Προστασία εγκύου εργαζομένης από απόλυση. Η έλλειψη χρημάτων του εργοδότη δεν συνιστά από μόνη της σπουδαίο λόγο πρόωρης λύσης της σύμβασης, ούτε συνιστά σπουδαίο λόγο η επικαλούμενη κατάργηση της θέσης της εργαζόμενης χάριν επωφελέστερης λειτουργίας της επιχείρησης και μείωσης των δαπανών της και τούτο διότι ο εργοδότης φέρων το βάρος της επιχείρησης δεν δύναται να επιρρίψει αυτό στο μισθωτό απολύοντας αυτόν (βλ. ΑΠ 954/2018, δημ. ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ)
Κατά το άρθρο 15 παρ. 1 ν. 1483/1984, όπως ίσχυε πριν από την αντικατάστασή του με το άρθρο 36 παρ. 1 ν. 3996/2011 και είχε στην υπό κρίση περίπτωση εφαρμογή: «Απαγορεύεται και είναι απόλυτα άκυρη η καταγγελία της σχέσης εργασίας εργαζομένης από τον εργοδότη της, τόσο κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της, όσο και για το χρονικό διάστημα ενός έτους μετά τον τοκετό ή κατά την απουσία της για μεγαλύτερο χρόνο, λόγω ασθένειας που οφείλεται στην κύηση ή τον τοκετό, εκτός εάν υπάρχει σπουδαίος λόγος για καταγγελία. Ως σπουδαίος λόγος δεν μπορεί σε καμιά περίπτωση να θεωρηθεί ενδεχόμενη μείωση της απόδοσης της εργασίας της εγκύου που οφείλεται στην εγκυμοσύνη».
Εξάλλου κατά το άρθρο 10 π.δ. 176/1997: “Προκειμένου να εξασφαλισθεί στις εργαζόμενες γυναίκες κατά την έννοια του άρθρου 2, η άσκηση των δικαιωμάτων προστασίας της ασφάλειας και της υγείας τους, τα οποία αναγνωρίζονται στο παρόν άρθρο, προβλέπεται ότι: 1. Απαγορεύεται η καταγγελία της σχέσης εργασίας των εργαζομένων γυναικών, κατά την έννοια του άρθρου 2, σύμφωνα με το άρθρο 15 του ν. 1483/1984. 2. Σε περίπτωση καταγγελίας της σχέσης εργασίας εφόσον υπάρχει σπουδαίος λόγος σύμφωνα με το άρθρο 15 του ν. 1483/1984, ο εργοδότης οφείλει να αιτιολογήσει δεόντως την καταγγελία γραπτώς και να προβεί σε σχετική κοινοποίηση και προς τις αρμόδιες υπηρεσίες επιθεώρησης εργασίας των Νομαρχιακών Αυτοδιοικήσεων”.
Από τις πιο πάνω διατάξεις προκύπτει αφενός μεν ότι η προστασία από αυτές παρέχεται στην εργαζόμενη έγκυο γυναίκα ανεξάρτητα από την εκ μέρους του εργοδότη γνώση της εγκυμοσύνης της, αφετέρου δε ότι η παράλειψη του εργοδότη να αναγγείλει τη γενόμενη καταγγελία της συμβάσεως δεν επιφέρει την ακυρότητα αυτής. Το έγκυρο της καταγγελίας, εφόσον έχει καταβληθεί και η νόμιμη αποζημίωση, συναρτάται με το λόγο που επικαλείται ο εργοδότης, ήτοι από το αν αυτός κριθεί σπουδαίος (Α.Π. 433/2012).
