιείται να εγείρει εκείνος που έχει άμεσο έννομο συμφέρον να αναγνωρισθεί η ανυπαρξία κάποιας έννομης σχέσης, για, δε, την πληρότητα του δικογράφου της αρκεί μόνη η με αυτήν (αγωγή) αντιτασσόμενη από τον ενάγοντα γενική άρνηση των πραγματικών περιστατικών που στηρίζουν το προβαλλόμενο από τον εναγόμενο δικαίωμα. Το έννομο συμφέρον, όμως, όπως και η νομιμοποίηση του διαδίκου, αποτελούν, σύμφωνα με το άρθρο 68 ΚΠολΔ, ουσιαστικές προϋποθέσεις για την παροχή δικαστικής προστασίας [ΑΠ 1815/2022 – Ιστοσελίδα Αρείου Πάγου]. Ο υπερασπιστικός χαρακτήρας της αρνητικής αναγνωριστικής αγωγής έναντι της εξώδικης καύχησης του εναγομένου, ανάγει σε ιστορική της βάση τις αντιρρήσεις που βάλλουν κατά της ύπαρξης της επίδικης έννομης σχέσης και θα απάρτιζαν το αμυντικό οπλοστάσιο του εναγομένου μίας αντίστοιχης θετικής αναγνωριστικής ή καταψηφιστικής αγωγής [βλ. Μακρίδου, Αόριστη αγωγή σ. 32 επόμ.]. Οι αντιρρήσεις αυτές μπορεί να συνίστανται: α) στην καθολική άρνηση κάθε νοητού κατά νόμο παραγωγικού λόγου (γενική άρνηση), β) στην άρνηση μίας, περισσότερων ή όλων των δικαιογόνων προϋποθέσεων ορισμένου δικαιοπαραγωγικού κανόνα (ειδική άρνηση), είτε γ) στην επίκληση δικαιοκωλυτικών, δικαιοφθόρων ή δικαιοανασταλτικών περιστατικών. Επομένως, υποστηρίζεται ότι η ένσταση καταχρηστικής άσκησης δικαιώματος, ως δικαιοανασταλτικό περιστατικό, μπορεί να προβληθεί και επιθετικά στα πλαίσια έγερσης αρνητικής αναγνωριστικής αγωγής, με αίτημα την αναγνώριση της ανυπαρξίας οφειλής του ενάγοντος (ΕφΠειρ 120/2024 – ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).

Αγγελική Πολυδώρου, Δικηγόρος

e-mail: info@efotopoulou.gr

The post Αναγνωριστική αγωγή και αρνητική αναγνωριστική αγωγή – Έννομο συμφέρον appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Η νομιμοποίηση των διαδίκων – Ίδρυση λόγου αναιρέσεως εκ του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ λόγω εσφαλμένης κρίσης περί της συνδρομής της – Ειδικά η περίπτωση των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων ως μη δικαιούχων διαδίκων κατ’ εφαρμογή των Ν. 4354/2015 και 3156/2003

