Η εις τον αυτουργό της αξιόποινης πράξης του άρθρου 224 ΠΚ επιβολή της παρεπόμενης ποινής της αποστέρησης των πολιτικών δικαιωμάτων του το πρώτον από το δευτεροβάθμιο δικαστήριο

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 61 επ., 224 και 227 παρ. 1 του Ποινικού Κώδικα (εφεξής ΠΚ) προκύπτει ότι στον αυτουργό της αξιόποινης πράξεως της ψευδορκίας διαδίκου ή μάρτυρα, που τυποποιείται στο άρθρο 224 ΠΚ, επιβάλλεται υποχρεωτικά εκ του νόμου αποστέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων του χωρίς να ερευνάται η συνδρομή ή μη των προϋποθέσεων του άρθρου 61 ΠΚ, η εκ παραδρομής δε παράλειψη επιβολής πρωτοδίκως της παρεπόμενης αυτής ποινής και η επιβολή της από το δευτεροβάθμιο δικαστήριο δεν χειροτερεύει τη θέση του κατηγορουμένου, σύμφωνα με το άρθρο 470 εδ. β΄ ΚΠΔ, όπερ συνεπάγεται ότι το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, επιβάλλον το πρώτον αυτήν, δεν υπερβαίνει την εξουσία του [όλως ενδεικτικώς, βλ. ΑΠ 737/2015 (ΠΟΙΝ),ΑΠ 1304/2016 (ΠΟΙΝ)και ΑΠ 7/2018 (ΠΟΙΝ)].

Εξ ετέρου, από το επί μέρους σκεπτικό του δευτεροβάθμιου δικαστηρίουσχετικά με την υπ’ αυτού το πρώτον επιβολή στον καταδικασθέντα για το αδίκημα του άρθρου 224 ΠΚ κατηγορούμενο αποστέρησης των πολιτικών δικαιωμάτων του ενδέχεται να προκύπτει ότι το μόλις ρηθέν δικαστήριο απέβλεψε, για την επιβολή της εν λόγω παρεπόμενης ποινής, αποκλειστικά και μόνον στο γεγονός της καταδίκης του κατηγορουμένου για την αξιόποινη πράξη της ψευδορκίας, κατ’ άρθρο 224 ΠΚ, όπερ αρκεί για την εφαρμογή του άρθρου 227 παρ. 1 ΠΚ, και ουδόλως ερεύνησε την εις το πρόσωπο του κατηγορουμένου συνδρομή των προβλεπόμενων από το άρθρο 61 ΠΚ κριτηρίων για τη διάγνωση ηθικής διαστροφής του χαρακτήρα του, τα οποία αποτελούν προϋπόθεση εφαρμογής του άρθρου τούτου, με αποτέλεσμα να συνάγεται, περαιτέρω, ότι εκ περισσού και από προφανή παραδρομή μνημονεύθηκε στο οικείο σκεπτικό και η διάταξη του άρθρου 61 ΠΚ, που ουδεμία επιρροή άσκησε εις βάρος του κατηγορουμένου στην έκβαση της δίκης που διεξήχθη ενώπιον του ως άνω δευτεροβάθμιου Δικαστηρίου, και, συνεπώς, (ότι) δια της επιβολής της περί ης ο λόγος παρεπόμενης ποινής ουδόλως κατέστη χειρότερη, εν προκειμένω, η θέση του κατηγορουμένου, ώστε κατ’ αποτέλεσμα το προρρηθέν δικαστήριο δεν υπερέβη την εξουσία του ασκώντας δικαιοδοσία που δεν του δίνει ο νόμος [όλως ενδεικτικώς, βλ. ΑΠ 737/2015 (ΠΟΙΝ)].

