Καθορισμός του τρόπου διοίκησης του κοινού από το δικαστήριο σε περίπτωση μη συμφωνίας των συγκοινωνών κατ’ άρθρο 790ΑΚ
Κατά τη διάταξη του άρθρου 790 Α.Κ. αν η διοίκηση και η χρησιμοποίηση του κοινού πράγματος δεν καθορίσθηκε με κοινή συμφωνία ή με πλειοψηφία των κοινωνών (η οποία υπολογίζεται με βάση το μέγεθος των μερίδων), καθένας από τους κοινωνούς έχει δικαίωμα να ζητήσει να την κανονίσει το δικαστήριο με τον τρόπο που είναι ο πιο πρόσφορος και συμφέρει περισσότερο σε όλους τους κοινωνούς.
Από τη διάταξη αυτή συνάγεται με σαφήνεια ότι ο δικαστικός καθορισμός του τρόπου διοίκησης του κοινού πράγματος, ο οποίος δεν τείνει στη διάγνωση ουσιαστικού δικαιώματος, αλλά αποτελεί ρυθμιστική παρέμβαση του δικαστηρίου, που αποβλέπει στην εξεύρεση του περισσότερο πρόσφορου και επωφελούς για όλους τους κοινωνούς τρόπου διοίκησης και χρησιμοποίησης του κοινού πράγματος, προϋποθέτει αδυναμία συμφωνίας των κοινωνών, έστω κατά πλειοψηφία, σύμφωνα με τα άρθρα 788, 789 Α.Κ. Κατά την άσκηση της ρυθμιστικής του παρέμβασης το δικαστήριο δεν υπόκειται σε περιορισμούς, και ενδεικτικά μόνο καθορίζεται η δυνατότητα διορισμού διαχειριστή. Ο διαχειριστής μπορεί να είναι κοινωνός ή τρίτος. Αναγκαία προϋπόθεση του διορισμού του είναι η ύπαρξη ανάγκης καθορισμού τρόπου διοίκησης και χρησιμοποίησης του κοινού πράγματος, γι’ αυτό πρέπει να περιέχεται σχετικό αίτημα και όχι μόνο περί διορισμού του διαχειριστή.
Από τις διατάξεις των άρθρων 786, 788 και 790 ΑΚ συνάγεται δηλαδή ότι, όταν υπάρχει κοινωνία και για τον τρόπο διοικήσεως και χρησιμοποιήσεως του κοινού δεν είναι δυνατή η λήψη αποφάσεως από το σύνολο των κοινωνών ή την πλειοψηφία τους αποφασίζει το Δικαστήριο, στο οποίο μπορεί να προσφύγει κάθε κοινωνός, επικαλούμενος μεταξύ των άλλων και την έλλειψη αποφάσεως όλων ή της πλειοψηφίας τους. Στην τακτική αγωγή για τον κανονισμό της διοίκησης του κοινού πράγματος πρέπει να αναφέρονται: α) η ύπαρξη κοινωνίας μεταξύ των διαδίκων β) έλλειψη απόφασης της παμψηφίας ή πλειοψηφίας, γ) ισχυρισμός του ενάγοντος ότι βρίσκεται στην συννομή του κοινού πράγματος και δ) υπόδειξη από τον ενάγοντα του περισσότερο πρόσφορου και συμφέροντος κατά την κρίση του τρόπου διοικήσεως και διαχειρίσεως του κοινού. Το δικαστήριο, όμως, δεν δεσμεύεται από τον τρόπο που προτείνει ο ενάγων, αλλά μπορεί να καθορίσει και διαφορετικό τρόπο διοικήσεως του κοινού αντικειμένου (βλ. ΑΠ 825/2004 ΧΡΙΔ 2004. 984,ΠολΠρΑΘ 5890/1994 ΝΟΜΟΣ, Σκούρα σε Γεωργιάδη-Σταθόπουλο ΑΚ. 790 αρ. 15). Το δικαστήριο κανονίζει τη διοίκηση ή χρησιμοποίηση του κοινού κατά τον τρόπο που είναι πιο πρόσφορος και συμφέρει όλους τους κοινωνούς, έχοντας έτσι τη δυνατότητα για την καλύτερη επιτυχία του κοινού σκοπού των κοινωνών να διορίσει και διαχειριστή, η εξουσία του οποίου, καθοριζόμενη στην απόφαση, περιλαμβάνει κάθε πράξη διοίκησης και διαχείρισης του κοινού, που τείνει στην προς το συμφέρον των κοινωνών εκμετάλλευση, χρησιμοποίηση, κάρπωση και αύξηση της αξίας αυτού και επομένως και την εκμίσθωση αυτού (ΠολΠρΠειρ 3449/1998 ΝΟΜΟΣ).
