Ανεξάρτητα πάντως από το είδος της αοριστίας για να ιδρυθεί ο αντίστοιχος λόγος αναίρεσης, πρέπει ο σχετικός με την αοριστία ισχυρισμός, που δεν υπάγεται στις εξαιρέσεις του άρθρου 562 παρ. 1 ΚΠολΔ, να προτάθηκε παραδεκτά στο δικαστήριο της ουσίας και να αναφέρεται αυτό στην αίτηση αναίρεσης (ΑΠ 5/2020, ΑΠ 1165/2019).

Ελένη Μακροδημήτρη, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Ο αναιρετικός έλεγχος της αοριστίας της αγωγής appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Με την ΚΠολΔ 325 καθιερώνεται ο κανόνας κατά τον οποίον το ουσιαστικό δεδικασμένο βασικώς ισχύει μόνο μεταξύ των διαδίκων, εκείνων που έγιναν διάδοχοί τους όσο διαρκούσε η δίκη ή μετά το τέλος της, και εκείνουν που νέμονται οι κατέχουν το επίδικο πράγμα στο όνομα κάποιου διαδίκου ή διαδόχου του, αδιάφορο αν πρόκειται για σχέσεις εμπράγματες ή ενοχικές. Η ισχύς του δεδικασμένου έναντι των διαδόχων που κατέστησαν τέτοιοι στη διάρκεια ή μετά το τέλος της δίκης, αναφέρεται, ενόψει της γενικότητας της διάταξης (παρ. 2) η οποία δεν κάνει διάκριση, στους καθολικούς, οιονεί καθολικούς και ειδικούς διαδόχους. Ο υπερθεματιστής μετά την εκπλήρωση των υποχρεώσεων του, δηλαδή την πληρωμή του εκπλειστηριάσματος κ.λπ. και την τήρηση των νομίμων διατυπώσεων (μεταγραφή κ.λπ.) καθίσταται ειδικός διάδοχος του καθ’ ου η εκτέλεση και υπό την ιδιότητα αυτή δεσμεύεται από το δεδικασμένο της εναντίον του δικαιοπαρόχου καθ’ ου η εκτέλεση απόφασης. Το δεδικασμένο ως αρνητική διαδικαστική προϋπόθεση της δίκης λαμβάνεται υπό το ισχύον δίκαιο αυτεπαγγέλτως υπόψη, μπορεί ωστόσο να προταθεί κατ’ ένσταση από οποιονδήποτε διάδικο στο δικαστήριο της ουσίας.

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Ο υπερθεματιστής ως ειδικός διάδοχος του καθ’ ου η εκτέλεση δεσμεύεται από το δεδικασμένο appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Κατά την αληθή, όμως, έννοια της εν λόγω διάταξης, που απορρέει από τον σκοπό της θέσπισής της, στην οικογένεια του θύματος ως αόριστης νομικής έννοιας περιλαμβάνονται οι εγγύτεροι και στενώς συνδεόμενοι συγγενείς του θανατωθέντος, που δοκιμάσθηκαν ψυχικά από την απώλειά του και για την ανακούφιση του ηθικού πόνου των οποίων στοχεύει η διάταξη αυτή, αδιαφόρως αν συζούσαν μαζί του ή διέμεναν χωριστά. Δεν περιλαμβάνονται όμως και οι εξ αγχιστείας συγγενείς του θύματος εκ πλαγίου, όπως είναι οι σύζυγοι των αδελφών αυτών (Ολομ.ΑΠ 21/2000).

Τίθενται επομένως δύο κριτήρια που θα πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά: α) ο δικαιούχος να είναι συγγενής του θύματος – τυπική προϋπόθεση και β) να δοκίμασε πόνο και θλίψη από την απώλειά του – ουσιαστική προϋπόθεση. Το πρώτο κριτήριο πληρούται με τη σχέση συγγένειας, που συνδέει τον θανόντα με τον δικαιούχο, ενώ το δεύτερο αποτελεί ζήτημα πραγματικό, που κρίνεται κυριαρχικά από το Δικαστήριο της ουσίας. Στο πλαίσιο της παραδοχής αυτής γίνεται δεκτό ότι δικαιούνται χρηματικής ικανοποίησης λόγω ψυχικής οδύνης οι γονείς, τα γνήσια τέκνα, ο σύζυγος, το εξώγαμο τέκνο που έχει αναγνωρισθεί εκουσίως ή δικαστικά, οι θετοί γονείς και τα θετά τέκνα, τα αδέλφια του αμφιθαλή και ετεροθαλή, οι ανιόντες, ο πεθερός, η πεθερά, η νύφη και ο γαμβρός από υιό, οι απώτεροι, ήτοι τα εγγόνια και δισέγγονα αυτού, η μητριά και ο πατριός, η εν διαστάσει σύζυγος του θανόντος, ενώ δεν δικαιούνται ψυχικής οδύνης: η νύφη και ο γαμβρός από αδερφό (κουνιάδα-κουνιάδος), τα ανίψια, οι θείοι, οι πρώτοι εξάδελφοι, οι ανιψιοί, καθώς και τα πρόσωπα που τελούν σε ελεύθερη ένωση (Ολ.ΑΠ 21/2000, ΑΠ 602/2015) (ΑΠ 51/2018).

Ευγενία Α. Φωτοπούλου, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Ποιοι είναι δικαιούχοι αποζημίωσης λόγω ψυχικής οδύνης από θάνατο συγγενικού προσώπου; appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

2. Με βάση το από 22.1/3.2.1830 Πρωτόκολλο «Περί ανεξαρτησίας της Ελλάδος» (άρθρ.5-6), σε συνδυασμό με τα «ερμηνευτικά» Πρωτόκολλα του Λονδίνου από 4/16.6.1830 και 19.6/1.7.1830 και τη Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης στις 27.6/9.7.1832, θεσπίστηκε τεκμήριο κυριότητας υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου, επί των γαιών, στις οποίες το Ελληνικό Δημόσιο, διαδέχτηκε δικαιώματι πολέμου το Οθωμανικό.
3. Περαιτέρω, κατά το άρθρο 1 του β.δ/τος της 12-12-1833 «περί διορισμού του φόρου βοσκής και του διά τα εθνικοϊδιόκτητα λειβάδια εγγείου φόρου κατά τα έτη 1833-1834» όλα τα λιβάδια, για την επικαρπία των οποίων δεν υπάρχει έγγραφο «ταπί» εκδοθέν επί τουρκοκρατίας, θεωρούνται δημόσια και η νομή τους παραμένει στο Δημόσιο.

• Τεκμήριο κυριότητας υπέρ του δημοσίου προέβλεψε κατά το ΒΔ. 17/29.11.1836 «περί ιδιωτικών δασών», όσον αφορά τα υπάρχοντα- κατά την έναρξη ισχύος του εν λόγω ΒΔ- δάση, ως προς τα οποία δεν θα προσκομίζονταν οι απαιτούμενοι τίτλοι από ιδιώτες, εντός σχετικής ενιαύσιας προθεσμίας. Το τεκμήριο αυτό επεκτάθηκε (άρθρ.62 Ι εδ. α’ ν.998/1979) γενικά σε δασικές εκτάσεις, ενώ δια του ΑΝ 1539/1938 (άρθρ.2 Ι), καθιερώθηκε πλασματική νομή του δημοσίου επί αδέσποτων και δημοσίων κτημάτων. Από τις προεκτεθείσες διατάξεις συνάγεται ότι για τις εδαφικές εκτάσεις, οι οποίες κατά την έναρξη ισχύος των β.δ/των της 3/15.12.1833 και της 17/29.11.1836 είχαν το χαρακτήρα βοσκοτόπου (λιβαδιού) ή δάσους και για τις οποίες δεν έχουν αναγνωριστεί ιδιοκτησιακά δικαιώματα τρίτων, υπάρχει υπέρ του Δημοσίου τεκμήριο κυριότητας.