Ως σπουδαίος λόγος για την καταγγελία θεωρούνται ένα ή περισσότερα περιστατικά, τα οποία κατ’ αντικειμενική κρίση καθιστούν κατά τη συναλλακτική καλή πίστη μη ανεκτή από τον εργοδότη την εξακολούθηση της εργασιακής σχέσης, ανεξαρτήτως από την ύπαρξη ή ανυπαρξία πταίσματος εκείνου κατά του οποίου γίνεται η καταγγελία. Σημειώνεται δε ότι η καλή πίστη δεν απαιτείται με κάθε τίμημα και θυσία ανοχή της εργαζόμενης μέχρι τη λήξη των παραπάνω προθεσμιών αλλά θέτει ορισμένα όρια ανοχής, η υπέρβαση των οποίων δικαιολογεί την απαλλαγή από τη συμβατική δέσμευση. Το όριο της θυσίας το οποίο μπορεί ή δεν μπορεί ν’ αξιωθεί ορίζεται από το δικαστήριο στη συγκεκριμένη περίπτωση, ύστερα από ειδική εκτίμηση των ειδικών συνθηκών και τη στάθμη των συγκρουόμενων συμφερόντων των μερών, αφού ληφθεί υπόψη ότι η σύμβαση εργασίας δημιουργεί σχέση προσωπικής συνεργασίας και αμοιβαίας εμπιστοσύνης, η έλλειψη των οποίων συνεπάγεται την ακαταλληλότητα της εργαζόμενης για την εργασία που συμφωνήθηκε. Έτσι η ουσιώδης παράβαση των υποχρεώσεων αποτελεί σπουδαίο λόγο καταγγελίας, χωρίς να απαιτείται αναγκαίως και υπαιτιότητα. Αρκεί και ένα μόνο περιστατικό, το οποίο, αντικειμενικώς θεωρούμενο, κατά την καλή πίστη και τα συναλλακτικά ήθη, καθιστά μη ανεκτή την περαιτέρω διατήρηση της εργασιακής σχέσης για τον εργοδότη (Α.Π. 668/2016). Η ύπαρξη σπουδαίου λόγου για την καταγγελία της σύμβασης εργασίας της εγκύου εργαζομένης αποτελεί περιεχόμενο ένστασης του εργοδότη που ενάγεται για την καταβολή αποδοχών υπερημερίας λόγω της για την αιτία αυτή ακυρότητας της καταγγελίας (Α.Π. 308/2011).
Στην προκείμενη περίπτωση με την από 6-7-2011 αγωγή της η ήδη αναιρεσίβλητη εξέθεσε ότι με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου προσελήφθη από την εναγομένη και ήδη αναιρεσείουσα ως υπάλληλος υποδοχής στο ξενοδοχειακό συγκρότημα που διατηρεί η τελευταία στην ……., ότι απασχολήθηκε από αυτήν με μισθό 1.007,30 ευρώ μηνιαίως μέχρι τις 30-4-2011, οπότε η εναγομένη κατήγγειλε τη μεταξύ τους σύμβαση εργασίας και ότι η ανωτέρω καταγγελία ήταν άκυρη διότι, κατά το χρόνο που έλαβε χώρα, η ίδια τελούσε σε κατάσταση εγκυμοσύνης. Ζήτησε δε να υποχρεωθεί η εναγομένη να της καταβάλει για μισθούς υπερημερίας του χρονικού διαστήματος από 30-4-2011 μέχρι και τις 31-1- 2012 το ποσό των 9.065,70 ευρώ με το νόμιμο τόκο από τότε που κάθε επί μέρους ποσό κατέστη απαιτητό και για χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης το ποσό των 5.000 ευρώ με το νόμιμο τόκο από την επίδοση της αγωγής.
