Καταβολή διατροφής για το παρελθόν βάσει του 1498ΑΚ
Το Μονομελές Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης με την υπ’ αριθμ. 12945/2017απόφασή του σχετικά με το άρθρο 1498 ΑΚ και την καταβολή της διατροφής για το παρελθόν, έκρινε τα εξής: «Με τη διάταξη του άρθρου 1498ΑΚ, με την οποία ορίζεται ότι διατροφή για το παρελθόν δεν οφείλεται παρά μόνο από την υπερημερία, θεσπίζεται κανόνας ρυθμιστικός του χρόνου από τον οποίο οφείλεται η διατροφή. Δικαιολογητικός λόγος της ρύθμισης αυτής είναι ο μη αιφνιδιασμός του υπόχρεου διατροφής, ο οποίος πρέπει να γνωρίζει συγκεκριμένα την προς διατροφή υποχρέωσή του και να ρυθμίζει ανάλογα την πορεία της οικονομίας του, δοθέντος ότι αντικείμενο της προς διατροφή υποχρέωσης είναι η ικανοποίηση των αναγκών του δικαιούχου, ικανοποίηση, όμως, των αναγκών του παρελθόντος δεν νοείται, διότι, είτε ικανοποιήθηκαν είτε όχι, δεν συνιστούν ήδη ανάγκες, αφού παρήλθαν, σε κάθε δε περίπτωση σκοπός της διατροφής είναι η κάλυψη των βιοτικών αναγκών του δικαιούχου και όχι ο πλουτισμός του. Κατά την ανωτέρω διάταξη διατροφή για παρελθόντα χρόνο οφείλεται μόνο από την υπερημερία του υπόχρεου, η οποία επέρχεται μόνο από την όχληση, χωρίς να απαιτείται και η συνδρομή του στοιχείου της υπαιτιότητας για την καθυστέρηση της παροχής. Πριν από την υπερημερία δεν οφείλεται διατροφή, έστω και αν ο δικαιούχος έχει συνάψει για τη διατροφή του χρέη που υφίστανται ακόμη ή έχει περιέλθει σε στερήσεις. Επίσης, δεν οφείλεται διατροφή πριν από την υπερημερία ακόμη και αν αποδειχθεί ότι ο υπόχρεος γνώριζε την υποχρέωσή του. Η όχληση, η οποία ταυτίζεται εννοιολογικά στην προκειμένη περίπτωση με την υπερημερία του υπόχρεου διατροφής, αποτελεί το αφετήριο σημείο γέννησης της προς διατροφή υποχρέωσης για παρελθόντα χρόνο.Προσθέτως, η όχληση, η οποία είναι άτυπη και ληψιδεής, δικαστική ή εξώδικη και ανεπίδεκτη αίρεσης, είτε γίνεται με την έγερση αγωγής,είτε με εξώδικη πρόσκληση, είτε με προφορική δήλωση για καταβολή διατροφής,πρέπει δε να είναι συγκεκριμένη ως προς το ύψος της αιτούμενης διατροφής και τις ανάγκες τις οποίες καλύπτει, ώστε ο υπόχρεος να είναι σε θέσει να ελέγξει τη νομιμότητα του αιτήματος και τις δυνατότητες του να ικανοποιήσει τις ανάγκες του δικαιούχου. Η όχληση, δηλαδή, πρέπει να είναι ακριβής, ορισμένη και σαφής κατά το περιεχόμενό της, υπό την έννοια ότι πρέπει να προκύπτουν από αυτήν το είδος και η ακριβής ποσότητα της αιτούμενης διατροφής, διότι η έκταση της υπερημερίας εξαρτάται από το περιεχόμενο της όχλησης. Απλή υπόμνηση προς τον υπόχρεο ότι οφείλει διατροφή ή αόριστη και γενική δήλωση του δικαιούχου ή διαμαρτυρία αυτού σχετικά με την αξίωσή του για διατροφή δεν αποτελεί νόμιμη όχληση. Ενόψει δε του ότι η διατροφή συνήθως αποτελεί οφειλή διαδοχικών, περιοδικών παροχών, η όχληση γι` αυτές μπορεί να γίνει είτε για το σύνολο των μελλοντικών παροχών, είτε για συγκεκριμένο μέρος τους, δηλαδή για παροχές ορισμένου χρόνου. Δεν απαιτείται όχληση, εάν για την εκπλήρωση της παροχής έχει συμφωνηθεί ορισμένη ημέρα, οπότε ο οφειλέτης γίνεται υπερήμερος με μόνη την παρέλευση της ημέρας αυτής (άρθρο 341ΑΚ), ή ο οφειλέτης δήλωσε ότι θα καταβάλει τη διατροφή ορισμένη ημέρα, οπότε υπάρχει αυτοόχληση. Η συμφωνία αυτή μπορεί να είναι ρητή ή σιωπηρή, από το περιεχόμενό της δε αρκεί και απαιτείται να προκύπτει με βεβαιότητα ακριβώς προσδιορισμένος χρόνος παροχής. Επίσης, δεν απαιτείται όχληση, όταν αυτή είναι αδύνατη ή άσκοπη ή περιττή λόγω της σαφώς αρνητικής στάσης του οφειλέτη.Έτσι, ο οφειλέτης και χωρίς όχληση του δανειστή γίνεται υπερήμερος, αν δήλωσε σαφώς και κατηγορηματικά ότι δεν έχει σκοπό να εκπληρώσει την παροχή. Η όχληση και τα πραγματικά περιστατικά, από τα οποία συνάγεται το περιττό ή άσκοπο της όχλησης, αποτελούν στοιχεία της αγωγής, όταν ζητείται διατροφή για το παρελθόν (βλ. σχετ. ΑΠ 342/2001 ΕλλΔνη 2002,114, ΕφΑΘ 6692/2011 ΕλλΔνη 2012,176, ΕφΑΘ 5878/2010 Α` δημοσίευση ΝΟΜΟΣ, ΕφΘεσ 2943/2005 Αρμ 2006,401, ΕφΘεσ 2348/2003 Αρμ 2004.996. ΕφΘεσ 222/2000 Αρμ 2000,1493, Β. Βαθρακοκοίλη, ΕΡΝΟΜΑΚ, άρθρο 1498, αρ. 1, 4 και 5, σελ. 816).»
Κατόπιν των ανωτέρω συνάγεται πως η ως άνω απόφαση έκρινε ότι σε περιπτώσεις αγωγών διατροφής, που συνήθως αίτημα είναι η καταβολή διατροφής από την άσκησης «της παρούσας αγωγής», ο κανόνας αυτός μπορεί να καμφθεί και να ζητηθούν με το δικόγραφο και διατροφές για προγενέστερο από την άσκηση χρονικό διάστημα, εφόσον αποδειχθεί ότι είχε προηγηθεί συγκεκριμένη όχληση προς τούτο, είτε υπό τον τύπο του εξωδίκου (πιο εύκολα αποδείξιμο) είτε και προφορικά.
Ελευθερία Παναγοπούλου
Ασκούμενη δικηγόρος
info@efotopoulou.gr