1. Δια του ΒΔ 21.6/3.7.1837 «περί διακρίσεως δημοσίων κτημάτων» (άρθρ.16), θεσπίστηκε τεκμήριο κυριότητας του δημοσίου επί των αδέσποτων γαιών. Η συγκεκριμένη ρύθμιση καταργούσε τη δυνατότητα κατάληψης (occupatio), την οποία επέτρεπε το βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο. Στις εν λόγω γαίες του δημοσίου, όπως γίνεται δεκτό επιτρέπεται μόνο η έκτακτη χρησικτησία εφόσον είχε συμπληρωθεί μέχρι 11.09.1915, τριακονταετής καλόπιστη νομή ακόμη και χωρίς νόμιμο τίτλο.
2. Ακολούθως, με το πρώτο εδάφιο του άρθρου 62 παρ. 1 Ν. 998/1979 δεν επαναλήφθηκε απλώς η αναγνώριση της κυριότητας του Δημοσίου επί των δασών, αλλά προβλέφθηκε τεκμήριο κυριότητας του Δημοσίου τόσο επί των δασών όσο και επί των δασικών εκτάσεων, καθώς ορίστηκε ότι: «Επί των πάσης φύσεως αμφισβητήσεων ή διενέξεων ή δικών μεταξύ του Δημοσίου, είτε ως ενάγοντος είτε ως εναγομένου είτε ως αιτούντος είτε ως καθ` ου ή αίτηση, και φυσικού ή νομικού προσώπου, το οποίο προβάλλει ή αξιώνει οποιοδήποτε δικαίωμα, εμπράγματο ή μη, επί των δασών, των δασικών εκτάσεων το ως άνω φυσικό ή νομικό πρόσωπο οφείλει να αποδείξει την παρ` αυτώ ύπαρξη του δικαιώματος του.».

Δικονομικό βάρος απόδειξης

Τα προαναφερθέντα αποκτούν σημασία στο πλαίσιο αντιδικιών με το Δημόσιο, αφού επί διεκδίκησης ακινήτων από το τελευταίο με τον ισχυρισμό ότι το διεκδικούμενο είναι λχ δασική έκταση, καλλιεργούν την εντύπωση ότι αντιστρέφεται γενικώς το βάρος απόδειξης (πρβλ. ΚΠολΔ 338 ΙΙ) εις βάρος των ιδιωτών. Δεν πρόκειται όμως περί γενικού τεκμηρίου κυριότητας υπέρ του Δημοσίου, αλλά περί ειδικών τεκμηρίων. Έτσι, όταν το ενάγον δημόσιο θέλει να επωφεληθεί των προαναφερθέντων τεκμηρίων, αρκεί να αποδείξει τη βάση  του πραγματικού του κανόνα στον οποίο προβλέπεται το τεκμήριο λχ ότι επρόκειτο είτε περί γης Οθωμανικής αποκτηθείσας δικαιώματι πολέμου, είτε περί δασικής έκτασης, είτε περί λειβαδιού, είτε περί αδεσπότου.

Συνεπώς, αν το Ελληνικό Δημόσιο προβάλλει τον ισχυρισμό ότι το επίδικο αποτελεί δημόσια περιουσία και τεκμαίρεται ότι έχει επ` αυτού κυριότητα, ο ενάγων μπορεί να αρκεστεί στην άρνηση της ιδιότητας του επίδικου ως δημόσιας περιουσίας, προς απόκρουση του ισχυρισμού της κυριότητας του Ελληνικού Δημοσίου σ` αυτό και στην περίπτωση υφιστάμενου τεκμηρίου κυριότητας βαρύνεται με την απόδειξη του αρνητικού του ισχυρισμού ότι το επίδικο δεν φέρει το χαρακτήρα δημόσιου κτήματος (ΑΠ 826/2018, ΑΠ 712/2015), και όταν δεν ισχύει το τεκμήριο κυριότητας καθένας αποδεικνύει το δικό του ισχυρισμό (ΑΠ 246/2023, ΑΠ 1776/2022, ΑΠ 1187/2022), και, συνεπώς, στην τελευταία περίπτωση, το εναγόμενο Ελληνικό Δημόσιο φέρει τις συνέπειες του μη σχηματισμού πλήρους δικανικής πεποίθησης ότι τα επίδικα ανήκαν στη κυριότητά του (ΑΠ 764/2023, ΑΠ 1935/2022, ΑΠ 284/2021). Ειδικότερα:

1. Όταν υφίσταται τεκμήριο του Ελληνικού Δημοσίου επί των γαιών

Όταν το Ελληνικό Δημόσιο τεκμαίρεται ότι έχει αποκτήσει δικαίωμα κυριότητας επί των κτημάτων με πρωτότυπο τρόπο, αρκεί να επικαλεστεί και να αποδείξει, επί μεν των δημόσιων γαιών, ότι αυτές περιήλθαν στην κυριότητά του ως διαδόχου του Οθωμανικού Δημοσίου, επί δε των γαιών καθαρής ιδιοκτησίας, ότι τις απέκτησε λόγω της κατάληψης ή της δήμευσής τους. Ο τρόπος όμως αυτός της απόκτησης κυριότητας θα πρέπει να στηρίζεται στη θετική επίκληση και απόδειξη από το Δημόσιο των γεγονότων που τον θεμελιώνουν και όχι στην αρνητική επίκληση της όποιας έλλειψης παρουσιάζουν οι τίτλοι που επικαλείται ο ιδιώτης για τη θεμελίωση της δικής του κυριότητας, διότι από την ύπαρξη μιας τέτοιας έλλειψης δεν τεκμαίρεται η ύπαρξη κυριότητας του Δημοσίου (ΑΠ 368/2015). Ενστάσεις του Δημοσίου που α) αρκούνται σε απλή επανάληψη των διατάξεων των νομικών κειμένων, χωρίς θετική επίκληση συγκεκριμένων πραγματικών περιστατικών, βάσει των οποίων οι ένδικες εκτάσεις περιήλθαν στην κυριότητα του δημοσίου ως διαδόχου του Οθωμανικού Δημοσίου (ΜΠρΒολ 313/2009 Αρμ 2009.513), ή β) από τις οποίες δεν αποδεικνύεται ότι οι επίδικες εκτάσεις ήταν αείποτε αδέσποτες, ότι δηλαδή πριν την απελευθέρωση της Ελλάδος από τους Τούρκους, οπότε ίσχυε το Οθωμανικό δίκαιο σύμφωνα με τις διατάξεις του οποίου (άρθρο 68 του Οθωμανικού Νόμου της 7ης Ραμαζάν 1274 “περί γαιών”) παρότι δεν συνέτρεξε κάποιος από τους αναφερόμενους λόγους τα επίδικα ακίνητα δεν καλλιεργήθηκαν από τον κύριό τους απευθείας ή με εκμίσθωση επί τρία συνεχή έτη ώστε να καταστούν (τα εν λόγω ακίνητα) διαθέσιμα ή γ) από τις οποίες δεν αποδεικνύεται ότι μετά την απελευθέρωση, υπό το καθεστώς του βυζαντινορωμαϊκού δικαίου, οι επίδικες εκτάσεις κατέστησαν σε κάποια χρονική στιγμή αδέσποτες, αλλά απλά προβάλλουν ότι χώρησε εγκατάλειψη της νομής, χωρίς το Δημόσιο να επικαλείται επιπροσθέτως, όπως πρέπει, ότι η εγκατάλειψη αυτή έγινε με πρόθεση παραίτησης από το δικαίωμα της κυριότητας, ούτε προσδιορίζει ποιο πρόσωπο παραιτήθηκε από την κυριότητα, ενώ ουδόλως γίνεται σαφής επίκληση τέτοιων περιστατικών που θα επέτρεπαν την κρίση ότι στην προκειμένη περίπτωση εφαρμόζεται η ήδη ισχύουσα διάταξη του άρθρου 972 ΑΚ περί αδέσποτων ή έστω η ειδική διάταξη περί κτήσης κυριότητας επί εγκαταλελειμμένων ακινήτων κατά το άρθρο 34 του Α.Ν. 1539/1938 (ΠΠρΝαξ 62/2000) κρίνονται απορριπτέες ως αόριστες (1141/2014 ΑΠ NOMOS, 21/2024 ΑΠ NOMOS).

