Δικηγορικό Γραφείο Ευγενίας Α. Φωτοπούλου
Βασιλίσσης Σοφίας 6 Αθήνα 106 74
Τηλέφωνο: 210 36 24 769, 211 7 80 80 80
210 30 09 019
Email: info@efotopoulou.gr

Η παρακώλυση άσκησης του δικαιώματος επικοινωνίας γονέα και τέκνου υπό την έποψη προσβολής της προσωπικότητας και η «ιδιαιτερότητα» εν σχέσει με την αποκατάσταση της προκαλούμενης ηθικής βλάβης του στερούμενου την επικοινωνία γονέα-ενάγοντος

Στα πλαίσια της διάταξης του άρθρου 57 ΑΚ ορίζεται ότι όποιος προσβάλλεται παράνομα στην προσωπικότητα του έχει δικαίωμα να απαιτήσει να αρθεί η προσβολή και να μην επαναληφθεί στο μέλλον, κατά δε τη διάταξη του άρθρου 59 ΑΚ στις περιπτώσεις των δύο προηγουμένων άρθρων (στα οποία περιλαμβάνεται και το άρθρο 57) το δικαστήριο με την απόφαση του, ύστερα από αίτηση αυτού που έχει προσβληθεί και αφού λάβει υπόψη το είδος της προσβολής, μπορεί επιπλέον να καταδικάσει τον υπαίτιο να ικανοποιήσει την ηθική βλάβη αυτού που είχε προσβληθεί. Η ικανοποίηση συνιστάται σε πληρωμή χρηματικού ποσού, σε δημοσίευμα ή σε οτιδήποτε επιβάλλεται από τις περιστάσεις.

Με τις ανωτέρω διατάξεις προστατεύεται το δικαίωμα της προσωπικότητας, το οποίο αποτελεί πλέγμα αγαθών που συνθέτουν την υπόσταση του προσώπου, με το οποίο είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένο, στα προστατευόμενα δε σύμφωνα με τις εν λόγω διατάξεις αγαθά εντάσσονται και η τιμή και η υπόληψη του φυσικού προσώπου, η ψυχική υγεία και ο συναισθηματικός κόσμος του ανθρώπου, καθώς και η ελευθερία και ειδικότερα η ελευθερία για ανάπτυξη της προσωπικότητας του ανθρώπου, η οποία αναφέρεται και στις σχέσεις αυτού προς τους άλλους ανθρώπους. Η κατά τα άνω παρεχόμενη προστασία του δικαιώματος της προσωπικότητας περιλαμβάνει θετικώς μεν τη δυνατότητα του ατόμου να μετέρχεται όλες τις εξουσίες που περικλείονται στο άνω δικαίωμα και να απολαμβάνει όλων των αγαθών που το δικαίωμα αυτό διασφαλίζει, αρνητικώς δε τη δυνατότητα του ατόμου να αποκρούει κάθε παράνομη προσβολή του εν λόγω δικαιώματος και να αξιώνει υπό τις ανωτέρω προϋποθέσεις και αποκατάσταση της ηθικής βλάβης με καταβολή χρηματικής ικανοποίησης.

Προϋποθέσεις για την εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεων των άρθρων 57 και 59 ΑΚ είναι η προσβολή του δικαιώματος της προσωπικότητας και η προσβολή αυτή να είναι παράνομη, οπότε ο προσβαλλόμενος δικαιούται να απαιτήσει την άρση της προσβολής και την παράλειψη της στο μέλλον, χωρίς τη συνδρομή υπαιτιότητας (αντικειμενική ευθύνη), ενώ για την επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης απαιτείται και υπαιτιότητα εκείνου από τον οποίο προέρχεται η προσβολή. Για την επιδίκαση δε χρηματικής ικανοποίησης κατά το άρθρο 59 ΑΚ απαιτείται η προκαλούμενη από την παράνομη προσβολή ηθική βλάβη να είναι σημαντική (ΕφΠειρ 716/2006 ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ, Γεωργιάδη – Σταθόπουλου Αστ. Κωδ, υπ` άρθρο 59, αριθμ. 8), ενώ το άρθρο 59 ΑΚ δεν κάνει αποκλειστικά, λόγο για χρηματική ικανοποίηση της ηθικής βλάβης, καθόσον είναι αποδεκτά και άλλα μέσα που έχουν τη δύναμη να εξαλείψουν την ηθική βλάβη του προσβληθέντος (ορ. και Φουντεδάκη, σε Απ. Γεωργιάδη, ΣΕΑΚ, τ. I, υπ` άρθρο 59, αριθμ. 24, 25).

