Η απελευθέρωση του εγγυητή ως αυτονόητη και λογική συνέπεια της απόσβεσης της κύριας οφειλής
Σύμφωνα με τη διάταξη του άρ. 864 ΑΚ «Όταν η κύρια οφειλή αποσβεστεί, ο εγγυητής ελευθερώνεται, εκτός αν η απόσβεση επήλθε από δικό του πταίσμα». Με τη διάταξη αυτή, υποδηλώνεται ο παρακολουθηματικός χαρακτήρας της εγγύησης και καθιερώνεται ο κανόνας της συναπόσβεσης της εγγύησης με την απόσβεση της κύριας οφειλής. Η διάταξη του άρ. 864 ΑΚ δεν είναι ενδοτικού δικαίου, γιατί η ρύθμισή της είναι αποτέλεσμα του παρεπόμενου χαρακτήρα της εγγύησης, ο οποίος δεν είναι δεκτικός παραίτησης. Συνεπώς, δεν είναι επιτρεπτή συμφωνία για διατήρηση της ευθύνης του εγγυητή μετά την απόσβεση της κύριας οφειλής, γιατί κατ’ αυτόν τον τρόπο μεταλλάσσεται ο χαρακτήρας της εγγύησης σε ακυρωτική αναδοχή χρέους ή σε άλλη παθητική ενοχή εις ολόκληρον (Βαθρακοκοίλης, ΕΡΝΟΜΑΚ ΤΟΜΟΣ Γ’, ΗΜΙΤΟΜΟΣ Γ΄, σελ.602).
Προϋπόθεση, λοιπόν, της απελευθέρωσης του εγγυητή είναι η απόσβεση της κύριας οφειλή, ανεξάρτητα από τον τρόπο απόσβεσης. Για την ελευθέρωση, δηλαδή, του εγγυητή είναι αδιάφορος ο λόγος αποσβέσεως της κύριας οφειλής (ΑΠ 186/2001). Ειδικότερα, η απόσβεση της κύριας οφειλής και συνακόλουθα η ελευθέρωση του εγγυητή μπορεί να επέλθει: α) με καταβολή ή δόση αντί καταβολής, συμψηφισμό, δημόσια κατάθεση κ.λπ. της κύριας οφειλής, β) με καταγγελία, υπαναχώρηση, ανάκληση, γ) με σύγχυση στο πρόσωπο του δανειστή επί του πρωτοφειλέτη, δ) με άφεση χρέους ή αναγνώριση της ανυπαρξίας χρέους, ε) με μείωση του συνολικού ύψους της κύριας οφειλής δυνάμει διατάξεως νόμου και καταβολή του τελικά οφειλόμενου μειωμένου ποσού κ.ο.κ.. Η απόσβεση της κύριας οφειλής με κάποιον από τους παραπάνω τρόπους οδηγεί σε απελευθέρωση του εγγυητή, ανεξαρτήτως αν ικανοποιήθηκε ή όχι ο δανειστής. Η απελευθέρωση του εγγυητή επέρχεται αυτομάτως, ως λογική συνέπεια του παρεπόμενου χαρακτήρα της εγγύησης αναφορικά με την κύρια οφειλή. Μάλιστα, μεταγενέστερη της εγγυήσεως μείωση της κύριας οφειλής από συμβατική ή νόμιμη αιτία αποβαίνει προς όφελος του εγγυητή, πράγμα συναγόμενο και από το άρ. 483 παρ. 1 ΑΚ, δηλαδή, σε περίπτωση μερικής αποσβέσεως της κύριας οφειλής μειώνεται ανάλογα και η ευθύνη του εγγυητή.
Η εν λόγω ρύθμιση ισχύει και στην περίπτωση της έκδοσης εγγυητικής επιστολής η οποία δεν ρυθμίζεται ειδικώς από άλλες διατάξεις, αλλά από αυτές που αφορούν στην κοινή εγγύηση σε συνδυασμό με τη διάταξη του άρθρου 361 του ίδιου κώδικα (βλ. ΑΠ 695/1993, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ). Ειδικότερα, η δημιουργούμενη με την έκδοση της εγγυητικής επιστολής τριμερής σχέση μεταξύ του οφειλέτη, του εγγυητή και του δανειστή αποτελεί ιδιόμορφη σύμβαση, που καταρτίζεται στο πλαίσιο της ελευθερίας των συμβάσεων (ΑΚ 361) και διέπεται από τις διατάξεις των άρθρων 847 επ. ΑΚ, εφόσον οι διατάξεις για την εγγύηση συμβιβάζονται με την εν λόγω σχέση. Με τη σύμβαση αυτή, ο εγγυητής αναλαμβάνει την υποχρέωση έναντι του δανειστή να του καταβάλει οφειλή τρίτου, λόγω δε του ενδοτικού χαρακτήρα των περί εγγυήσεως διατάξεων δεν αποκλείεται να περιληφθεί στη σύμβαση ρήτρα, κατά την οποία ο εγγυητής θα καταβάλει το ποσό της εγγυήσεως σε πρώτη ζήτηση ή με άλλη ειδοποίηση ή δήλωση, χωρίς να έχει τη δυνατότητα να ελέγξει το υπαρκτό και το νόμιμο του χρέους και να προβάλει την ένσταση διζήσεως. Η εγγυητική επιστολή είναι εξασφαλιστική της βασικής σχέσεως που συνδέει τον οφειλέτη και τον δανειστή και, συνεπώς, όταν η κύρια οφειλή αποσβεσθεί, ελευθερώνεται και ο εγγυητής, εκτός αν η απόσβεση επήλθε από δικό του πταίσμα (ΑΠ 983/1999, ΤΝΠ ΝΟΝΟΣ).
Αγγελική Πολυδώρου, δικηγόρος
info@efotopoulou.gr