1. Όταν δεν υφίσταται τεκμήριο κυριότητας

Τα προαναφερθέντα τεκμήρια δεν αφορούν ιδιόκτητες γαίες, γι’ αυτό και εξαιρούνται του τεκμηρίου (62 Ι εδ.β’) οι περιοχές Πρωτοδικείων των περιοχών των Ιονίων Νήσων, Κρήτης, Λέσβου, Σάμου, Χίου, Κύθηρων, Αντικύθηρων, Κυκλάδων, της Δωδεκανήσου, πλην των νήσων που ισχύει ο Κτηματολογικός Κανονισμός, καθώς και Μάνης, όπως αυτή ορίζεται από διοικητικά όρια των Καλλικρατικών Δήμων Ανατολικής και Δυτικής Μάνης, εξαιτίας του ιδιάζοντος γαιοκτητικού καθεστώτος αυτών των περιοχών επί Τουρκοκρατίας. Ειδικότερα, στις περιοχές αυτές οι γαίες ήταν κατά βάση καθαρής ιδιοκτησίας και ανήκαν σε ιδιώτες. (1669/2024 ΜΠρ Αθηνών NOMOS, 246/2015 ΜΠρ Καλαμάτας NOMOS). Εφόσον λοιπόν, δεν αρκεί η επίκληση του τεκμηρίου του άρθρ.62 Ι εδ.α΄ ν.998/1979 σε αυτές τις περιοχές, το δημόσιο οφείλει να αποδείξει κτήση κυριότητας με παράγωγο ή άλλο τρόπο. Πρέπει να επισημανθεί όμως, ότι οι εναγόμενοι από το δημόσιο ιδιώτες, μπορούν να αμυνθούν εναντίον του, κατά βάση είτε με άρνηση (αιτιολογημένη ή απλή) είτε με ένσταση λχ έκτακτης χρησικτησίας.

Συγκεκριμένα, δεν αποδείχθηκε ότι το επίδικο περιήλθε στο ενάγον ως μηδέποτε εξουσιασθείσα νεκρή γαία – μεβάτ, κατά το άρθρο 6 και 103 του ΟθΝπΓ της 7ης Ραμαζάν 1274, από διαδοχή του τουρκικού δημοσίου δικαιώματι πολέμου, άλλως ως μηδέποτε εξουσιασθείσα δημόσια δασική γαία (εμιριγέ), κατ` άρθρο 3 του ΟθΝπΓ της 7ης Ραμαζάν 1274, κατά διαδοχή του τουρκικού δημοσίου δικαιώματι πολέμου, διότι, σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν στην παραπάνω νομική σκέψη, κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας οι ανωτέρω περιοχές αποτελούνταν στο σύνολό τους από ιδιωτικές γαίες καθαρής ιδιοκτησίας («μούλκια»), οι οποίες εξουσιάζονταν κατά πλήρες δικαίωμα κυριότητας από τους κυρίους τους και επί των οποίων δεν υφίστατο κανένα δικαίωμα του Δημοσίου, συνεπώς οι ιδιωτικές γαίες καθαρής ιδιοκτησίας των περιοχών αυτών μη εξουσιαζόμενες πριν από την επανάσταση από τον Σουλτάνο, ούτε κατεχόμενες από Οθωμανούς ιδιώτες, δεν περιήλθαν στο Ελληνικό Δημόσιο, κατά διαδοχή του Τουρκικού Δημοσίου, δικαιώματι πολέμου, ενώ δεν αποδείχθηκε ότι το επίδικο κατά την εποχή της Τουρκοκρατίας ήταν νεκρή ή δημόσια γαία. Δεν αποδείχθηκε και ότι το επίδικο περιήλθε στο ενάγον ως αείποτε χορτολιβαδική έκταση ως λιβάδι ή βοσκότοπος, βάσει του άρθρου 1 του 3/15.12.1833 β.δ., εφόσον, σύμφωνα με όσα εκτέθηκαν στην παραπάνω νομική σκέψη, το τεκμήριο κυριότητας του ενάγοντος επί δασικών ή χορτολιβαδικών εκτάσεων δεν ισχύει στις Κυκλάδες, συνεπώς το ενάγον όφειλε να αποδείξει ότι κατέστη κύριος του επιδίκου με κάποιον από τους επικαλούμενους από αυτό τρόπους, ενώ ουδαμόθεν προέκυψε ότι το επίδικο υπήρξε λιβάδι και  κατά τον χρόνο ισχύος του Β.Δ/τος του 1833. Τέλος, δεν αποδείχθηκε ότι το επίδικο περιήλθε στο ενάγον ως αείποτε αδέσποτη κατ’ αρ. 16 του από 10.7.1837 νόμου περί «διακρίσεως κτημάτων», καθώς δεν αποδείχθηκε ότι το επίδικο υπήρξε επί Τουρκοκρατίας νεκρά γαία που είχε εγκαταλειφθεί από τον Οθωμανό κύριο λόγω της οριστικής αποχώρησής του από την Ελλάδα. Ενόψει των ανωτέρω και σύμφωνα με όσα προεκτέθηκαν, το ενάγον, ενώ έφερε το βάρος αποδείξεως των παραπάνω ισχυρισμών του, εφόσον δεν ίσχυε γι’ αυτό το τεκμήριο κυριότητας στην προκείμενη περίπτωση, δεν επικαλείται και δεν προσκομίζει κανένα σχετικό αποδεικτικό μέσο, όπως έγγραφα των υπηρεσιών του, που να αποδεικνύουν τη βασιμότητα των ισχυρισμών του αυτών (Α.Π. 638/2016, Α.Π. 368/2015 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ) και δεν απέδειξε οποιαδήποτε πράξη νομής από αυτό στο επίδικο, όπως έκδοση πρωτοκόλλου διοικητικής αποβολής σε βάρος του εναγόμενου (67/2024 Εφετείο Αιγαίου NOMOS) (341/2024 ΑΠ NOMOS).

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Τεκμήρια κυριότητας υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Επειδή κατά το άρθρο 2 του KΠολΔικ τα πολιτικά δικαστήρια απαγορεύεται να επεμβαίνουν σε διοικητικές διαφορές ή υποθέσεις που υπάγονται στα διοικητικά δικαστήρια ή αρχές, όπως επίσης απαγορεύεται τα διοικητικά δικαστήρια ή αρχές να επεμβαίνουν σε διαφορές ή υποθέσεις του ιδιωτικού δικαίου και επιτρέπεται μόνον η εξέταση των ζητημάτων που ανακύπτουν παρεμπιπτόντως. Τα τακτικά πολιτικά δικαστήρια, όταν κρίνουν τις υπαγόμενες σ’ αυτά κατά το άρθρο 1 KΠολΔικ ιδιωτικές διαφορές, μπορούν να εξετάσουν παρεμπιπτόντως το κύρος και τη νομιμότητα των πράξεων της διοικήσεως, εφόσον τούτο δεν έχει αποκλεισθεί από το νόμο και δεν έχει εκδοθεί περί του κύρους αυτών απόφαση του Συμβουλίου Επικρατείας, η οποία και δεσμεύει τα πολιτικά δικαστήρια. Τα τελευταία περιορίζονται να ερευνήσουν, εάν τα όργανα της διοικήσεως ενήργησαν κατά τους διαγραφόμενους από το νόμο όρους και τύπους, μέσα στα πλαίσια της εξουσίας τους χωρίς να μπορούν να ελέγξουν και την ουσιαστική κρίση αυτών ως προς την ύπαρξη ή μη των πραγματικών προϋποθέσεων (ΑΠ 1354/2014, ΑΠ 2248/2014). Δεν δύναται επομένως ο έλεγχος τους να επεκταθεί στην ουσιαστική κρίση του Δασάρχη ως προς την ύπαρξη ή όχι των πραγματικών προϋποθέσεων της εφαρμογής του άρθρου 3 παρ. 2 και 14 του ν. 998/1979, βάσει των οποίων χαρακτηρίζεται η επίδικη έκταση δασική. Τούτο διότι ο χαρακτήρας της συνολικής επίδικης εκτάσεως ως δημόσιας δασικής τοιαύτης, ανήκουσας στην πλήρη κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου (915/2025 ΑΠ).Ο παρεμπίπτων έλεγχος δεν αποκλείεται, όταν η υπό κρίση διοικητική πράξη κατέστη απρόσβλητη, επειδή έχει παρέλθει άπρακτη η προθεσμία για την προσφυγή ή την αίτηση ακύρωσης ενώπιον του εκάστοτε αρμοδίου δικαστηρίου. Η έννοια του παρεμπίπτοντος (άρθρ. 2 και 282) συνδέεται με την εξέταση και όχι με τη διάγνωση του κριθέντος ζητήματος. Δηλαδή ο “παρεμπίπτων έλεγχος” έχει την έννοια ότι τα πολιτικά δικαστήρια δεν ακυρώνουν τη διοικητική πράξη, που θεωρούν ως άκυρη κλπ, ούτε αποκρούουν την εκτελεστότητά της, αλλά απλώς δεν την εφαρμόζουν στη συγκεκριμένη περίπτωση, εντεύθεν δε δεν παράγεται δεδικασμένο (596/2016 ΑΠ NOMOS, 826/2018 ΑΠ NOMOS). (ΑΠ 596/2016 (NOMOS))

