Τα ασφαλιστικά μέτρα και μη πλήρης ικανοποίηση του δικαιώματος
Κατά τη διάταξη της παρ. 1 του άρθρου 682 ΚΠολΔ, ορίζεται, ότι κατά την ειδική διαδικασία των άρθρων 683 έως 703KΠολΔ τα δικαστήρια, σε επείγουσες περιπτώσεις ή για να αποτραπεί επικείμενος κίνδυνος, μπορούν να διατάξουν ασφαλιστικά μέτρα για την εξασφάλιση ή τη διατήρηση ενός δικαιώματος ή τη ρύθμιση μιας κατάστασης και να τα μεταρρυθμίζουν ή να τα ανακαλούν.
Από τη διάταξη αυτή προκύπτει, ότι βασικές προϋποθέσεις για τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων είναι να υπάρχει επείγουσα περίπτωση ή επικείμενος κίνδυνος προς αποτροπή του οποίου να κατατείνει το αιτούμενο ασφαλιστικό μέτρο και να πιθανολογείται η ύπαρξη δικαιώματος για την προστασία του οποίου επιδιώκεται το ασφαλιστικό μέτρο. Αυτό δε γιατί η δικαστική προστασία που παρέχεται με τη μορφή ασφαλιστικών μέτρων έχει σαν σκοπό την εξασφάλιση του δικαιώματος ή τη ρύθμιση της κατάστασης έως ότου εκδοθεί οριστική απόφαση κατά τη δίκη, που εκκρεμεί ή πρόκειται να ανοίξει για τη σχετική διαφορά, ως και την αποφυγή βλαβών, οι οποίες ενδέχεται να επέλθουν κατά το χρονικό διάστημα το οποίο απαιτείται να περάσει για τη διεξαγωγή της διαγνωστικής δίκης ή της αναγκαστικής εκτέλεσης για να διασφαλιστεί έτσι στο μέλλον ο τελικός σκοπός της. Γι’ αυτό η αδικαιολόγητη και μακράς διάρκειας καθυστέρηση άσκησης της αίτησης υποδηλώνει έλλειψη της επείγουσας περίπτωσης (βλ. Τζίφρα «Ασφαλιστικά Μέτρα» εκδ. Δ’ σελ. 12, Β. Βαθρακοκοίλη «ΚΠολΔ» άρθρο 682 αρ. 12, Μον.Πρωτ.ΑΘ. 4677/2000 ΕΕμπΔ 2000. 580, Μον.Πρωτ.ΑΘ 12504/1999 ΕΕμπΔ 99. 406). Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 731, 732 και 692 παρ. 4 ΚΠολΔ προκύπτει, ότι το Δικαστήριο έχει το δικαίωμα να διατάξει ως ασφαλιστικό μέτρο, κάθε πρόσφορο κατά την κρίση του μέτρο, που επιβάλλεται από τις περιστάσεις και αποσκοπεί στην εξασφάλιση ή διατήρηση του δικαιώματος ή τη ρύθμιση της καταστάσεως υπό την προϋπόθεση, όμως, ότι θα τηρηθεί ο κανόνας της τελευταίας διατάξεως του άρθρου 692 παρ. 4, με την οποία ορίζεται, ότι τα ασφαλιστικά μέτρα δεν πρέπει να συνίστανται στην ικανοποίηση του δικαιώματος του οποίου ζητείται η εξασφάλιση ή διατήρηση, με εξαίρεση μόνο τη διάταξη του άρθρου 728ΚΠολΔ. Σκοπός, δηλαδή, των ασφαλιστικών μέτρων είναι να τεθεί σε προσωρινή λειτουργία η επίδικη σχέση και όχι να ματαιωθεί ο πρακτικός σκοπός της κυρίας δίκης στην οποία και μόνο θα κριθεί οριστικώς η έννομη σχέση. Τα ασφαλιστικά μέτρα αποτελούν σε σχέση με την οριστική δικαστική προστασία ένα minus και ένα aliud, υπό την έννοια ότι πρέπει αναγκαία να συνίστανται σε κάτι λιγότερο από την οριστική δικαστική προστασία (minus), αλλά και ότι διαφέρουν από αυτή, αφού δεν κρίνεται με δύναμη δεδικασμένου η ρυθμιστέα έννομη σχέση αλλά απλά εξασφαλίζεται ή ρυθμίζεται προσωρινά το ασφαλιστέο δικαίωμα. Κατά αυτό τον τρόπο αποτρέπεται η δημιουργία ανεπανόρθωτων ή πάντως δύσκολα αναστρέψιμων έννομων συνεπειών, οι οποίες θα ματαίωναν το σκοπό της κύριας δίκης (Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας Ερμηνεία Κατ’ Άρθρο, Χαρούλα Απαλαγάκη, Νομική Βιβλιοθήκη, 3η έκδοση, σελ. 1579).
