Υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί να αφαιρεθεί η γονική μέριμνα από τον ένα γονέα λόγω κακής άσκησης. Πώς ασκείται η σχετική αίτηση ενώπιον του Δικαστηρίου

Δυνάμει της ρυθμίσεως του άρθρου 1532 ΑΚ, αν είτε ο πατέρας ή η μητέρα παραβαίνουν τα καθήκοντα που τους επιβάλλει το λειτούργημα αυτών ως προς την επιμέλεια του προσώπου του ανήλικου τέκνου τους ή τη διοίκηση της περιουσίας αυτού είτε ασκούν τα καθήκοντά τους καταχρηστικά ή δεν είναι σε θέση να ανταποκριθούν σε αυτά, το Δικαστήριο μπορεί, είτε εφόσον το ζητήσουν ο έτερος γονέας, οι πλησιέστεροι συγγενείς του τέκνου ή ο Εισαγγελέας είτε αυτεπαγγέλτως, να διατάξει οποιοδήποτε πρόσφορο μέτρο. Το Δικαστήριο μπορεί ιδίως να αφαιρέσει, ολικά ή μερικά, από τον ένα γονέα την άσκηση της γονικής μέριμνας και να την αναθέσει αποκλειστικά στον άλλο γονέα ή να αφαιρέσει το σύνολο της επιμέλειας και από τους δύο γονείς και να αναθέσει την πραγματική φροντίδα του τέκνου ή ακόμα και την επιμέλειά του, ολικά ή μερικά, σε τρίτο.

Από την παραπάνω διάταξη με σαφήνεια προκύπτει ότι προϋποθέσεις για την αφαίρεση της γονικής μέριμνας λόγω κακής άσκησης, διαζευτικώς (εναλλακτικώς) διατυπωμένες, αποτελούν: 1) η παράβαση καθηκόντων που επιβάλλει το λειτούργημα, 2) η καταχρηστική άσκηση του λειτουργήματος και 3) η αδυναμία ανταπόκρισης σ’ αυτό, χωρίς να είναι πάντοτε εφικτός ο απόλυτος εννοιολογικός διαχωρισμός των ως άνω περιπτώσεων κακής άσκησης της γονικής μέριμνας, διότι ως επί το πλείστον οι περιπτώσεις αυτές αλληλοεπικαλύπτονται. Έτσι, η κατάχρηση της γονικής μέριμνας αποτελεί συγχρόνως παράβαση των καθηκόντων του γονέα, που επιβάλλονται από αυτήν. Παράβαση των καθηκόντων του γονέα συνιστά η πλημμελής εκπλήρωση αυτών με μέτρο το πνευματικό, κοινωνικό και οικονομικό επίπεδό του. Καταχρηστική τυγχάνει η άσκηση του προαναφερθέντος λειτουργικού δικαιώματος, όταν γίνεται κατά τρόπο αντίθετο ή μη εναρμονιζόμενο προς το σκοπό αυτού, με συνέπεια να διακυβεύεται το συμφέρον του τέκνου. Κακή άσκηση της γονικής μέριμνας συντρέχει και όταν υπάρχει αδυναμία ανταπόκρισης του γονέα στο λειτούργημα, η οποία μπορεί να οφείλεται σε λόγους πραγματικούς. Έτσι, λόγοι που αφορούν την τρίτη των παραπάνω προϋποθέσεων, ήτοι την αδυναμία ανταπόκρισης στο λειτούργημα αποτελούν, μεταξύ άλλων, η τυχόν ασθένεια που επηρεάζει την ικανότητα προς ανταπόκριση στο λειτούργημα, η πλήρης αδιαφορία του γονέα για το τέκνο, η μεγάλη ένδεια και οι άσχημες συνθήκες διαβίωσης, ο ακόλαστος και άσωτος βίος, ο εθισμός του γονέα σε ουσίες, η ανήθικη και εγκληματική διαγωγή του γονέα, σοβαρή ψυχική νόσος, αλκοολισμός ή εξάρτηση από ναρκωτικά, εγκληματική συμπεριφορά, εργασία σε νυχτερινά καταστήματα ή σε άλλη χώρα ή και νομικούς λόγους, όπως φυλάκιση (ΜΠΘεσ 2922/2019 ΝΟΜΟΣ, Γεωργιάδης Απ., Οικογενειακό Δίκαιο, Εκδ. 2014, σελ. 610 επ.).

Απαιτείται λοιπόν να διαπιστωθούν από το δικαστήριο είτε η παράβαση του γονέως ή των γονέων και ότι αυτή επηρεάζει τη σωματική, ψυχική και ηθική διάπλαση του τέκνου είτε τα περιστατικά που καθιστούν καταχρηστική την άσκηση της γονικής μέριμνας είτε οι λόγοι της αδυναμίας ασκήσεώς της (ΜΠρΠατρών 122/2020 ΝΟΜΟΣ, ΜΠρΠατρών 102/2020 ΝΟΜΟΣ, ΜΠρΠατρών 236/2020 ΝΟΜΟΣ). Την σχετική αίτηση κατά την εκουσία δικαιοδοσία δύναται να ασκήσει ένας εκ των γονέων κατά του άλλου, ο αρμόδιος εισαγγελέας με αίτημα την αφαίρεση της γονικής μέριμνας και από τους δύο γονείς με ταυτόχρονη ανάθεση της σε τρίτο πρόσωπο. Δεν αποκλείεται και η αυτεπάγγελτη κίνηση της ως άνω διαδικασίας. Ως τρίτος νοείται είτε στενός συγγενής των τέκνων ή ανάδοχη οικογένεια άλλως κάποιο ίδρυμα (ΜΠρΘεσ 1738/2019 ΝΟΜΟΣ). Η αίτηση αυτή εκδικάζεται κατά τη διαδικασία της Εκούσιας Δικαιοδοσίας κατ` άρθρο 121 ΕισΝΑΚ, όπως αντικαταστάθηκε από το άρθρο τέταρτο του Ν. 3089/2002 (ΜΠρΘεσ 3488/2018 ΕλλΔνη 2018.1512).

Άννα Ρεγκούτα, Δικηγόρος

e-mail: info@efotopoulou.gr