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

[1] 107/2025  Εφετείο Λαμίας (NOMOS)

The post Χαρακτηρισμός έκτασης ως δασικής – Αρμοδιότητα Δικαστηρίων appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Αδέσποτα ακίνητα ανήκοντα στο Δημόσιο

Κατά τα άρθρα 2, 13, 14 και 16 του περί διακρίσεως δημοσίων κτημάτων του νόμου της 21.6.1837, που ίσχυε στα Ιόνια Νησιά μετά την έκδοση του ν. ΡΝ/1866, με το άρθρο 2 του οποίου καταργήθηκαν τα έχοντα το ίδιο αντικείμενο άρθρα 402 – 409 του Ιόνιου Πολιτικού Κώδικα, δημόσια κτήματα είναι όσα ανήκουν στην Επικράτεια, όλα τα από ιδιώτες ή Κοινότητες μη δεσποζόμενα, δηλαδή όλα τα αδέσποτα και τα κτήματα των αποθανόντων ακλήρων ή εγκαταλελειμμένα από τους κληρονόμους κτήματα, επί των οποίων δεν υπάρχουν άλλων αποδεδειγμένες απαιτήσεις και συνεπώς και τα αδέσποτα δάση και εν γένει δασικές εκτάσεις ανήκουν στο Δημόσιο (ΑΠ 341/2024, ΑΠ 11/2019, ΑΠ 957/2015). Από τις διατάξεις αυτές σαφώς συνάγεται ότι τα κατά την εισαγωγή του νόμου αυτού υπάρχοντα αδέσποτα περιήλθαν ex lege στο Δημόσιο, στο οποίο περιέρχονται και τα εκάστοτε καθιστάμενα αδέσποτα ακίνητα εγκαταλελειμμένα από τους ιδιοκτήτες, καθώς και εκείνα των αποβιωσάντων χωρίς διαθήκη και κληρονόμους (ΑΠ. 1163/2022). Έπεται ότι τα αδέσποτα ακίνητα πρέπει να διακρίνονται από τα εγκαταλελειμμένα, τα οποία εξακολουθούν να ανήκουν στην κυριότητα κάποιου προσώπου αλλά ο κύριος αυτών εγκατέλειψε τη νομή ή κατοχή τους (δεδομένου ότι η κυριότητα ως απεριόριστο δικαίωμα περιλαμβάνει ακόμα και την ευχέρεια του κυρίου να μην κάνει καμία χρήση του ακινήτου) και είτε ουδείς τα κατέχει είτε κάποιος τρίτος τα κατέλαβε και τα κατέχει, χωρίς όμως ο κύριος να ασκήσει αγωγή κατά του κατόχου αυτού καθώς αυτά είναι δυνατόν να επανέλθουν στην ενεργό κυριότητα των εγκαίρως εμφανιζομένων ιδιοκτητών, είτε περιέρχονται στην κυριότητα των αληθώς και νομίμως χρησιδεσποσάντων αυτά, είτε τέλος καταλαμβάνονται από το δημόσιο προς δεκαετή διαχείριση, κατά τους όρους του σχετικού άρθρου 334 του α.ν. 1539/1938. Με το άρθρο 49 του ΕισΝΑΚ ο εν λόγω νόμος “περί διακρίσεως κτημάτων” καταργήθηκε, ενώ αντ` αυτού ισχύει η αποδίδουσα όμοιο δίκαιο διάταξη του άρθρου 972 ΑΚ, με την οποία ορίζεται ότι τα αδέσποτα ακίνητα καθώς και οι περιουσίες όσων πεθαίνουν χωρίς κληρονόμους ανήκουν στο Δημόσιο.

Τέλος κατά το σύστημα του προαναφερόμενου νόμου “περί διακρίσεως κτημάτων” καθώς και εκείνο του Αστικού Κώδικα, τα αδέσποτα ακίνητα διακρίνονται: α) σε εκείνα τα οποία δεν υπήρξαν ποτέ στην κυριότητα κανενός, δηλ. τα εξ αρχής αδέσποτα και β) σε εκείνα τα οποία έγιναν μεταγενέστερα αδέσποτα με εγκατάλειψη του προηγουμένου κυρίου, οπότε, για το νομότυπο της εγκατάλειψης αυτής απαιτείται μονομερής δήλωση του κυρίου με συμβολαιογραφικό έγγραφο ότι παραιτείται από την κυριότητα επί ορισμένου ακινήτου και μεταγραφή αυτής, δοθέντος ότι υπόκειται δικαιοπραξία που περιέχει κατάργηση της κυριότητας (ΑΠ 1163/2022, ΑΠ 11/2019). Τέτοιο ειδικό τίτλο αποτελούν οι προαναφερθείσες διατάξεις του νόμου ΡΝ/1866 “Περί Εισαγωγής εν Επτανήσω της εν των λοιπώ Βασιλείω ισχυούσης Νομοθεσίας Γ Κωδ. Ε457 – άρθρα 1 και 2″, δυνάμει της οποίας (άρθρου 1) εισήχθησαν και στα Ιόνια Νησιά από 1-7-1866 οι περί την διοίκηση και διαχείριση των δασών τότε ισχύουσες διατάξεις, δυνάμει δε του άρθρου 2 του εν λόγω νόμου ΡΝ/1866 εισήχθη και στα Ιόνια Νησιά από 1-7-1866 ο από 21.6.1837 νόμος περί διακρίσεως κτημάτων, κατ’ άρθρο 16 του οποίου όλα τα αδέσποτα (εκτός των άλλων εκεί διακρίσεων) κτήματα επί των οποίων δεν υπάρχουν άλλες αποδεδειγμένες απαιτήσεις ανήκουν στο Δημόσιο (ΑΠ 341/2024, ΑΠ 1163/2022).

Βάρος απόδειξης

Επί των κειμένων στην Επτάνησο Δασών, δεν μπορεί να έχει εφαρμογή το, υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου, τεκμήριο κυριότητας, που θεσπίστηκε από το β.δ. της 16-11-1836 “περί ιδιωτικών δασών”, με το άρθρο 1 σε συνδυασμό προς τα άρθρα 2 και 3 του οποίου αναγνωρίστηκε η κυριότητα του Δημοσίου επί των αποτελουσών δάση εκτάσεων, από την έναρξη της ισχύος του, με εξαίρεση τα δάση, τα οποία προ της ενάρξεως του απελευθερωτικού αγώνα ανήκουν σε ιδιώτες βάσει εγγράφου αποδείξεως της Τουρκικής Αρχής, ή σε ιδιωτικά χωριά, των οποίων οι τίτλοι ιδιοκτησίας θα αναγνωρίζονταν από την επί των Οικονομικών Γραμματεία, στην οποία έπρεπε να υποβληθούν εντός του έτους από τη δημοσίευση του β.δ. αυτού. Τούτο άλλωστε καθιερώθηκε νομοθετικώς με το άρθρο 62 παρ. 1 εδαφ. β` του Ν. 998/1979, όπως ισχύει, “Περί προστασίας των δασών και των δασικών εν γένει εκτάσεων της χώρας”, στο οποίο ορίζεται ότι το, κατά την § 1 εδ. α` του ίδιου άρθρου, τεκμήριο κυριότητας υπέρ του δημοσίου επί των δασών και εν γένει δασικών εκτάσεων “δεν ισχύει στις περιφέρειες των Πρωτοδικείων των Ιονίων Νήσων, της Κρήτης, των Νομών Λέσβου, Σάμου, Χίου και Κυκλάδων, των νήσων Κυθήρων, Αντικυθήρων, της Δωδεκανήσου, πλην των νήσω όπου ισχύει ο κτηματολογικός κανονισμός, καθώς και της περιοχής της Μάνης, όπως αυτή ορίζεται από τα διοικητικά όρια των Καλλικρατικών Δήμων Ανατολικής και Δυτικής Μάνης (ΑΠ 11/2019). Με τη διάταξη αυτή καθιερώθηκε νομοθετικώς η μόνη και ορθή ερμηνευτική άποψη για τη νομική θέση των δασών στις άνω περιοχές, και ειδικότερα στα Ιόνια νησιά, κατά την οποία το Ελληνικό Δημόσιο δεν έχει δικαίωμα στα δάση αυτών των περιοχών και δεν ισχύει στην περίπτωση αυτή το τεκμήριο κυριότητας του δημοσίου επί των δασών που προβλέπεται στο από 17-11-1836 β.δ. “περί ιδιωτικών δασών”, με αποτέλεσμα, προκειμένου περί δασών που βρίσκονται στα Επτάνησα, μόνη η επίκληση από το δημόσιο και απόδειξη της δασικής μορφής της διεκδικούμενης έκτασης να μην αρκεί για τη θεμελίωση του δικαιώματος κυριότητάς του σ` αυτήν, αλλά (να) πρέπει το δημόσιο σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση να επικαλείται και να αποδεικνύει ότι έγινε κύριο με οποιονδήποτε από τους τρόπους οι οποίοι προβλέπονται από τον Ιόνιο Αστικό Κώδικα ή τον Αστικό Κώδικα, μετά την 23-2-1946, ή τυχόν ειδικούς νόμους (Α.Π 341/2024, ΑΠ 1163/2022, ΑΠ 908/2023, ΑΠ 881/2022). (1242/2025 ΑΠ (NOMOS))