Περαιτέρω με την προσβαλλόμενη απόφασή του το εφετείο δέχθηκε, κατά το μέρος που ενδιαφέρει τον αναιρετικό έλεγχο, τα εξής: “Η εναγομένη [ήδη αναιρεσείουσα]… ανώνυμη εταιρία με την επωνυμία “…” και το διακριτικό τίτλο “….”, η οποία εδρεύει στη ….., στο πλαίσιο της δραστηριότητάς της εκμεταλλεύεται ξενοδοχείο με το διακριτικό τίτλο “…”, κείμενο σε κεντρικό σημείο της πόλης της … . Η ενάγουσα [ήδη αναιρεσίβλητη]… είναι απόφοιτη της Σχολής ………… . Με σύμβαση εξαρτημένης εργασίας αορίστου χρόνου που συνήφθη στις 17-6-2009 στην … η εναγομένη εταιρία, νομίμως εκπροσωπούμενη, προσέλαβε την ενάγουσα, προκειμένου να την απασχολήσει ως υπάλληλο υποδοχής (front office manager) στην εν λόγω ξενοδοχειακή επιχείρηση. Για τη σύναψη της σύμβασης αυτής ασφαλώς εξετιμήθη η προϋπηρεσία της ενάγουσας στον κλάδο και τα προσόντα της, αφού η τελευταία και στο παρελθόν είχε εργασθεί στην ίδια εταιρία (από τον 8° μήνα του 2005 έως το 12ο μήνα του 2007) και προς τούτο άμεσα της ανετέθησαν ευρύτερα καθήκοντα, όπως έλεγχος καθαριότητας ορόφων, οφειλές τρίτων προς την εταιρία. Από την ημέρα της πρόσληψής της η ενάγουσα, η οποία μάλιστα κατείχε θέση προϊσταμένης στον τομέα της καθόσον προΐστατο τριών υπαλλήλων, προσέφερε ανελλιπώς τις υπηρεσίες για τις οποίες προσλήφθηκε, εργαζόμενη τις συμφωνηθείσες πέντε ημέρες και σαράντα ώρες εβδομαδιαίως. Οι μηνιαίες της αποδοχές με βάση τις ΣΣΕ για τους όρους αμοιβής και εργασίας των εργαζομένων στις ξενοδοχειακές επιχειρήσεις όλης της χώρας ανέρχονταν σε 1.007,30 ευρώ… Και ενώ έτσι είχαν τα πράγματα η εναγομένη εργοδότρια στις 30-4-2011 επέδωσε στην ενάγουσα έγγραφη καταγγελία της μεταξύ τους υφιστάμενης έως τότε σύμβασης εξαρτημένης εργασίας και της κατέβαλε τη νόμιμη αποζημίωση απολύσεως, ανερχόμενη, με βάση τη διάρκεια απασχόλησής της και το ύψος των αποδοχών της, στο ποσό των 2.350,37 ευρώ, το οποίο δεν αμφισβητείται από την ενάγουσα. Στην εν λόγω καταγγελία δεν αναγραφόταν κάποιος σπουδαίος λόγος που να τη δικαιολογεί ούτε αυτή επιδόθηκε στην Επιθεώρηση Εργασίας Καρδίτσας, όπως απαιτεί το άρθρο 10 παρ. 2 του π.δ. 176/1997. Όμως κατά το χρόνο καταγγελίας της σύμβασης εργασίας της η ενάγουσα ήταν σε κατάσταση εγκυμοσύνης, άγουσα τον πρώτο μήνα της κύησης. Αυτή από την πρώτη στιγμή και λόγω του ως άνω γεγονότος (κύηση), θεώρησε άκυρη τη γενομένη από την εναγομένη εργοδότρια καταγγελία. Έτσι, αντιδρώντας άμεσα, στις 6-5-2011 προσέφυγε στην οικεία Επιθεώρηση Εργασίας, γνωστοποιώντας το γεγονός της εγκυμοσύνης της και καταγγέλλοντας την εναγομένη για άκυρη και παράνομη απόλυση. Στη συνέχεια, στις 30-5-2011, σε συνάντηση της ενάγουσας και του νομίμου εκπροσώπου της εναγομένης στην ως άνω υπηρεσία, η