Ο εργολάβος δεν θεωρείται κατ’ αρχήν προστηθείς του εργοδότη. Όταν, όμως, ο εργοδότης επιφύλαξε -ρητά ή σιωπηρά- για τον εαυτό του τη διεύθυνση και την επίβλεψη εκτέλεσης του έργου, καθώς και το δικαίωμα παροχής οδηγιών προς τον εργολάβο, ο τελευταίος θεωρείται ότι βρίσκεται σε σχέση πρόστησης με τον εργοδότη, οπότε, στην περίπτωση αυτή, τα σχετικά με την ενδοσυμβατική ή εξωσυμβατική ευθύνη αυτών ρυθμίζονται από τις διατάξεις των άρθρων ΑΚ 330, 334 και 922

Από τις διατάξεις των άρθρων ΑΚ 298, 299, 330 εδ. β’, 914, 926 και 932 συνάγεται ότι η αδικοπρακτική ευθύνη προς αποζημίωση ή/και προς ικανοποίηση της ηθικής βλάβης προϋποθέτει: α) συμπεριφορά παράνομη και υπαίτια, από την οποία προσβάλλεται ιδιωτικό δικαίωμα ή βλάπτεται άλλο ατομικό συμφέρον του προσώπου, που δεν αποτελεί περιεχόμενο ιδιωτικού δικαιώματος, β) επέλευση περιουσιακής ζημίας ή/και ηθικής βλάβης και γ) ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της συμπεριφοράς του δράστη και της ζημίας. Παράνομη είναι η συμπεριφορά, που αντίκειται σε απαγορευτικό ή επιτακτικό κανόνα δικαίου, ο οποίος απονέμει δικαίωμα ή προστατεύει συγκεκριμένο συμφέρον του ζημιωθέντος, μπορεί δε η συμπεριφορά αυτή να συνίσταται σε θετική ενέργεια ή σε παράλειψη ορισμένης ενέργειας. Αμέλεια ως μορφή υπαιτιότητας υπάρχει όταν, εξαιτίας της παράλειψης του δράστη να καταβάλει την επιμέλεια του μέσου συνετού και επιμελούς εκπροσώπου του κύκλου δραστηριότητάς του -την οποία αν κατέβαλε θα ήταν δυνατή η αποτροπή του ζημιογόνου αποτελέσματος- αυτός (δράστης) είτε δεν προέβλεψε καν την επέλευση του εν λόγω αποτελέσματος, είτε προέβλεψε μεν το ενδεχόμενο επέλευσής του, ήλπιζε, όμως, ότι θα το αποφύγει. Αιτιώδης σύνδεσμος υπάρχει όταν η παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά του δράστη, ήταν καθ’ εαυτή ικανή και είχε τη δυνατότητα, σύμφωνα με τα διδάγματα της κοινής πείρας και τη συνηθισμένη και κανονική πορεία των πραγμάτων, χωρίς τη μεσολάβηση εκτάκτων ή ασυνήθιστων περιστατικών, να επιφέρει το επιζήμιο αποτέλεσμα, επέφερε δε πράγματι αυτό στη συγκεκριμένη περίπτωση (βλ. ΑΠ 105/2016, ΑΠ 1426/2013, ΑΠ 366/2012 ΤΝΠ Νόμος).

Περαιτέρω, κατά τη διάταξη του άρθρου ΑΚ 922, ο κύριος ή ο προστήσας κάποιον άλλον σε μία υπηρεσία ευθύνεται για τη ζημία που ο υπηρέτης ή ο προστηθείς προξένησε σε τρίτον παράνομα κατά την υπηρεσία τους. Εξάλλου, από τις διατάξεις των άρθρων ΑΚ 681, 688-691 και 698, προκύπτει ότι ο εργολάβος δεν θεωρείται, κατ’ αρχήν, προστηθείς του εργοδότη. Όταν, όμως, ο εργοδότης επιφύλαξε (ρητά ή σιωπηρά) για τον εαυτό του τη διεύθυνση και την επίβλεψη εκτέλεσης του έργου και το δικαίωμα παροχής οδηγιών προς τον εργολάβο, ο τελευταίος θεωρείται ότι βρίσκεται σε σχέση πρόστησης με τον εργοδότη, οπότε, στην περίπτωση αυτή, τα σχετικά με την ευθύνη (ενδοσυμβατική ή εξωσυμβατική) αυτών ρυθμίζονται από τις διατάξεις των άρθρων ΑΚ 330, 334, 922 (βλ. ΑΠ 576/2016, ΑΠ 1158/2012, ΑΠ 1210/2006 ΤΝΠ Νόμος).