Επομένως, το γεγονός ότι τμήματα των επίδικων εκτάσεων χαρακτηρίζονται ως έχοντα δασική μορφή, δεν καθιστά αυτές και δημόσιες, χωρίς την ύπαρξη τίτλου ή πράξεων νομής εκ μέρους του Ελληνικού Δημοσίου, καθώς προκειμένου περί δασών και δασικών εκτάσεων που βρίσκονται στα Επτάνησα, δεν ισχύει το τεκμήριο κυριότητας υπέρ του Δημοσίου που θεσπίσθηκε με το β.δ. της 16.11.1936, αλλά αντίθετα απαιτείται πέραν της δασικής μορφής της επίδικης έκτασης και η επίκληση της από μέρους του Δημοσίου κτήσης κυριότητας επ` αυτής με έναν από τους προβλεπόμενους από τον Ιόνιο ΑΚ ή από τον ΑΚ, είτε από κάποιο άλλο ειδικό νόμο τρόπους, ή η απόδειξη ότι η επίδικη έκταση υπήρξε αδέσποτη, δηλαδή ότι δεν δεσποζόταν από ιδιώτη ώστε να περιέλθει exlege στο Ελληνικό Δημόσιο με το ν. ΡΝ/1866, με τον οποίο επεκτάθηκε η ισχύς του ν. της 21.6.1837 «περί διαχειρίσεως δημόσιων κτημάτων» στα Ιόνια Νησιά.

Χρησικτησία επί δασικών εκτάσων Επτανήσου

Από τις διατάξεις των άρθρων 974 και 1045 του Α.Κ., 593, 2063 και 2092 του Ιόνιου Αστικού Κώδικα, που εφαρμόζονται σύμφωνα με τα άρθρα 64 και 65 του Εισ.Ν.Α.Κ. στην έκτακτη χρησικτησία, όταν αυτή συμπληρώνεται πριν την εισαγωγή του Α.Κ. ή και μετά την εισαγωγή του Α.Κ., πριν όμως συμπληρωθεί εικοσαετία, προκύπτει ότι υπό την ισχύ του Α.Κ. εκείνος που έχει στη νομή του για μια εικοσαετία πράγμα ακίνητο γίνεται κύριος αυτού (έκτακτη χρησικτησία), υπό δε την ισχύ του προϊσχύσαντος Ιόνιου Αστικού Κώδικα, κύριος του ακινήτου με έκτακτη χρησικτησία (παραγραφή) γίνεται αυτός που το διακατέχει συνεχώς, αδιακόπτως, ειρηνικώς, δημοσίως, αναμφιβόλως και επί λόγω κυριότητας για μια τριακονταετία (Α.Π. 568/2021, Α.Π. 1346/2010). Δεν αποκλείεται να συντρέξει νόμιμη περίπτωση, κατά την οποία ο ειδικός διάδοχος στη νομή θα προσμετρήσει στο δικό του χρόνο νομής εκείνον του προκατόχου δικαιοπαρόχου του (αρθρ. 1051  ΑΚ), για να συμπληρωθεί ο χρόνος της έκτακτης χρησικτησίας και να γίνει κύριος του πράγματος. Σε τέτοια περίπτωση, αν με τον συνυπολογισμό του χρόνου πριν από τον ΑΚ υπολείπεται για τη συμπλήρωση της τριακονταετίας χρόνος μικρότερος των είκοσι ετών, θα εφαρμοσθεί το τέως δίκαιο και η τριακονταετία θα αρχίσει από την έναρξη της νομής του δικαιοπαρόχου και θα συμπληρωθεί με το συνυπολογισμό του χρόνου που υπολείπεται υπό την ισχύ του  ΑΚ, αν δε, αντίθετα, υπολείπεται χρόνος μεγαλύτερος, θα εφαρμοστεί ο ΑΚ και η καθιοριζόμενη απ` αυτόν εικοσαετία θα αρχίσει από 23-2-1946 (σχετ . ΑΠ 463/2004). (ΑΠ1160/2025 NOMOS)

Περαιτέρω, από τις διατάξεις των άρθρων 787, 980, 981, 984, επ., 994 του ΑΚ και 2084 του Ιονίου Αστικού Κώδικα, συνάγεται ότι ο εξ αδιαιρέτου συγκύριος, αν κατέχει ολόκληρο το κοινό πράγμα, θεωρείται ότι κατέχει αυτό και στο όνομα των λοιπών συγκυρίων και δεν μπορεί να αντιτάξει κατ` αυτών αποσβεστική ή κτητική παραγραφή (έκτακτη χρησικτησία) προτού καταστήσει γνωστό στους άλλους συγκυρίους ότι αποφάσισε να νέμεται το κοινό πράγμα ολόκληρο ή κατά ποσοστό μεγαλύτερο από την μερίδα του αποκλειστικώς στο όνομα του, ως κύριος και περάσει από τη γνωστοποίηση αυτήν η προθεσμία της εν λόγω (αποσβεστικής ή κτητικής) παραγραφής. Μεταξύ των εξ αδιαιρέτου συγκυρίων περιλαμβάνονται και οι συγκληρονόμοι (ΑΠ 1559/2001). Oμως τέτοια γνωστοποίηση δεν απαιτείται, όταν οι λοιποί συγκοινωνοί έχουν λάβει γνώση, με οποιονδήποτε τρόπο, της αποφάσεως, που εκδήλωσε ο κοινωνός, ότι κατέχει ολόκληρο το κοινό και ότι νέμεται εφεξής αυτό αποκλειστικά για τον εαυτό του (ΑΠ 32/2000). Εξάλλου, κατά το άρθρο 974 ΑΚ, όποιος απέκτησε τη φυσική εξουσία πάνω στο πράγμα (κατοχή) είναι νομέας του, αν ασκεί την εξουσία αυτή με διάνοια κυρίου. Κατά την τελευταία αυτή διάταξη, νομή είναι η με διάνοια κυρίου φυσική εξουσίαση του πράγματος. Η διάνοια κυρίου, δηλαδή το πνευματικό στοιχείο της νομής, υποδηλώνεται είτε ρητώς είτε σιωπηρώς με πράξεις τις οποίες επιχειρεί συνήθως ο ιδιοκτήτης του πράγματος ή ο αντιπρόσωπος του. Ειδικότερα, άσκηση νομής επί του ακινήτου, που άγει στην κτήση της κυριότητας αυτού με έκτακτη χρησικτησία, αποτελούν οι εμφανείς υλικές πράξεις επάνω σ’ αυτό, οι οποίες προσιδιάζουν στη φύση και τον προορισμό του και οι οποίες είναι δηλωτικές της φυσικής εξουσιάσεώς του με διάνοια κυρίου. Τέτοιες δε πράξεις είναι και η επίβλεψη του ακινήτου, η καλλιέργεια, η σπορά, η φύτευση δέντρων και συλλογή των καρπών αυτού αυτοπροσώπως ή με την πρόσληψη εργατών, η βόσκηση ζώων, η ανέγερση κτίσματος κλπ.(ΑΠ1340/2010 NOMOS).

