Αποδεικτικές συμβάσεις: Έγκυρες ή άκυρες; (ΟλΑΠ 27/1993)

Όπως συνάγεται από τις διατάξεις των άρθρων 106, 108, 338 § 1 και 559 αρ. 11 περ. β’ του ΚΠολΔ, η προσαγωγή των αποδεικτικών μέσων, ακόμη και όταν διατάχθηκε από το δικαστήριο αυτεπαγγέλτως κατά το άρθρο 107 του ΚΠολΔ, γίνεται με πρωτοβουλία και επιμέλεια των διαδίκων, οι οποίοι, από τη στιγμή που μπορούν να μην προσκομίσουν ή να μην επικαλεστούν ορισμένα από τα αποδεικτικά μέσα που ο νόμος επιτρέπει για την απόδειξη κρίσιμων πραγματικών γεγονότων, μπορούν και να συμφωνήσουν τη μη χρησιμοποίηση, δηλαδή τη μη προσαγωγή και επίκληση των αποδεικτικών αυτών μέσων στις μεταξύ τους δίκες. Η ίδια περίπτωση συντρέχει και όταν συμφωνείται η χρήση ορισμένου μόνο αποδεικτικού μέσου, αποκλειομένων των υπολοίπων. 

Ωστόσο, η ως άνω συμφωνία είναι άκυρη, αν το αποδεικτικό μέσο που καθορίζεται ως αποκλειστικό είναι -κατ’ αντικειμενική κρίση και ενόψει των διδαγμάτων της κοινής πείρας- καθεαυτό και ως εκ της φύσεώς του απρόσφορο να παράσχει την οικεία απόδειξη του κρίσιμου / ουσιώδους πραγματικού γεγονότος, πράγμα που συμβαίνει και όταν υφίσταται εξαρχής αντικειμενική αδυναμία απόκτησης ή προσαγωγής στο δικαστήριο. Διότι τότε η συμφωνία αντίκειται στα χρηστά ήθη και στη δημόσια τάξη και ειδικότερα στους κανόνες αφενός μεν των άρθρων 179 περ. α’ του ΑΚ και 20 § 1 του Συντάγματος, αφετέρου δε του άρθρου 6 § 1 εδ. α’ της ΕΣΔΑ, όσον αφορά στο ουσιαστικού δικαίου ατομικό δικαίωμα για την παροχή δίκαιης και αποτελεσματικής δικαστικής προστασίας, αφού δεσμεύει υπέρμετρα την ελευθερία του συμβαλλομένου και δυνάμει διαδίκου να αξιώσει την παροχή από το αρμόδιο δικαστήριο δίκαιης και αποτελεσματικής έννομης προστασίας, η οποία σημαίνει τη δυνατότητα του ενδιαφερομένου όχι μόνο να προσφύγει απλώς στο δικαστήριο, ασκώντας αγωγή ή άλλο ένδικο βοήθημα, αλλά και να προσκομίσει σ’ αυτό όσα αποδεικτικά μέσα είναι απαραίτητα για τη δικαστική διάγνωση της διαφοράς.

Εξάλλου, μόνη η πιθανότητα δυσχερειών ως προς την απόκτηση του συμφωνηθέντος ως του μόνου επιτρεπτού αποδεικτικού μέσου δεν αρκεί για να στοιχειοθετήσει υπέρμετρη δέσμευση της ελευθερίας του ενδιαφερομένου για την επιδίωξη δίκαιης και αποτελεσματικής προστασίας, όταν όμως η δυσχέρεια αυτή ανάγεται ad hoc σε ανυπαίτια αδυναμία απόκτησης, ήτοι αδυναμία οφειλόμενη σε γεγονός για το οποίο ο βαρυνόμενος με την απόδειξη δεν έχει ευθύνη, τότε ο τελευταίος αποδεσμεύεται από την επίμαχη και ως άκυρη κρινόμενη αποδεικτική ρήτρα, κατά τη γενική αρχή ότι «ουδείς υποχρεούται εις τα αδύνατα», της αποδείξεως διεξαγομένης πλέον κατά τους κοινούς δικονομικούς κανόνες.

Μπενάκη Βικεντία – Άννα

Δικηγόρος Αθηνών Μ.Δ.Ε.

info@efotopoulou.gr