Προσημείωση. Πώς εξαλείφεται (1330 ΑΚ). Η διαδικασία εκδόσεως δικαστικής αποφάσεως για την εξάλειψη της προσημείωσης δεν καθορίζεται από το νόμο. Αν έγινε η εγγραφή της προσημείωσης με τη διαδικασία ασφαλιστικών μέτρων, θα διαγραφεί με νεότερη απόφαση που εκδίδεται με την ίδια διαδικασία
Σύμφωνα με το άρθρο 1330 του ΑΚ η προσημείωση εξαλείφεται: 1. με συναίνεση του δανειστή, που παρέχεται όπως και για την εξάλειψη της υποθήκης, 2. αν προσαχθεί απόφαση που ανακαλεί την απόφαση που είχε διατάξει την εγγραφή της ή απόφαση που διατάζει την εξάλειψή της, 3. αν από την τελεσίδικη επιδίκαση της απαίτησης πέρασαν ενενήντα ημέρες χωρίς η προσημείωση να τραπεί σε υποθήκη.
Όσον αφορά την περίπτωση 2 ως τέτοια απόφαση νοείται α) απόφαση που ανακαλεί ή μεταρρυθμίζει την απόφαση η οποία διέταξε ως ασφαλιστικό μέτρο την εγγραφή προσημείωσης. Αυτή είναι η απόφαση που επιφέρει και την απόσβεση της προσημείωσης κατ’ άρθρο 1323 ΑΚ, β) απόφαση που διατάζει την εξάλειψη της προσημείωσης, η οποία είναι διαφορετική από την παραπάνω αναφερθείσα, διότι ενώ εκείνη ανακαλεί ή μεταρρυθμίζει προηγούμενη απόφαση λ.χ. επειδή μεταβλήθηκαν οι συνθήκες ή παρέχεται εγγυοδοσία κ.λπ., αυτή διατάζει απλώς την εξάλειψη της προσημείωσης. Αυτό συμβαίνει αα) όταν η προσημείωση έχει για κάποιον λόγο ήδη αποσβεστεί, λ.χ. εξοφλήθηκε η απαίτηση ή ο δανειστής παραιτήθηκε, ββ) όταν η προσημείωση είχε άκυρα εγγραφεί, γγ) όταν η προσημείωση είχε εγγραφεί με διαταγή πληρωμής, οπότε δεν υπάρχει προηγούμενη απόφαση που διέταξε την εγγραφή της, ώστε με νέα να ανακληθεί. Η διαδικασία εκδόσεως αυτής της αποφάσεως δεν ορίζεται ευθέως στον νόμο. θα εφαρμοστούν πάντως και γι` αυτήν οι ΚΠολΔ 696επ.
Για τις παραπάνω περιπτώσεις αα) και ββ) η εφαρμογή των διατάξεων αυτών γίνεται αβίαστα, διότι η προσημείωση, έστω και αν γράφτηκε άκυρα ή στο μεταξύ αποσβέστηκε, έγινε πάντως με δικαστική απόφαση των ασφαλιστικών μέτρων και με την ίδια διαδικασία αρμόζει να διαταχθεί η εξάλειψη της. Πιο προβληματική είναι η εξάλειψη της προσημείωσης η οποία γράφτηκε με διαταγή πληρωμής. Πάντως, και εδώ πρόκειται για εξάλειψη προσημείωσης, η οποία, ανεξάρτητα από τον τρόπο που γράφηκε, παραμένει ασφαλιστικό μέτρο, άρα και η εξάλειψη της πρέπει να διαταχθεί μ` αυτές τις διατάξεις.
Εξάλλου, κατά τα κρατούντα στη θεωρία και νομολογία, ανεξάρτητα από το ζήτημα της εφαρμογής ή μη της ΚΠολΔ 724 § 2, για το οποίο υπάρχει διχογνωμία, η αίτηση για εξάλειψη προσημείωσης που έχει εγγραφεί με βάση διαταγή πληρωμής εκδικάζεται από το εκδώσαν τη διαταγή πληρωμής δικαστήριο, εφόσον βεβαίως συντρέχει προς τούτο λόγος, όπως εξόφληση της απαίτησης, ή ακύρωση της διαταγής πληρωμής κ.λπ. (ΜΠρΘεσ 8992/2014, δημ. ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ= ΕΠολΔ 2015, 108).