Συνοψίζοντας λοιπόν, στα Επτάνησα το Ελληνικό Δημόσιο δεν απέκτησε λόγω διαδοχής γενικό δικαίωμα κυριότητας επί των δασών κατά την ένωση των νησιών με την Ελλάδα, καθώς ούτε το Ηνωμένο Κράτος των Ιονίων Νήσων ούτε οι επιχώριες περιουσίες των νήσων περιήλθαν στην κυριότητά του. Κυριότητα του Δημοσίου μπορεί να θεμελιωθεί μόνο επί αδεσπότων ακινήτων, τα οποία περιέρχονται σε αυτό εκ του νόμου (άρθρο 16 του ν. της 21.6.1837 και σήμερα άρθρο 972 ΑΚ), ή βάσει άλλου ειδικού νόμιμου τίτλου κτήσης. Για τον λόγο αυτό, στα Επτάνησα δεν εφαρμόζεται το τεκμήριο κυριότητας του Δημοσίου επί των δασών του β.δ. της 16.11.1836, γεγονός που κατοχυρώνεται πλέον ρητά και στο άρθρο 62 παρ. 1 του Ν. 998/1979. Επομένως, το Ελληνικό Δημόσιο δεν αρκεί να αποδείξει τον δασικό χαρακτήρα της επίδικης έκτασης, αλλά οφείλει να επικαλεστεί και να αποδείξει συγκεκριμένο νόμιμο τρόπο κτήσης της κυριότητάς της, ενώ, ελλείψει του τεκμηρίου, κάθε διάδικος φέρει το βάρος απόδειξης των πραγματικών περιστατικών που θεμελιώνουν τον ισχυρισμό του. Παράλληλα, επί δασών και δασικών εκτάσεων των Επτανήσων είναι δυνατή η κτήση κυριότητας με χρησικτησία, σύμφωνα αρχικά με τις διατάξεις του Ιόνιου Αστικού Κώδικα (τριακονταετής παραγραφή) και, μετά την εισαγωγή του Αστικού Κώδικα, με τις διατάξεις περί έκτακτης χρησικτησίας (εικοσαετής νομή), εφόσον ασκούνται εμφανείς πράξεις νομής, όπως η βοσκή, η υλοτομία, η οριοθέτηση, η επίβλεψη ή η εκμετάλλευση της δασικής έκτασης, οι οποίες εκδηλώνουν τη βούληση του νομέα να την κατέχει ως κύριος.

Έλενα Ψαρρού, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Κυριότητα Ελληνικού Δημοσίου επί των δασών και των λιβαδιών στα Επτάνησα appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Ακολουθεί το κείμενο της αποφάσεως:

«Σύμφωνα δε με το άρθρο 349 παρ.1 του ΚΠΔ (Ν.4620/2019), όπως τροποποιήθηκε με το άρθρο 41 του Ν. 4947/2022 και ίσχυε κατά το χρόνο συζήτησης της υπόθεσης στο δευτεροβάθμιο δικαστήριο, “το δικαστήριο μπορεί, μετά από πρόταση του εισαγγελέα ή και αυτεπαγγέλτως, να διατάξει την αναβολή της δίκης για λόγους ανώτερης βίας, με αίτημα δε κάποιου από τους διαδίκους, για σοβαρούς λόγους υγείας ή λόγους ανώτερης βίας. Το σημαντικό αίτιο μπορεί να προβληθεί από οποιονδήποτε ακόμη και όταν αφορά το πρόσωπο του διορισμένου πληρεξουσίου δικηγόρου σύμφωνα με την παρ.3 του άρθρου 340 ιδίου Κώδικα. Ο σοβαρός λόγος υγείας αποδεικνύεται αποκλειστικά με ιατρική πιστοποίηση νοσηλευτικού ιδρύματος ή ιατρού πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας, η ακρίβεια της οποίας ελέγχεται με οποιονδήποτε τρόπο κατά την κρίση του δικαστηρίου”. Η διάταξη του άρθρου 349 παρ.1 εδ.γ` ΚΠΔ, αντικαταστάθηκε ως ανωτέρω με το άρθρο 41 Ν.4947/2022, όπως προαναφέρθηκε, προκειμένου να αποφευχθεί η καταχρηστική άσκηση του εν λόγω αιτήματος που βασιζόταν σε βεβαιώσεις ιδιωτών ιατρών. Για τον λόγο αυτό θεσπίστηκε ότι για την απόδειξη σοβαρού λόγου υγείας πρέπει το σχετικό πιστοποιητικό να προέρχεται από ιατρό πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας ή να πρόκειται για πιστοποιητικό νοσηλείας από νοσηλευτικό ίδρυμα (δημόσιο ή ιδιωτικό θεραπευτήριο). Σε κάθε περίπτωση πάντως, δίδεται στο Δικαστήριο η δυνατότητα να ελέγξει, κατά την κρίση του, με οποιοδήποτε τρόπο, την ακρίβεια της συγκεκριμένης απαιτούμενης πιστοποίησης.