Εξ άλλου, εκ της επισκοπήσεως της σχετικής νομολογιακής παραγωγής του Αρείου Πάγου ουδόλως προκύπτει ότι στην περίπτωση κατά την οποία το δευτεροβάθμιο δικαστήριο καταγιγνώσκει υποχρεωτικώς επιβαλλόμενη στον κατηγορούμενο παρεπόμενη ποινή που εκ παραδρομής δεν του επεβλήθη πρωτοδίκως, οφείλει τάχα να αιτιολογεί ειδικώς την ως άνω ενέργειά του, αναφέροντας, συγκεκριμένα, ότι η εν λόγω παρεπόμενη ποινή επιβάλλεται υποχρεωτικώς και (ότι) εκ παραδρομής δεν επεβλήθη ήδη πρωτοδίκως στον κατηγορούμενο, πολλώ δε μάλλον εξηγώντας γιατί το πρωτοβάθμιο δικαστήριο υπέπεσε στη σχετική αβλεψία. Αποκαλυπτικές ως προς τα προλεχθέντα τυγχάνουν, πράγματι, οι ΑΠ 137/2016 (ΠΟΙΝ) και ΑΠ 7/2018 (ΠΟΙΝ):

• ΑΠ 137/2016 (ΠΟΙΝ): Όπως διαπιστούται από την απόφαση αυτή, η ενώπιον του Αρείου Πάγου προσβαλλόμενη απόφαση του δευτεροβάθμιου δικαστηρίου «επέβαλε αποστέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων του(ενν. κατηγορουμένου) για ένα έτος με την ακόλουθη, κατά λέξη, αιτιολογία: “Από τη διάταξη του άρθρου 61 ΠΚ προκύπτει ότι επί καταδίκης σε φυλάκιση, καταγιγνώσκεται αποστέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων διαρκείας ενός μέχρι πέντε ετών μόνον αν η ποινή που επιβλήθηκε είναι τουλάχιστον ενός έτους και εάν η πράξη που τελέστηκε μαρτυρεί από τα αίτια, το είδος και τον τρόπο της εκτελέσεως αυτής και τις υπόλοιπες περιστάσεις γενικά, ηθική διαστροφή του χαρακτήρα του δράστη. Περαιτέρω, από τη διάταξη του άρθρου 227 παρ. 1 ΠΚ προκύπτει ότι στις περιπτώσεις των άρθρων 224 και 226 παρ. 1 ΠΚ καταγιγνώσκεται αποστέρηση πολιτικών δικαιωμάτων διαρκείας ενός έως πέντε ετών εάν επεβλήθη φυλάκιση ανώτερη από έξι (6) μήνες. Στην προκειμένη περίπτωση, ο κατηγορούμενος καταδικάστηκε με την ταυτάριθμη παραπάνω απόφαση σε ποινή φυλακίσεως δέκα (10) μηνών για παράβαση καθήκοντος κατά μονάδα τελούμενη δια παραλείψεως. Συνεπώς, πρέπει, σύμφωνα με αυτά που εκτέθηκαν στη μείζονα σκέψη, να του καταγνωσθεί αποστέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων, η διάρκεια της οποίας πρέπει να ορισθεί σε ένα (1) έτος.”». Ως εμφαίνεται, η προεκτεθείσα αιτιολογία του δευτεροβαθμίως δικάσαντος δικαστηρίου ουδόλως διέλαβε ότι η περί ης πρόκειται παρεπόμενη ποινή επιβάλλεται υποχρεωτικώς και εκ παραδρομής δεν επεβλήθη στον κατηγορούμενο ήδη πρωτοδίκως, εξ αυτού δε του λόγου ο αναιρεσείων προέβαλε ως λόγο αναιρέσεως, μεταξύ άλλων, την «έλλειψη αιτιολογίας (…) ως προς την επιβολή εις βάρος του της παρεπόμενης ποινής της στέρησης των πολιτικών δικαιωμάτων». Παρά την υπό του αναιρεσείοντος προβολή του συγκεκριμένου λόγου αναιρέσεως, αλλά και την κατ’ άρθρο 511 