Παράνομη είναι η προσβολή η οποία γίνεται χωρίς δικαίωμα ή κατ` ενάσκηση μεν δικαιώματος, το οποίο όμως είτε είναι, από άποψη έννομης τάξεως, μικρότερης σπουδαιότητας, είτε ασκείται υπό περιστάσεις καθιστώσες την άσκηση αυτού καταχρηστική σύμφωνα με το άρθρο 281 ΑΚ (ΕφΠειρ 716/2006 ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ). Τέλος, από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 57 έως 60, 297, 298, 299, 914, 932 ΑΚ και 947§1 ΚΠολΔ προκύπτει ότι η επί παραλείψει αγωγή που προβλέπουν οι διατάξεις των άρθρων 57 – 60 ΑΚ, μπορεί να εγερθεί, στην περίπτωση κατά την οποία, κατά τα εκτεθέντα, προσβάλλεται η προσωπικότητα του ανθρώπου, σωρευτικά με τις λοιπές περί αποζημιώσεως και χρηματικής ικανοποίησης αξιώσεις, υπό την προϋπόθεση ότι, είτε εχώρησε ήδη προσβολή, είτε και ανεξάρτητα από προηγούμενη προσβολή, εφ` όσον υφίσταται βάσιμη απειλή επικείμενης προσβολής (Απ. Γεωργιάδης, Γενικές Αρχές Αστικού Δικαίου, 2Π εκδ., § 12 αριθμ. 22, Φουντεδάκη σε Απ. Γεωργιάδη ΣΕΑΚ, τ. I, υπ` άρθρο 57, αριθμ. 38).

Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 1510, 1511, 1518, 1520 ΑΚ προκύπτει ότι σκοπός του απολύτως προσωπικού δικαιώματος και καθήκοντος επικοινωνίας μεταξύ γονέα και τέκνου είναι η διατήρηση του ψυχικού τους δεσμού και η δυνατότητα άμεσης γνώσης από το γονέα, με τον οποίο δεν διαμένει το τέκνο, για την ανάπτυξη της προσωπικότητας, την πνευματική ανάπτυξη και την παρακολούθηση της εν γένει κατάστασης αυτού. Η άσκηση δε της επικοινωνίας μεταξύ γονέα και τέκνου που απορρέει από το φυσικό δεσμό αίματος αυτών, ως αμοιβαία έκφραση αισθημάτων αγάπης, συμπάθειας, ενδιαφέροντος και στοργής, αμβλύνει τις δυσμενείς συνέπειες της ανώμαλης εξέλιξης της έγγαμης συμβίωσης και συντελεί στην πνευματική και ηθική ανάπτυξη, τη συναισθηματική ολοκλήρωση και ψυχική ισορροπία και των δύο, αποβλέποντας ιδίως στο καλώς εννοούμενο συμφέρον του τέκνου. Τυχόν δε αδικαιολόγητη παρεμπόδιση της επικοινωνίας συνιστά όχι μόνο ενδεχομένη καταχρηστική άσκηση της γονικής μέριμνας, με τις συνέπειες των άρθρων 1532-1533 ΑΚ, αλλά θα μπορεί κατά περίπτωση να εκτιμηθεί και ως προσβολή της προσωπικότητας του γονέα, ο οποίος στερείται την επικοινωνία με το τέκνο του (ορ. Λαδογιάννη σε Απ. Γεωργιάδη ΣΕΑΚ, υπ` άρθρο 1520 αριθμ. 11 με τις εκεί παραπομπές), καθόσον η επικοινωνία αυτή ασκεί ευεργετική επίδραση στο συναισθηματικό του κόσμο, ο οποίος αποτελεί στοιχείο της προσωπικότητας του ατόμου, έτσι ώστε η παρεμπόδιση της ασκήσεως του δικαιώματος αυτού να συνιστά προσβολή του απόλυτου δικαιώματος στην προσωπικότητα, η οποία γεννά αξίωση άρσης της προσβολής και παράλειψης της στο μέλλον καθώς και χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης κατά τα προεκτεθέντα.