Περαιτέρω έχει κριθεί σχετικά (βλ. ΕφΠατρ 983/2009, δημ. ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ=ΑχαΝοΜ 2010, 181) ότι όταν δεν υπάρχει συναίνεση του δανειστή, και η προσημείωση έχει για κάποιο λόγο ήδη αποσβεστεί λ.χ. γιατί εξοφλήθηκε η απαίτηση του δανειστή ή όταν η προσημείωση έχει γραφεί με διαταγή πληρωμής οπότε δεν υπάρχει προηγούμενη απόφαση που διέταξε την εγγραφή της, ώστε να μπορεί να ανακληθεί με νεότερη απόφαση, η εξάλειψη της προσημειώσεως διατάσσεται με δικαστική απόφαση.
Η διαδικασία εκδόσεως αυτής της αποφάσεως δεν ορίζεται ευθέως στο νόμο, θα εφαρμοσθούν πάντως οι διατάξεις των ασφαλιστικών μέτρων ΚΠολΔ 696 επ., γιατί στην περίπτωση που η εγγραφή έγινε με δικαστική απόφαση ασφαλιστικών μέτρων κατά την ίδια διαδικασία αρμόζει να διαταχθεί η εξάλειψη της, ενώ ειδικά για την περίπτωση εξάλειψης προσημειώσεως η οποία γράφηκε με διαταγή πληρωμής (724 παρ. 1 ΚΠολΔ) δεδομένου ότι αποτελεί ασφαλιστικό μέτρο, ανεξάρτητα από τον ως άνω τρόπο που γράφηκε, η εξάλειψη του πρέπει να διαταχθεί με τις ίδιες ως άνω διατάξεις των ασφαλιστικών μέτρων.
Μάλιστα η ΑΚ 1330 για την εξάλειψη της προσημειώσεως στις ως άνω περιπτώσεις δεν προβλέπει την έκδοση τελεσίδικης απόφασης, όπως η ΑΚ 1324 για την εξάλειψη της υποθήκης (όπου σε αντίθεση εφαρμόζεται η τακτική διαδικασία), επειδή εννοεί απόφαση εκδιδόμενη κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων και τελεσιδικία δεν νοείται στην περίπτωση αυτή. Επίσης, όσον αφορά την αρμοδιότητα του Δικαστηρίου για την εξάλειψη προσημειώσεως που εκδόθηκε με βάση διαταγή πληρωμής γίνεται δεκτό ότι αυτή διατάζει το δικαστήριο το οποίο έκδωσε τη διαταγή πληρωμής. Τέλος, η μη τροπή της προσημειώσεως σε υποθήκη μέσα σε 90 ημέρες από την τελεσιδικία της αποφάσεως η οποία επιδίκασε την απαίτηση ή την άπρακτη πάροδο της προθεσμίας για άσκηση ανακοπής ή από την τελεσίδικη απόρριψη της ανακοπής που ασκήθηκε κατά της διαταγής πληρωμής, βάσει της οποίας εγγράφηκε η προσημείωση δημιουργεί λόγο εξαλείψεως της προσημειώσεως.
Για την εξάλειψη στις περιπτώσεις αυτές δεν απαιτείται δικαστική απόφαση, αλλά διενεργείται από τον υποθηκοφύλακα, όταν αυτός διαπιστώσει σύμφωνα με όσα του προσκομίζονται ότι πέρασε η ως άνω προθεσμία των 90 ημερών, χωρίς η προσημείωση να τραπεί σε υποθήκη , ενώ σε περίπτωση αρνήσεως αυτού μπορεί να υποχρεωθεί προς τούτο κατά τη διαδικασία των άρθρων 791 ΚΠολΔ (βλ. Α. Γεωργιάδη — Μ. Σταθοπούλου ΑΚ τόμος IV αρθρ. 1330 σελ. 626).
Κωνσταντίνα Β. Πουρνάρα
Δικηγόρος