ΚΠΔ υποχρέωση του Αρείου Πάγου για αυτεπάγγελτη εξέταση του εκ του άρθρου 510 παρ. 1 περ. Δ΄ ΚΠΔ λόγου αναιρέσεως περί έλλειψης ειδικής αιτιολογίας, όμως, το μόλις ρηθέν Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο ουδόλως έκρινε δεκτό τον προμνημονευθέντα λόγο αναιρέσεως (άρθρο 510 παρ. 1 περ. Δ΄ ΚΠΔ), αναίρεσε δε εν μέρει την προσβαλλόμενη απόφαση για όλως διάφορο λόγο αναιρέσεως και δη για τον εκ του άρθρου 510 παρ. 1 περ. Ε΄ ΚΠΔ τοιούτο, κρίνοντας ότι «εσφαλμένα ερμηνεύθηκε και εφαρμόσθηκε η περί επιβολής πρόσκαιρης αποστέρησης των πολιτικών δικαιωμάτων διάταξη του άρθρου 263 ΠΚ, όπως αυτή ίσχυε στο χρόνο εκδίκασης της βαρύνουσας τον αναιρεσείοντα αξιόποινης πράξης της παράβασης καθήκοντος, καθόσον η εν λόγω διάταξη, ενταγμένη στο ουσιαστικό ποινικό δίκαιο, δεν μπορεί να εφαρμοσθεί, στην προκειμένη περίπτωση, όπως έχει μετά την τροποποίησή της και, ενόψει του ότι η ένδικη πράξη έχει τελεσθεί από τις 6-2-2008 έως 11-2-2008 και από 13-2-2008 έως 18-2-2008, θα εφαρμοσθεί η ως άνω διάταξη στην ευμενέστερη διατύπωση, που είχε για την τελεσθείσα από τον αναιρεσείοντα αξιόποινη πράξη στο χρόνο διάπραξής της, κατά τον οποίο η επιβολή της παρεπόμενης ποινής ήταν δυνητική».
• ΑΠ 7/2018 (ΠΟΙΝ):Όπως διαπιστούται, ομοίως, και από αυτήν την απόφαση, η ενώπιον του Αρείου Πάγου προσβαλλόμενη απόφαση του κατ’ έφεση δικάσαντος δικαστηρίου «κατέγνωσε στην κατηγορουμένη ήδη αναιρεσείουσα ως παρεπόμενη ποινή και στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων της για ένα (1) έτος διαλαμβάνοντας στην προς τούτο αιτιολογία τα εξής: “Από τις διατάξεις του άρθρου 61 ΠΚ προκύπτει ότι όταν ο δράστης καταδικάζεται σε φυλάκιση, με εξαίρεση τις περιπτώσεις που προβλέπει ειδικά ο νόμος, επιβάλλεται και αποστέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων για ένα έως πέντε έτη αν: α) η ποινή που επιβλήθηκε είναι τουλάχιστον ενός έτους και β) η πράξη που έχει τελεστεί φανερώνει από τα αίτια, το είδος, τον τρόπο εκτέλεσής της και όλες τις περιστάσεις ηθική διαστροφή του χαρακτήρα του δράστη. Περαιτέρω, από τη διάταξη του άρθρου 227 παρ. 1 ΠΚ προκύπτει ότι στις περιπτώσεις των άρθρων 224 και 226 παρ. 1 ΠΚ καταγιγνώσκεται αποστέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων ενός έως πέντε ετών. Στην προκειμένη περίπτωση, η κατηγορουμένη καταδικάστηκε σε ποινή φυλάκισης έξι (6) μηνών για την πράξη της νόθευσης εγγράφων από υπάλληλο κατ’ εξακολούθηση. Συνεπώς, πρέπει, σύμφωνα με αυτά που εκτέθηκαν στη μείζονα σκέψη, λόγω του είδους της πράξης για την οποία καταδικάστηκε, να της καταγνωσθεί στέρηση των πολιτικών της δικαιωμάτων για ένα (1) έτος, κατά την κρίση του Δικαστηρίου”». Ως εμφαίνεται, η προεκτεθείσα αιτιολογία του δευτεροβαθμίως δικάσαντος δικαστηρίου ουδόλως διέλαβε ότι η περί ης πρόκειται παρεπόμενη ποινή επιβάλλεται υποχρεωτικώς και εκ παραδρομής δεν επεβλήθη στην κατηγορουμένη ήδη πρωτοδίκως. Παρά ταύτα και μολονότι ο εκ του άρθρου 510 παρ. 1 περ. Δ΄ ΚΠΔ λόγος αναιρέσεως περί έλλειψης ειδικής αιτιολογίας συγκαταλέγεται στους αυτεπαγγέλτως εξεταζομένους από το Ανώτατο Ακυρωτικό, σύμφωνα με το άρθρο 511 ΚΠΔ, ούτε στην προκειμένη περίπτωση κρίθηκε πως τάχα δεν υφίστατο ειδική αιτιολογία αναφορικά με την επιβολή της εν θέματι παρεπόμενης ποινής το πρώτον από το κατ’ έφεση δικάσαν δικαστήριο. Άλλως ειπείν, ο Άρειος Πάγος ουδόλως διέγνωσε τη συνδρομή του εκ του άρθρου 510 παρ. 1 περ. Δ΄ ΚΠΔ λόγου αναιρέσεως, αναίρεσε δε εν μέρει την προσβαλλόμενη απόφαση για όλως διάφορους λόγους αναιρέσεως και δη για τους εκ του άρθρου 510 παρ. 1 περ. Ε΄ και περ. Η΄ ΚΠΔ τοιούτους, αποφαινόμενο ότι «δεν υπάρχουν άλλοι παραδεκτοί λόγοι αναίρεσης προς έρευνα»πλην του ότι «[σ]την προκειμένη (…) περίπτωση επέβαλε (δευτεροβάθμιο Δικαστήριο) στην εκκαλούσα κατηγορουμένη και ήδη αναιρεσείουσα και αποστέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων της κατ’ εσφαλμένη εφαρμογή του άρθρου 227 ΠΚ και χωρίς να συντρέχουν οι προς τούτο προϋποθέσεις, αφού η στερητική της ελευθερίας ποινή που της επιβλήθηκε ήταν διαρκείας έξι (6) μηνών και η πράξη στην οποία αφορά η καταδίκη είναι νόθευση εγγράφων και όχι ψευδορκία πραγματογνώμονα ή διερμηνέα. Ωσαύτως, δεν μπορεί να τύχει εφαρμογής η διάταξη του προπαρατεθέντος άρθρου 263 ΠΚ, όπως αυτή ίσχυε κατά το χρόνο εκδίκασης της αξιόποινης πράξης (11.11.2016), διότι μετά από την κατά τα άνω αντικατάστασή της (επί το αυστηρότερο), με το άρθρο 14 παρ. 1 του Ν. 3849/26-5-2010, η θέση της κατηγορουμένης καθίσταται δυσμενέστερη, αφού η αποστέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων είναι πλέον υποχρεωτική, ενώ με την προϊσχύουσα μορφή της κατά την οποία “όταν το δικαστήριο επιβάλλει φυλάκιση τουλάχιστον τριών μηνών για κάποια από τις πράξεις των άρθρων 235 μέχρι 261, μπορεί συγχρόνως να απαγγείλει στέρηση των πολιτικών δικαιωμάτων (άρθρο 61)”, η οποία ίσχυε κατά το χρόνο τέλεσης της πράξης από την κατηγορουμένη αναιρεσείουσα (Δεκέμβριο του 2009) και η οποία εφαρμόζεται εν προκειμένω ως ευμενέστερη γι’ αυτήν σύμφωνα με το άρθρο 2 παρ. 1 ΠΚ (ΑΠ 137/2016), δεν ήταν υποχρεωτική».

Ανδρέας Ματσακάς

Δικηγόρος παρ’ Εφέταις

LL.M. Ποινικών Επιστημών

AdvancedLL.M. Δικαίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

E-mail: info@efotopoulou.gr