Συνεπώς, τα διατασσόμενα ασφαλιστικά μέτρα δεν πρέπει να δημιουργούν αμετάκλητες καταστάσεις, που δεν μπορούν να ανατραπούν, όταν ανακληθεί η σχετική απόφαση ασφαλιστικών μέτρων ή διαγνωστεί στην κύρια δίκη με ισχύ δεδικασμένου η ανυπαρξία του δικαιώματος που εξασφαλίστηκε, ώστε να μη ματαιώνεται ο πρακτικός σκοπός της κύριας δίκης. Οι αρχές αυτές έχουν εφαρμογή και στις περιπτώσεις που ρυθμίζεται προσωρινώς η κατάσταση με ασφαλιστικά μέτρα, καθ’ όσον το ασφαλιστικό μέτρο της ρυθμίσεως καταστάσεως δεν διαφέρει, κατά το σκοπό του, από τα άλλα ασφαλιστικά μέτρα, αφού και αυτό συνδέεται τελολογικώς με κάποιο δικαίωμα που πρέπει να προστατευθεί προσωρινώς για την αποτροπή δημιουργίας, έως την περάτωση της κυρίας διαγνωστικής δίκης, αμετάκλητων καταστάσεων, που θα μπορούσαν να ματαιώσουν τον πρακτικό σκοπό της δίκης αυτής (ΜΠρΑΘ 1377/2004 ΝοΒ 2005. 305, ΜΠρΡοδ 837/2004 Δημοσίευση ΝΟΜΟΣ 2004. 374150, ΜΠρΠειρ. 2524/1999 ΕλλΔνη 40. 1627, ΜΠρΘεσ 2945/1996 ΕλλΔνη 38. 177, ΜΠρΧαλκ 589/1991 ΕλλΔνη 34. 1396, ΚΕΡΑΜΕΥΣ/ΚΟΝΔΥΛΗΣ/ΝΙΚΑΣ ΕρμΚΠολΔ τ. 2ος στο άρθρο 692 σελ. 1355). Η προμνησθείσα διάταξη του άρθρου 692 παρ. 4 ΚΠολΔ, όπως διατυπώνεται («τα ασφαλιστικά μέτρα δεν πρέπει να συνίστανται στην ικανοποίηση του δικαιώματος του οποίου ζητείται η εξασφάλιση ή η διατήρηση»), δεν περιέχει κατευθυντήριες γραμμές ή οδηγίες στον Δικαστή που επιλαμβάνεται της υποθέσεως αφορώσας τη λήψη ασφαλιστικών μέτρων, αλλά θεσπίζεται μ’ αυτήν απαγορευτικός κανόνας, με την έννοια ότι σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να διατάξει τέτοια ασφαλιστικά μέτρα, τα οποία συνιστούν ικανοποίηση δικαιώματος, εκτός αν περί τούτου υπάρχει ειδική νομοθετική ρύθμιση, όπως συμβαίνει μόνο στην περίπτωση των άρθρων 728 και 729 ΚΠολΔ περί προσωρινής επιδικάσεως απαιτήσεων (και επί αρμοδιότητος Ειρηνοδικείου του άρθρου 734 ΚΠολΔ, περί προσωρινής ρυθμίσεως της καταστάσεως της νομής), στις οποίες προδήλως δεν εμπίπτει το, δια της εν λόγου αιτήσεως του αιτούντος, αιτούμενο ασφαλιστικό μέτρο (βλ. Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών 1726/2013).
Ελένη Κλουκινιώτη
info@efotopoulou.gr