Δεδομένων όλων των ανωτέρω, η ίδρυση ευθύνης του προστήσαντος από αδικοπραξία του προστηθέντος προϋποθέτει: 1) σχέση προστήσεως, η οποία υπάρχει όταν ο προστήσας διατηρεί το δικαίωμα να δίνει οδηγίες και εντολές στον προστηθέντα, σε σχέση με τον τρόπο εκπληρώσεως της υπηρεσίας του, 2) ενέργεια του προστηθέντος παράνομη και υπαίτια που να καλύπτει τους όρους του άρθρου ΑΚ 914 και 3) η ενέργεια αυτή του προστηθέντος να έγινε κατά την εκτέλεση της υπηρεσίας που του είχε ανατεθεί, ακόμη δε και κατά κατάχρηση αυτής, η οποία υφίσταται όταν η ζημιογόνος πράξη τελέσθηκε μεν εντός των ορίων των καθηκόντων που ανατέθηκαν στον προστηθέντα, ή επ’ ευκαιρία ή εξ αφορμής της υπηρεσίας, αλλά κατά παράβαση των εντολών και των οδηγιών, που δόθηκαν σ` αυτόν ή καθ’ υπέρβαση των καθηκόντων του, εφόσον μεταξύ της ζημιογόνου ενεργείας του προστηθέντος και της ανατεθείσης σ’ αυτόν υπηρεσίας υπάρχει εσωτερική συνάφεια, υπό την έννοια ότι η αδικοπραξία δεν θα ήταν δυνατό να υπάρξει χωρίς την πρόστηση ή ότι η τελευταία υπήρξε το αναγκαίο μέσο για την τέλεση της αδικοπραξίας.

Υπό τις προϋποθέσεις αυτές θεμελιώνεται αντικειμενική ευθύνη του προστήσαντος για τις ζημίες που παρανόμως και υπαιτίως προκάλεσε ο προστηθείς, με τον οποίο και ευθύνεται εις ολόκληρον, όπως συνάγεται από τις διατάξεις των άρθρων ΑΚ 481, 486 και 926 (βλ. ΑΠ 243/2016, ΑΠ 418/2016, ΑΠ 631/2015, ΑΠ 910/2015 ΤΝΠ Νόμος).

Αξίζει να σημειωθεί στο σημείο αυτό ότι προκειμένου περί αγωγής για επιδίκαση χρηματικής ικανοποίησης, στρεφόμενης αφενός μεν κατά του φυσικώς υπαιτίου, αφετέρου δε κατά εκείνου, ο οποίος με σύμβαση μίσθωσης έργου ανέθεσε στον πρώτο την εκτέλεση του έργου, όπου συνέβη η αδικοπραξία, πρέπει για τη θεμελίωση της να εκτίθενται, μεταξύ άλλων, και τα πραγματικά περιστατικά της διεύθυνσης και επίβλεψης του έργου από τον εργοδότη, τα οποία θεμελιώνουν την επικαλούμενη ιδιότητα του τελευταίου, ως προστήσαντος τον υπαίτιο εργολάβο (βλ. ΑΚ 914, 922, 932, 681-691 σε συνδυασμό με 68 και 216 ΚΠολΔ. Βλ. επίσης ΑΠ 876/2014, 936/2011, 52/2010 ΤΝΠ Νόμος).

Μπενάκη Βικεντία – Άννα

Δικηγόρος Αθηνών

M.Δ.Ε. Φιλοσοφίας Δικαίου Νομικής Αθηνών

info@efotopoulou.gr