evgenia — Wed, 20 May 2026 07:12:22 +0000

Κατά το άρθρο 68 ΚΠολΔ, δικαστική προστασία έχει το δικαίωμα να ζητήσει όποιος έχει άμεσο έννομο συμφέρον. Η νομιμοποίηση των διαδίκων (ενεργητική και παθητική) και το έννομο συμφέρον, σύμφωνα με το άρθρο αυτό, συνιστούν διακριτές διαδικαστικές προϋποθέσεις της δίκης, η συνδρομή των οποίων ερευνάται αυτεπαγγέλτως από το Δικαστήριο σε κάθε στάση της δίκης με ελεύθερη απόδειξη, η δε έλλειψή τους συνεπάγεται την απόρριψη της σχετικής αιτήσεως δικαστικής προστασίας ως απαράδεκτης (ΑΠ 102/2022, ΑΠ 772/2014). Ως νομιμοποίηση των διαδίκων νοείται η εξουσία διεξαγωγής ορισμένης δίκης για συγκεκριμένη έννομη σχέση, δηλαδή για βιοτική σχέση προσώπου με άλλο πρόσωπο ή με αντικείμενο, η οποία καθορίζεται, κατά κανόνα, από το ουσιαστικό δίκαιο ως προς τους φορείς της και το αντικείμενό της, και η οποία έχει, ως περιεχόμενο ή ως έννομη συνέπεια, δικαίωμα ή υποχρέωση ή δέσμη δικαιωμάτων και υποχρεώσεων (ΑΠ 102/2022, ΑΠ 772/2014, ΑΠ 356/2013). Από τη διάταξη αυτή του άρθρου 68 ΚΠολΔ προκύπτει ότι ενεργητικά μεν νομιμοποιείται να ζητήσει έννομη προστασία ο ισχυριζόμενος ότι είναι δικαιούχος του επίδικου δικαιώματος, παθητικά δε εκείνος ο οποίος κατά τους ισχυρισμούς του ενάγοντος μετέχει στην επίδικη έννομη σχέση. Δηλαδή για τη νομιμοποίηση αρκεί μόνον ο ισχυρισμός του ενάγοντος ότι αυτός και ο εναγόμενος είναι τα υποκείμενα της επίδικης έννομης σχέσης, χωρίς κατ’ αρχήν, να ασκεί έννομη επιρροή αν ο ισχυρισμός αυτός είναι αληθής (ΑΠ 915/2021, ΑΠ 42/2021 ΑΠ 46/2020). Για τον έλεγχο της νομιμοποίησης το Δικαστήριο οφείλει να αρκεσθεί στους εμπεριεχόμενους στο εισαγωγικό δικόγραφο ισχυρισμούς. Αρκεί μόνον ο ισχυρισμός του ενάγοντος ότι αυτός είναι ο φορέας του δικαιώματος και ο εναγόμενος ο φορέας της αντίστοιχης υποχρέωσης ή ότι αυτοί είναι τα υποκείμενα της έννομης σχέσης, που φέρεται προς κρίση. Αν οι αγωγικοί ισχυρισμοί δεν αιτιολογούν έναν τέτοιο σύνδεσμο ενάγοντος και εναγομένου, η αγωγή θα είναι ανομιμοποίητη και θα απορριφθεί ως απαράδεκτη. Αν οι αγωγικοί ισχυρισμοί αιτιολογούν μεν τον ως άνω σύνδεσμό, αλλά αποδεικνύεται η αναλήθεια των ισχυρισμών αυτών, τότε η αγωγή θα απορριφθεί όχι για έλλειψη νομιμοποίησης, αλλά ως αβάσιμη για ανυπαρξία του επίδικου δικαιώματος ή της επίδικης υποχρέωσης (ΑΠ 395/2022, ΑΠ 369/2021, ΑΠ 656/2019). Περαιτέρω, επειδή η νομιμοποίηση του διαδίκου και το έννομο συμφέρον αποτελούν, σύμφωνα με το ανωτέρω άρθρο 68 ΚΠολΔ, ουσιαστικές προϋποθέσεις για την παροχή δικαστικής προστασίας, η εσφαλμένη κρίση του Δικαστηρίου ότι συντρέχουν ή όχι οι προϋποθέσεις αυτές, ιδρύει τον ανωτέρω αναιρετικό λόγο του αριθμού 1 του άρθρου 559 ΚΠολΔ (ΟλΑΠ 25/2008,ΑΠ539/2024, ΑΠ 915/2021, ΑΠ 42/2021). Επειδή λοιπόν το ουσιαστικό δίκαιο καθορίζει το αντικείμενο της έννομης σχέσης αλλά και τους φορείς, η τυχόν εσφαλμένη κρίση του Δικαστηρίου της ουσίας για το ζήτημα της νομιμοποίησης κάποιου διαδίκου σημαίνει ότι το σφάλμα αυτό οφείλεται σε παραβίαση κανόνα ουσιαστικού