Η αγωγή με την οποία επιδιώκεται η οριστική ρύθμιση της διοίκησης του κοινού, ασκείται ενώπιον του Πολυμελούς Πρωτοδικείου, επειδή το αντικείμενο της δεν μπορεί να αποτιμηθεί σε χρήμα (άρθρο 18 περ. 1 ΚΠολΔ) και εκδικάζεται κατά την τακτική διαδικασία των άρθρων 208 επ. ΚΠολΔ. (βλ. ΑΠ 1166/2010, αλλά και αντίθετη γνώμη Βαθρακοκοίλη B., Ερμηνεία ΚΠολΔ, άρθρο 970 περί εφαρμογής της εκούσιας δικαιοδοσίας στη διαδικασία αυτή). Συνεπώς, οι συγκοινωνοί που έχουν την πλειοψηφία των μερίδων μπορούν να καθορίσουν τον τρόπο διοίκησης του κοινού, η οποία δεν είναι αναγκαίο να υπόκειται σε ιδιαίτερο τύπο, και δεν νομιμοποιούνται να προσφύγουν γι’ αυτό στο δικαστήριο. Τέλος, όταν συντρέχει επείγουσα περίπτωση και επικείμενος κίνδυνος μπορεί να καθοριστεί η διοίκηση του κοινού πράγματος και με τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων (βλ. ΑΠ 825/2004 Δ/νη 45.1653, ΑΠ 5796/2001 Δ/νη 43.224, ΕΑ 2576/2003 Δ/νη 45.1497, ΜΠΘηβών 281/2006 Δ/νη 47.1523).
Χαρακτηριστική περίπτωση πραγματικής διαφωνίας των συγκοινωνών στην οποία ανακύπτει ανάγκη καθορισμού του τρόπου διαχείρισης και διοίκησης του κοινού αποτελεί η περίπτωση συγκυριότητας δύο προσώπων κατά ποσοστό 50% εξ αδιαιρέτου εκάστου αυτών, τα οποία δε συμφωνούν για τον τρόπο διοίκησης και διαχείρισης του κοινού αντικειμένου. Εν προκειμένω δεν υπάρχει προφανώς ομοφωνία, αλλά ούτε και πλειοψηφία. Αντιθέτως, υπάρχει ισοψηφία με αποτέλεσμα κανείς από τους δύο συγκυρίους να μη νομιμοποιείται να επιχειρήσει την πράξη διαχείρισης που προτείνει, αφού δε συμφωνεί ο έτερος συγκοινωνός που διαθέτει το υπόλοιπο ποσοστό των 50% επί του κοινού αντικειμένου. Συνεπώς σε αυτή την περίπτωση συντρέχει ανάγκη ορισμού του τρόπου διαχείρισης (πχ. εκμίσθωση, καταγγελία, άσκηση αγωγής απόδοσης του μισθίου) από το δικαστήριο, καθώς πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 790 Α.Κ.
Θεώνη Κάδρα,
Δικηγόρος
e-mail: info@efotopoulou.gr