Ενόψει όλων των ανωτέρω καθίσταται ευκρινές ότι η παράνομη και υπαίτια παρακώλυση της επικοινωνίας του γονέα με το τέκνο του, μπορεί κατά περίπτωση να στοιχειοθετήσει προσβολή της προσωπικότητας και συνακόλουθα αξίωση για αποκατάσταση της ηθικής βλάβης, την οποία υπέστη ο γονέας που στερήθηκε παράνομα την επικοινωνία με το τέκνο του και η οποία (ηθική βλάβη) μεταφράζεται στην αποξένωσή του από το τελευταίο και την εξ αυτής προκαλούμενη πίκρα, απογοήτευση, στεναχώρια και ακύρωση του πατρικού του ρόλου. Ωστόσο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει σε αυτό το σημείο η θέση της Νομολογίας εν σχέσει με το ζήτημα της χρηματικής ικανοποίησης της ανωτέρω προκαλούμενης ηθικής βλάβης του στερούμενου την επικοινωνία με το τέκνο του γονέα. Πιο συγκεκριμένα, στα πλαίσια της υπ’ αριθμ. 124/2021 απόφασής του, το Πολυμελές Πρωτοδικείο Αθηνών (ΤΝΠ NOMOS), ενώ κάνει δεκτή κατ’ ουσίαν αγωγή του γονέα που στερήθηκε την επικοινωνία με το τέκνο του εξαιτίας σχετικής παρακώλυσης εκ μέρους του έτερου ασκούντος την γονική μέριμνα γονέα δεχόμενο ότι: «[…] Εντούτοις η εναγόμενη στην πράξη όχι μόνο δεν διευκολύνει αλλά παρεμποδίζει, ως ανωτέρω αναλύθηκε, την επικοινωνία του ενάγοντος με το τέκνο τους, παρεμπόδιση που συνιστά παράνομη και υπαίτια προσβολή της προσωπικότητας του τελευταίου, καθόσον έχει αποξενωθεί από το τέκνο του, το οποίο βρίσκεται σε κρίσιμη ηλικία για τη διαμόρφωση της προσωπικότητας του και των σχέσεων του με τους οικείους του. Πρέπει επομένως να υποχρεωθεί η εναγόμενη να άρει την προσβολή της προσωπικότητας του ενάγοντος και να την παραλείπει στο μέλλον, ήτοι να υποχρεωθεί να επιτρέπει ανεμπόδιστα την επικοινωνία του ενάγοντος με τον ανήλικο υιό τους ……. σύμφωνα με το διατακτικό της υπ` αριθμ. 700/2018 απόφασης του Μονομελούς Πρωτοδικείου Αθηνών», υπογραμμίζει εν σχέσει με την δυνατότητα χρηματικής ικανοποίησης της ως άνω ηθικής βλάβης τα εξής:

«Η ηθική βλάβη του ενάγοντος συνιστάμενη στην αποξένωση από το τέκνο του και την εξ αυτής πίκρα, απογοήτευση, στενοχώρια και ακύρωση του πατρικού ρόλου δεν μπορεί να αποκατασταθεί με καταβολή χρηματικού ποσού εκ μέρους της εναγομένης, αλλά με την στο εξής συμμόρφωση της τελευταίας στα οριζόμενα από την υπ` αριθμ. 700/2018 απόφαση σχετικά με τη ρύθμιση της επικοινωνίας πατέρα – υιού. Η με την αρωγή της εναγομένης εξομάλυνση της επικοινωνίας, η εμπέδωση στα μάτια του τέκνου της πατρικής φιγούρας του ενάγοντος και η αγαστή συνεργασία των διαδίκων στα θέματα που αφορούν το τέκνο τους θα αποκαταστήσουν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την ηθική βλάβη του ενάγοντος».

Στα πλαίσια της ανωτέρω πλέον πρόσφατης νομολογιακής παραδοχής αναδεικνύεται η σπουδαιότητα, σημασία και μοναδικότητα των άκρως ευαίσθητων απτόμενων της επικοινωνίας και εν γένει σχέσης γονέα-τέκνου ζητημάτων, τα οποία ακριβώς εκ της φύσεώς τους ούτε δύνανται να αποτιμηθούν πάντοτε σε χρήμα, ούτε βέβαια να  χρησιμοποιηθούν και να γίνουν αντικείμενο επίκλησης από τον εκάστοτε θιγόμενο γονέα που σκοπεί στην απόκτηση περιουσιακού οφέλους με «δούρειο ίππο» την αποκατάσταση της ηθικής του βλάβης.

Ιωάννης Μπάλλιας, δικηγόρος

e-mail: info@efotopoulou.gr 

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Το email σας δεν θα δημοσιευτεί