δικαίου (ΑΠ 76/2024, ΑΠ 795/2023, ΑΠ 483/2023, ΑΠ 413/2023, ΑΠ 70/2023, ΑΠ 1738/2022, ΑΠ 55/2022). Θα πρέπει να σημειωθεί όμως ότι νομιμοποιούμενοι διάδικοι δεν είναι πάντοτε τα υποκείμενα του δικαιώματος, αφού σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, ο νόμος παρέχει την εξουσία διεξαγωγής της δίκης σε ορισμένα πρόσωπα, μολονότι αυτά δεν ισχυρίζονται ότι είναι φορείς της ουσιαστικής έννομης σχέσης (κατ’ εξαίρεση νομιμοποίηση). Πρόκειται για τις περιπτώσεις των μη δικαιούχων ή μη υπόχρεων διαδίκων, στις οποίες εμπίπτει και εκείνη που ρυθμίζεται από τις αντίστοιχες διατάξεις του ν. 4354/2015. Ειδικότερα, σύμφωνα με την διάταξη του άρθρου 1 περ. γ’ του ν. 4354/2015 “Διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων….”, κατά την οποία “τα δικαιώματα που απορρέουν από τις μεταβιβαζόμενες λόγω πώλησης απαιτήσεις δύνανται να ασκούνται μόνο μέσω των εταιριών διαχείρισης της παρούσας παραγράφου. Οι μεταβιβαζόμενες απαιτήσεις από δάνεια και πιστώσεις λογίζονται ως τραπεζικές και μετά τη μεταβίβασή τους. Οι εταιρίες διαχείρισης απαιτήσεων ευθύνονται για όλες τις υποχρεώσεις απέναντι στο Δημόσιο και σε τρίτους, οι οποίες βαρύνουν τις εταιρίες απόκτησης απαιτήσεων και απορρέουν από τις μεταβιβαζόμενες απαιτήσεις”. Επίσης, σύμφωνα με τη διάταξη της παραγράφου 4 του άρθρου 2 του άνω νόμου 4354/2015, “οι Εταιρίες Διαχείρισης νομιμοποιούνται, ως μη δικαιούχοι διάδικοι, να ασκήσουν κάθε ένδικο βοήθημα και να προβαίνουν σε κάθε άλλη δικαστική ενέργεια για την είσπραξη των υπό διαχείριση απαιτήσεων, καθώς και να κινούν, παρίστανται ή συμμετέχουν σε προπτωχευτικές διαδικασίες εξυγίανσης, πτωχευτικές διαδικασίες αφερεγγυότητας, διαδικασίες διευθέτησης οφειλών και ειδικής διαχείρισης των άρθρων 61 επ. του ν. 4307/2014 (Α` 246). Εφόσον οι Εταιρίες συμμετέχουν σε οποιαδήποτε δίκη με την ιδιότητα του μη δικαιούχου διαδίκου το δεδικασμένο της Απόφασης καταλαμβάνει και τον δικαιούχο της απαίτησης”. Τέλος, κατά την παράλληλη και συνδυαστική εφαρμογή των Ν. 4354/2015 και Ν. 3156/2003, οι Εταιρείες Διαχείρισης Απαιτήσεων από Δάνεια και Πιστώσεις (Ε.Δ.Α.Δ.Π) έχουν την κατ’ εξαίρεση νομιμοποίηση του άρθρου 2 παρ. 4 του Ν. 4354/2015, προς άσκηση κάθε ένδικου βοηθήματος και κάθε άλλης δικαστικής ενέργειας προς είσπραξη των υπό διαχείριση απαιτήσεων, και όταν η μεταβίβαση των απαιτήσεων και η ανάθεση της διαχείρισής τους στις εν λόγω εταιρείες συντελείται σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 10 του Ν. 3156/2003 για την τιτλοποίηση απαιτήσεων (ΟλΑΠ 1/2023, ΑΠ1761/2023, ΑΠ 302/2023).

Ελένη Μακροδημήτρη, ασκ. δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Η νομιμοποίηση των διαδίκων – Ίδρυση λόγου αναιρέσεως εκ του άρθρου 559 αρ. 1 ΚΠολΔ λόγω εσφαλμένης κρίσης περί της συνδρομής της – Ειδικά η περίπτωση των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων ως μη δικαιούχων διαδίκων κατ’ εφαρμογή των Ν. 4354/2015 και 3156/2003 appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.