Η αγωγή για ακύρωση διαθήκης λόγω παράλειψης μεριδούχου (άρθρο 1786 ΑΚ)
Κατά το άρθρο 1786 εδάφιο α` του ΑΚ, η διαθήκη είναι ακυρώσιμη, αν ο διαθέτης παρέλειψε τον μεριδούχο που υπήρχε κατά τον θάνατό του και η ύπαρξή του κατά τη σύνταξη της διαθήκης δεν του ήταν γνωστή, ή που γεννήθηκε ή έγινε μεριδούχος μετά τη σύνταξή της. Κατά την αληθινή έννοια της διάταξης αυτής η διαθήκη είναι ακυρώσιμη και στην περίπτωση που ο διαθέτης παρέλειψε τον κατά τον θάνατο αυτού υπάρχοντα μεριδούχο, επειδή κατά τη σύνταξη της διαθήκης είτε αγνοούσε την ύπαρξή του, είτε, μολονότι γνώριζε την ύπαρξή του, εν τούτοις από πλάνη περί το δίκαιο αγνοούσε την ιδιότητα αυτού ως μεριδού- χου (βλ. ΑΠ 1095/2007, δημοσιευμένη στη ΝΟΜΟΣ). Δηλαδή ως παράλειψη του μεριδούχου θεωρείται κατά την κρατούσα άποψη και αν ο διαθέτης αγνοούσε την ιδιότητά του ως μεριδούχου (βλ. ΕφΑΘ 1756/2007, δημοσιευμένη στη ΝΟΜΟΣ, αλλά και αντίθετη άποψη, σε Παρατηρήσεις Κ. Μητσοπούλου-Κάντα στην ανωτέρω εφετειακή σε ΕφΑΔ 2008. 1083, επίσης Κοτζάμπαση σε ΣΕΑΚ, άρθρο 1786, § 11, σ. 1233). Θεσπίζεται, έτσι, με τη διάταξη αυτήν ερμηνευτικός κανόνας, σύμφωνα με τον οποίο εάν ο διαθέτης παρέλειψε τον κατά τον θάνατό του μεριδούχο ακουσίως, δηλαδή αγνοώντας ή μη έχοντας υπόψη αυτόν ή την ιδιότητά του ως μεριδούχου, η διαθήκη θεωρείται ότι έγινε υπό την προϋπόθεση της ανυπαρξίας αυτού ή της ιδιότητάς του ως μεριδούχου, και κατά συνέπεια, αφού δεν συντρέχει η προϋπόθεση αυτή καθίσταται ακυρώσιμη, διότι τεκμαίρεται ότι ο διαθέτης εάν γνώριζε την ύπαρξη του προσώπου του μεριδούχου ή την ιδιότητα αυτού ως μεριδούχου δεν θα συνέτασσε τη διαθήκη με το περιεχόμενο αυτό. Επομένως ο μεριδούχος που ζητεί με αγωγή την ακύρωση της διαθήκης, κατ` εφαρμογή της παραπάνω διάταξης του άρθρου 1786 § 1 ΑΚ, οφείλει να επικαλεσθεί και να αποδείξει, εκτός από την παράλειψή του στη διαθήκη, ότι ο διαθέτης κατά τη σύνταξη αυτής αγνοούσε είτε την ύπαρξη του προσώπου του, είτε την ιδιότητα αυτού ως μεριδούχου (βλ. ΑΠ 1095/2007, 51/2016 ΠΠΡ Καλαμ, δημοσιευμένες στη ΝΟΜΟΣ). Λεκτέο ότι η διάταξη 1786 ΑΚ αποτελεί ειδικότερη περίπτωση ακυρώσεως της διαθήκης λόγω πλάνης ως προς τα παραγωγικά αίτια της βουλήσεως και παρέχει μεγαλύτερη προστασία στο μεριδούχο από εκείνη της ΑΚ 1825 ΑΚ, διότι με την ακύρωση της διαθήκης επέρχεται η εξ αδιαθέτου διαδοχή και δεν ικανοποιείται μόνο η νόμιμη μοίρα του (Κωνσταντίνου Α. Παπαδόπουλου, Αγωγές Κληρονομικού Δικαίου, τόμος πρώτος, σελ. 283).
Λαμπρινή Σταμέλου, δικηγόρος