Προϋποθέσεις έγερσης αξίωσης συμμετοχής στα αποκτήματα· Ιδίως στην περίπτωση της λύσης του γάμου με θάνατο του ενός συζύγου, ο επιζών σύζυγος, κατά το ποσοστό της συμβολής του στην επαύξηση της περιουσίας, είναι δικαιούχος εξ ιδίου δικαίου (1400ΑΚ) και όχι κληρονόμος/συγκληρονόμος
Κατά τη διάταξη του άρθρου 1400 παρ.1 ΑΚ, “Εάν ο γάμος λυθεί ή ακυρωθεί και η περιουσία του ενός συζύγου έχει, αφότου τελέσθηκε ο γάμος, αυξηθεί, ο άλλος σύζυγος, εφόσον συνέβαλε με οποιονδήποτε τρόπο στην αύξηση αυτή, δικαιούται να απαιτήσει την απόδοση του μέρους της αύξησης, το οποίο προέρχεται από την δική του συμβολή. Τεκμαίρεται ότι η συμβολή αυτή ανέρχεται στο 1/3 της αύξησης εκτός εάν αποδειχθεί μεγαλύτερη ή μικρότερη ή καμία συμβολή …”. Όπως προκύπτει από τη διάταξη αυτή, προϋποθέσεις της αξίωσης του συζύγου για συμμετοχή στα αποκτήματα του άλλου είναι: 1) η λύση ή ακύρωση του γάμου ή η συμπλήρωση τριετούς διάστασης των συζύγων, 2) η αύξηση της περιουσίας του ενός των συζύγων κατά τη διάρκεια του γάμου και 3) η συμβολή του άλλου συζύγου στην αύξηση της περιουσίας με οποιονδήποτε τρόπο. Η συμβολή μπορεί να συνίσταται όχι μόνο στην παροχή κεφαλαίου με οποιαδήποτε μορφή, αλλά και στην παροχή υπηρεσιών, αποτιμώμενων σε χρήμα, ακόμη και υπηρεσιών οι οποίες παρέχονται στο συζυγικό οίκο και για την επιμέλεια και ανατροφή των τέκνων, όταν και κατά το μέτρο που αυτές δεν επιβάλλονται από την, κατά τα άρθρα 1389 και 1390 ΑΚ, υποχρέωση συνεισφοράς στην αντιμετώπιση των οικογενειακών αναγκών, κατά το οποίο έμεινε απερίσπαστος από την εκπλήρωση της αντίστοιχης υποχρέωσής του σε συνεισφορά στην αντιμετώπιση των οικογενειακών αναγκών ο υπόχρεος σύζυγος και έτσι εξοικονόμησε δαπάνες και δυνάμεις που συνέβαλαν στην επαύξηση της περιουσίας του. ‘Όταν ζητείται η επιδίκαση ποσοστού μεγαλύτερου από το 1/3 των αποκτημάτων, ως προς το οποίο λειτουργεί υπέρ τον ενάγοντος το σχετικό τεκμήριο συμβολής, από το άρθρο 1400 παρ.1 εδ. β ΑΚ, στη σχετική αγωγή, αλλά και στην απόφαση, είναι αναγκαίο να προσδιορίζεται το είδος της συμβολής, η αξία της και ο αιτιώδης σύνδεσμος της συμβολής με την αύξηση της περιουσίας του υποχρέου. Όταν όμως η αξίωση στηρίζεται στην τεκμαρτή συμβολή, τότε μοναδική προϋπόθεση έχει την επαύξηση της περιουσίας του υπόχρεου συζύγου κατά τη διάρκεια του γάμου, την οποίαν και μόνον ο δικαιούχος οφείλει να επικαλεστεί και να αποδείξει, οπότε η συμβολή τον τεκμαίρεται ότι ανέρχεται στο 1/3 της περιουσιακής επαύξησης. Άρα, στην περίπτωση αυτή, ο δικαιούχος σύζυγος δεν βαρύνεται με την επίκληση και απόδειξη ούτε της συμβολής του καθεαυτήν ούτε του ποσοστού της, επομένως δε ούτε του ποσού της οφειλόμενης συνεισφοράς του, αν έχει συμβάλει με παροχές που συνιστούν εκπλήρωση της υποχρέωσης για συνεισφορά στις ανάγκες της οικογένειας. Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 1400, 1401 και 1402 του ΑΚ, σε συνδυασμό με εκείνες των άρθρων 1710, 1830, 1831, 1832, 1820, 1813 επ. και 1871 του ίδιου Κώδικα, συνάγεται ότι, σε περίπτωση λύσης του γάμου των συζύγων με θάνατο του ενός, ο επιζών σύζυγος, εκτός από την αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα, την οποία μπορεί να προβάλλει με αγωγή ή κατ’ ένσταση κατά των λοιπών κληρονόμων του αποβιώσαντος συζύγου, έχει και κληρονομικό δικαίωμα έναντι αυτού. Ενόψει τούτου, για τον προσδιορισμό της κληρονομίας, την αποτίμησή της και τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας που δικαιούται άλλος κληρονόμος (νόμιμος μεριδούχος) του αποβιώσαντος συζύγου, πρέπει να αφαιρείται από το ενεργητικό της κληρονομίας η τυχόν υπάρχουσα αξίωση συμμετοχής στα αποκτήματα του επιζώντος συζύγου, διότι, αφενός μεν κατά το ποσοστό της συμβολής του στην επαύξηση της περιουσίας του κληρονομουμένου συζύγου δε συνιστά κληρονομιαία περιουσία, αφετέρου δε ο επιζών σύζυγος, κατά το ποσοστό της συμβολής του, που συνιστά το απόκτημα, είναι δικαιούχος εξ ιδίου δικαίου (άρθρο 1400 ΑΚ) και όχι κληρονόμος ή συγκληρονόμος (1657 / 2009 AΠ Γ’ Πολιτικό Τμήμα).
Λαμπρινή Σταμέλου, δικηγόρος