Περαιτέρω, με το Ν.4486/2017, όπως τροποποιήθηκε και συμπληρώθηκε με το Ν. 4931/2022, επήλθαν σημαντικές μεταβολές στη διάρθρωση και λειτουργία της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας (Π.Φ.Υ.). Συγκεκριμένα στο άρθρο 1 (Γενικές Αρχές Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας) του ως άνω Ν.4486/2017 ορίζονται: “1. Ως Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (Π.Φ.Υ.) νοείται το σύνολο των ολοκληρωμένων υπηρεσιών εντός του Εθνικού Συστήματος Υγείας, οι οποίες έχουν σκοπό την παρακολούθηση, διατήρηση και βελτίωση της υγείας του ανθρώπου. Οι υπηρεσίες περιλαμβάνουν την προαγωγή της υγείας, την πρόληψη της νόσου, τη διάγνωση, τη θεραπεία, την ολοκληρωμένη φροντίδα και τη συνέχεια αυτής. Το Κράτος έχει την ευθύνη για την παροχή ποιοτικών υπηρεσιών Π.Φ.Υ. στο σύνολο του πληθυσμού, με σεβασμό στα δικαιώματα και τις ανάγκες του. […] 3. Οι υπηρεσίες Π.Φ.Υ. οργανώνονται και λειτουργούν, σύμφωνα με τις αρχές της δωρεάν καθολικής υγειονομικής κάλυψης του πληθυσμού, της ισότιμης πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας, της ειδικής μέριμνας για τις ευάλωτες και ευπαθείς κοινωνικές ομάδες, της διασφάλισης της ποιότητας και ασφάλειας των παρεχόμενων υπηρεσιών, της συνέχειας της φροντίδας υγείας, της ευθύνης και λογοδοσίας των παρόχων υπηρεσιών υγείας, της δεοντολογίας του ιατρικού επαγγέλματος ή κάθε άλλου επαγγέλματος υγείας, της εγγύτητας των υπηρεσιών στον τόπο κατοικίας, διαμονής ή εργασίας, της διασύνδεσης με λοιπές υπηρεσίες υγείας, της ορθολογικής παραπομπής σε άλλες μονάδες ή υπηρεσίες του Ε.Σ.Υ. ή συμβεβλημένων παρόχων για διάγνωση, θεραπεία, νοσηλεία ή περαιτέρω φροντίδα, της διατομεακής συνεργασίας με τοπικούς, κοινωνικούς και επιστημονικούς φορείς, καθώς και της αγωγής υγείας της κοινότητας και της ενεργούς συμμετοχής της στην ικανοποίηση των υγειονομικών της αναγκών.” Στο δε άρθρο 3 (Δημόσιες Μονάδες Παροχής Υπηρεσιών Π.Φ.Υ.) του ίδιου νόμου (Ν.4486/2017) ορίζεται: “1. Οι υπηρεσίες Π.Φ.Υ. παρέχονται στο πλαίσιο ενός ενιαίου, ολοκληρωμένου και αποκεντρωμένου συστήματος που οργανώνεται, διοικείται και λειτουργεί στις Διοικήσεις Υγειονομικών Περιφερειών (Δ.Υ.Πε.) εντασσόμενο στο Εθνικό Σύστημα Υγείας (Ε.Σ.Υ.), σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία. Στο πρώτο επίπεδο Π.Φ.Υ. παρέχονται υπηρεσίες από τις Τοπικές Μονάδες Υγείας (Το.Μ.Υ.), τα Περιφερειακά Ιατρεία (Π.Ι.) της παρ.1 του άρθρου 14 του ν. 1397/1983 (Α` 143), τα Πολυδύναμα Περιφερειακά Ιατρεία (Π.Π.Ι.) της παρ.1 του άρθρου 27 του ν. 2519/1997 (Α` 165), τα Ειδικά Περιφερειακά Ιατρεία (Ε.Π.Ι.) της παρ. 1 του άρθρου 6 του ν. 2345/1995 (Α` 213) και τα Τοπικά Ιατρεία (Τ.Ι.) της παρ. 3 του άρθρου 3 του π.δ.266/1989 (Α` 127). …”. Ενώ στο άρθρο 11 (Συμβεβλημένοι με τον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. παρόχοι Π.Φ.Υ.) του ίδιου νόμου ορίζονται “1. Ο Ε.Ο.Π.Υ.Υ. μπορεί να συμβάλλεται με ιατρούς, που κατέχουν τίτλο αναγνωρισμένης ειδικότητας και είναι εγγεγραμμένοι στους οικείους ιατρικούς συλλόγους, συνάπτει δε συμβάσεις με τους περισσότερους, κατά το δυνατόν, ιατρούς προς τον σκοπό διασφάλισης του δικαιώματος ελεύθερης επιλογής ιατρού από τους ασφαλισμένους. Καθήκοντα προσωπικού ιατρού δύνανται να ασκούν ιδιώτες ιατροί του προηγούμενου εδαφίου που κατέχουν τους σχετικούς τίτλους ειδικοτήτων. (2…) 3. Οι συμβεβλημένοι με τον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. προσωπικοί ιατροί παρέχουν υπηρεσίες Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (Π.Φ.Υ.) στα ιατρεία τους ή και κατ` οίκον. Οι προσωπικοί ιατροί συνάπτουν σύμβαση με τον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. , σύμφωνα με την οποία καλύπτουν τον εγγεγραμμένο ενήλικο πληθυσμό, έχουν ελάχιστο ωράριο απασχόλησης ανά ημέρα και ανά εβδομάδα, καθορίζεται το καθεστώς αναπλήρωσής τους όταν βρίσκονται σε άδεια, δύνανται να λαμβάνουν πρόσθετες χρηματικές παροχές και μπορούν να συμμετέχουν στην κάλυψη της εφημεριακής λειτουργίας των Μονάδων Π.Φ.Υ. της Υγειονομικής τους Περιφέρειας. […]

5. Με κοινή απόφαση των Υπουργών Υγείας και Οικονομικών καθορίζεται ο τρόπος της αποζημίωσης των συμβεβλημένων με τον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. ιατρών, καθώς και κάθε άλλο σχετικό θέμα που αποτελεί περιεχόμενο της σύμβασης με τον Ε.Ο.Π.Υ.Υ.”. Από όλα τα προαναφερόμενα και ειδικότερα από την ως άνω διάταξη του άρθρου 349 παρ.1 του ΚΠΔ, όπως τροποποιήθηκε με το Ν.4947/2022, δηλαδή μετά την προαναφερόμενη μεταρρύθμιση της Π.Φ.Υ με το Ν.4931/2022, συνάγεται ότι η βούληση του νομοθέτη είναι να προέρχεται το προσκομιζόμενο στο δικαστήριο πιστοποιητικό, για την απόδειξη του προβαλλόμενου σοβαρού λόγου υγείας, από πιστοποιητικό νοσηλείας από νοσηλευτικό ίδρυμα (δημόσιο ή ιδιωτικό θεραπευτήριο), ή από ιατρό πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας ενταγμένο σε Δημόσια Μονάδα Παροχής Υπηρεσιών Π.Φ.Υ. (ήτοι Κέντρα Υγείας με τα υπαγόμενα σ` αυτά Περιφερειακά Ιατρεία κ.λ.π.) ή από ιδιώτη προσωπικό ιατρό συμβεβλημένο με τον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. , καθόσον και αυτοί παρέχουν υπηρεσίες Π.Φ.Υ. (άρθρο 11 παρ.3 Ν.4486/2017) δωρεάν, λειτουργώντας ως δημόσιοι φορείς, αμειβόμενοι από τον Ε.Ο.Π.Υ.Υ. , όχι δε και από ιδιώτη ιατρό που αμείβεται από τους ασθενείς, διότι η λειτουργία της Π.Φ.Υ. λειτουργεί με τις αρχές της δωρεάν καθολικής υγειονομικής κάλυψης του πληθυσμού, και συνεπώς οι τελευταίοι δεν ανήκουν στους ιατρούς της Π.Φ.Υ. με την έννοια της διάταξης του άρθρου 349 παρ.1 του Κ.Π.Δ.».

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Απόρριψη αιτήματος αναβολής βάσει του άρθρου 349 ΚΠΔ με προσκόμιση πιστοποιητικού εκδοθέντος από ιδιώτη ιατρό appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Επιπλέον, την 17^η/11/1836 εκδόθηκε το ΒΔ «περί ιδιωτικών δαασών» σύμφωνα με την διάταξη του άρθρ. 1 του οποίου ορίζεται ότι “εντός ενός έτους από της δημοσιεύσεως του παρόντος οφείλουν οι ιδιοκτήτες των υπό τα άρθρ. 1 και 2 δασών να παρουσιάσουν εις την επί των Οικονομικών Γραμματέων… τους νομίμους τίτλους της ιδιοκτησίας των. Η Γραμματεία θέλει εξετάσει αυτούς, θέλει τους αναγνωρίσει ή απορρίψει και εις την πρώτην περίπτωσιν θέλει δώσει επισήμως την κατοχήν εις τους ιδιοκτήτες, εις δε την δευτέραν αποπέμψει τας ελλείπουσας νομίμων αποδείξεων αξιώσεις αυτών ενώπιον των αρμοδίων δικαστηρίων. Εις την περίπτωσιν αυτήν όμως μέχρι της τελειωτικής δικαστικής αποφάσεως περί της ιδιοκτησίας μένει η διακατοχή του διαφιλονικουμένου δάσους αναφαίρετος εις ον ευρίσκεται. Παρελθούσης της ανωτέρω προθεσμίας θεωρούνται όλα τα δάση περί των οποίων δεν παριουσιαστούν οι ως άνω απαιτούμενοι τίτλοι, ως αδιαφιλονίκητα εθνικά και θέλουν διατίθενται ως τοιαύτα”. Από τις διατάξεις αυτές συνάγεται, μεταξύ άλλων, ότι τα δάση: α) είναι ιδιωτικά αν, μετά την τήρηση της διαδικασίας του άρθ. 3 του άνω διατάγματος αναγνωρίστηκαν ως τέτοια από το Υπουργείο Οικονομικών ή, σε αρνητική περίπτωση, από τα δικαστήρια, β) είναι δημόσια (αδιαφιλονίκητα εθνικά), αν δεν υποβλήθηκαν αρμοδίως και εμπροθέσμως οι απαιτούμενοι τίτλοι προς αναγνώρισή τους ως ιδιωτικών, ανεξάρτητα αν υπήρχαν ή όχι οι εν λόγω τίτλοι.