ενάγουσα προσκόμισε την από 27-5-2011 βεβαίωση του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου .., από την οποία προέκυπτε η εγκυμοσύνη της κατά το κρίσιμο χρόνο, με πιθανή ημερομηνία σύλληψης την 5-4-2011 και πιθανή ημερομηνία τοκετού την 28-12-2011, δήλωσε δε ότι διεκδικεί την εκ του νόμου προβλεπόμενη προστασία της, αναμένοντας τις προτάσεις της εναγομένης. Τότε η εναγομένη δια του νομίμου εκπροσώπου της υπεστήριξε ότι κατά το χρόνο της καταγγελίας της σύμβασης εργασίας όχι μόνο αγνοούσε την εγκυμοσύνη της ενάγουσας αλλά μόλις εκείνη τη στιγμή επληροφορείτο αυτή. Παρά τις δηλώσεις της εναγομένης-εργοδότριας, ο Επιθεωρητής Εργασίας, κατά την επέμβαση προς επίλυση της διαφοράς, συνέστησε σ’ αυτή να προβεί στην επαναπρόσληψη της ενάγουσας… Η απόλυση λοιπόν της ενάγουσας αντίκειται στη διάταξη του άρθρου 15 παρ. 1 και 2 ν. 1483/1984 και 10 παρ. 2 του π.δ. 176/1997 που απαγορεύει την απόλυση εγκύου τουλάχιστον μέχρι τον τοκετό και ένα έτος μετά από αυτόν, η δε γνώση της εγκυμοσύνης κατά το χρόνο της καταγγελίας της σύμβασης εργασίας δεν είναι απαραίτητη όχι μόνο από τον εργοδότη αλλά ούτε και από την ίδια την καταγγέλλουσα, αφού αρκεί μόνο το αντικειμενικό γεγονός της εγκυμοσύνης. Παρά ταύτα η εναγομένη εργοδότρια, αν και διαπίστωσε ότι η ενάγουσα διεκδικούσε την εκ του νόμου προβλεπόμενη προστασία, όχι μόνο δεν προέβη σε οποιαδήποτε πρόταση ώστε να αποφύγει τις συνέπειες της ακυρότητας της καταγγελίας αλλά αντιθέτως εμμένοντας σ’ αυτήν (καταγγελία), προς αντίκρουση της αγωγής στον πρώτο βαθμό ισχυρίστηκε ότι υπήρχε σπουδαίος λόγος για την απόλυση της ενάγουσας, ο οποίος θεμελίωνε μία αρνητική πρόγνωση για την περαιτέρω λειτουργίας της σύμβασης. Επρόκειτο λοιπόν για έκτακτη καταγγελία της σύμβασης κατά την έννοια του άρθρου 672 Α.Κ… Ειδικότερα ισχυρίσθηκε ότι υπήρχαν λόγοι που προέρχονταν από τη σφαίρα δράσης και ευθύνης της (εναγομένης), κυρίως οικονομικοτεχνικοί που καθιστούσαν αναγκαία τη μείωση του προσωπικού λόγω της μείωσης των εσόδων της επιχείρησης. Όμως ο ισχυρισμός της αυτός είναι απορριπτέος ως αβάσιμος, αφού η έλλειψη χρημάτων δεν συνιστά από μόνη της σπουδαίο λόγο πρόωρης λύσης της σύμβασης, ενώ σε κάθε περίπτωση δεν αποδείχθηκε ότι λόγω της κακής οικονομικής της κατάστασης η εναγομένη προέβη σε μειώσεις αποδοχών του προσωπικού της ή σε απολύσεις άλλων εργαζομένων πλην της εναγομένης. Ούτε βέβαια συνιστά σπουδαίο λόγο η επικαλούμενη κατάργηση της θέσης της ενάγουσας χάριν επωφελέστερης λειτουργίας της επιχείρησης και μείωσης των δαπανών της και τούτο διότι ο εργοδότης φέρων το βάρος της επιχείρησης δεν δύναται να επιρρίψει αυτό στο μισθωτό απολύοντας αυτόν.
Κωνσταντίνα Β. Πουρνάρα
Δικηγόρος