Η πιο πάνω Επιτροπή, που λειτούργησε μέχρι το έτος 1849 (διότι έκτοτε διαλύθηκε), που επιτελούσε έργο της διοίκησης ως προς τα κτήματα που κείνται στην Αττική, Εύβοια κλπ., συστάθηκε πολύ πριν από την έκδοση του από 17.11.1836 Δ/τος “περί ιδιωτικών δασών” και, όπως προκύπτει από τις παραπάνω διατάξεις και εκείνες της από 28.3.1835 Συμβάσεως μεταξύ αυτής και των απεσταλμένων της Υψηλής Πύλης [(που εγκρίθηκε με το από 4/16.4.1835 ΒΔ (ΦΕΚ 15/1838),] του από 4/16.10.1835 Πρωτοκόλλου του Υπουργικού Συμβουλίου και της υπ’ αριθμ. 1/13.11.1835 διαταγής των επί του Βασ. Οικονομικών και Εξωτερικών Γραμματειών, είχε ως αντικείμενο την εξέταση της εγκυρότητας των τίτλων των γενομένων μεταβιβάσεων επί κτημάτων, αδιακρίτως (στα οποία περιλαμβάνονταν, μεταξύ των άλλων, και τα ιδιωτικά δάση που βρίσκονταν εντός ή εκτός τσιφλικιών) από τους αναχωρούντες (φεύγοντες) Οθωμανούς προς τους Έλληνες, για την εξασφάλιση και μόνο των Ελλήνων αγοραστών Οθωμανικών κτημάτων έναντι των πωλητών Οθωμανών. Η τυχόν παρεμπίπτουσα κρίση στις αποφάσεις της εν λόγω Επιτροπής περί μη ύπαρξης απαίτησης του Δημοσίου επί της μεταβιβαζόμενης έκτασης δεν δημιουργεί, προκειμένου περί δάσους υφισταμένου το έτος 1836, νόμιμο τίτλο ανατρέποντα ευθέως και αμέσως το εκ του άρθρου 3 του άνω Δ/τος τεκμήριο υπέρ του Δημοσίου.

Η τήρηση της διαδικασίας ενώπιον της Επιτροπής αυτής (“Επιτροπής των κατά την Εύβοιαν και Αττικήν κτημάτων”) δεν αναπλήρωνε επομένως την έλλειψη τήρησης της διαδικασίας με τις συνέπειές της, που, κατά τα προεκτιθέμενα, προέβλεπε το άρθρο 3 του ως άνω ΒΔ “περί ιδιωτικών δασών”, διότι: 1) το διάταγμα αυτό ως μεταγενέστερο της σύστασης της Επιτροπής, αν και είχε υπόψη του την ενώπιον εκείνης τηρούμενη διαδικασία, δεν αρκέστηκε σ’ αυτήν, αλλά απαίτησε και πάλι την κατάθεση των τίτλων από τους ιδιώτες, που πρόβαλλαν δικαιώματα επί των προαναφερομένων γαιών, στο προβλεπόμενο από αυτό αρμόδιο όργανο και 2) στην Επιτροπή, όπως προκύπτει και από δική της ανακοίνωση, υποβάλλονταν, ως τίτλοι της αρμόδιας Οθωμανικής Κρατικής Υπηρεσίας ταπία ή χοτζέτια, ενώ στην προβλεπόμενη από το ως άνω ΒΔ Γραμματεία, για την αναγνώριση κυριότητας ιδιώτη επί δάσους υποβάλλονταν, κατά τα περί δασών κρατούντα στο Οθωμανικό Δίκαιο ως τέτοιοι τίτλοι μόνο ειδικά ταπία, στα οποία αναφερόταν ότι η παραχωρούμενη γαία ήταν δάσος (ΑΠ 874/2006). Η τυχόν παρεμπίπτουσα κρίση της εν λόγω Επιτροπής στις ως άνω αποφάσεις για τη μη ύπαρξη απαίτησης του Δημοσίου επί της μεταβιβαζόμενης έκτασης δεν δημιουργεί, προκειμένου περί δάσους υφιστάμενου το έτος 1836, νόμιμο τίτλο που ανατρέπει ευθέως και αμέσως το εκ του άρθρου 3 του άνω ΒΔ τεκμήριο υπέρ του Δημοσίου. Επομένως, από τα ανωτέρω αναφερόμενα, προκύπτει σαφώς, ότι οι πράξεις της Γραμματείας των Οικονομικών για την αναγνώριση ιδιωτικών δασών, κατά τις διατάξεις των άρθρων 1 και 3 του ΒΔ/τος της 17.11.1836, δεν πρέπει να συγχέονται με τις αποφάσεις, που αφορούν δάση, της επί των πωλήσεων των Οθωμανικών κτημάτων Επιτροπής. Πράγματι, μόνο οι αποφάσεις της επί των Οικονομικών Γραμματείας και της δια της από 16.4/4.5.1842 δηλοποίησης της συσταθείσας Τριμελούς Επιτροπής, οι εκδοθείσες κατά τους τύπους και τη διαδικασία των άρθρων 1 και 3 του ΒΔ της 17.11.1836, με τις οποίες αναγνωρίζεται η κυριότητα ιδιώτη σε δάσος (που βρίσκεται εντός ή εκτός τσιφλικιού), αποτελούν νόμιμο τίτλο κατά του Δημοσίου, ο οποίος μπορεί να ανατρέψει το πιο πάνω τεκμήριο του άρθρου 3 του ως άνω ΒΔ (ΑΠ 573/2015).

Ωστόσο, οι αποφάσεις της Επιτροπής αυτής, που επιτελεί έργο της διοίκησης, ως προς τα κτήματα που κείνται στην Αττική, Εύβοια κλπ., οι οποίες εκδόθηκαν μετά την ισχύ του Β.Δ/τος της 17/29.11.1836, δεν είναι δυνατό να παραμερισθούν εντελώς. Εφόσον με αυτές αναγνωρίζεται η εγκυρότητα της μεταβίβασης εμπράγματων δικαιωμάτων από Οθωμανούς προς Έλληνες σε δάσος υφιστάμενο το 1836 και σε αυτές περιλαμβάνεται κρίση, μετά από σχετική έρευνα, για τη μη ύπαρξη απαίτησης του Δημοσίου επί της μεταβιβασθείσας δασικής έκτασης, οι οποίες μάλιστα κηρύσσονται εκτελεστές με πράξη της διοίκησης υπογεγραμμένη από τον επί των Εξωτερικών Γραμματέα της Επικρατείας και από τον Διευθυντή της επί των Οικονομικών Γραμματείας της Επικρατείας, τότε οι αγοραστές ιδιώτες, προβάλλοντας κατά του Δημοσίου δικαίωμα κυριότητας επί της δασικής έκτασης, που αποκτήθηκε με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας, μπορούν να επικαλεσθούν τις προαναφερθείσες αποφάσεις, ως στοιχεία που αποδεικνύουν την καλή τους πίστη, κατά την τριακονταετή, με διάνοια κυρίου, κατοχή του ειρημένου δάσους (ΑΠ 573/2015) (ΑΠ 826/2018 NOMOS).

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Αποφάσεις της Επιτροπής των κατά την Εύβοιαν και Αττικήν κτημάτων επί των δασικών εκτάσεων appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Αναλυτικότερα:

            Ιστορική αναδρομή

• 23/06/1923: Συνθήκη Λωζάνης: Παραχώρηση ακίνητης περιουσίας Δωδεκανήσου από την Τουρκία στην Ιταλία.
• 10/02/1947: Συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων: Παραχώρηση ακίνητης περιουσίας Δωδεκανήσου από την Ιταλία στην Ελλάδα.

Δυνάμει του άρθρου 15 της από 23/6/1923 Συνθήκης της Λωζάνης, επικυρωθείσας από την Ιταλία με το υπ’ αριθμ. 1354/28-8-1924 Βασιλικό Διάταγμα, «Η Τουρκία παραιτείται υπέρ της Ιταλίας παντός δικαιώματος και τίτλου επί των κάτωθι απαριθμουμένων νήσων, τουτέστι της Αστυπάλαιας, Ρόδου, Χάλκης, Καρπάθου, Κάσσου, Τήλου, Νισύρου, Καλύμνου, Λέρου, Πάτμου, Λειψούς, Σύμης και Κω, των κατεχομένων νυν υπό της Ιταλίας και των νησίδων των εξ αυτών εξαρτωμένων, ως και της νήσου Καστελλορίζου». Κατά το άρθρο 60 της ίδιας Συνθήκης «Τα Κράτη, υπέρ ων απεσπάσθη ή αποσπάται έδαφος εκ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, είτε συνεπεία των Βαλκανικών πολέμων, είτε δυνάμει της παρούσης Συνθήκης, θα αποκτήσωσιν άνευ ανταλλάγματος πάσαν ιδιοκτησίαν της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας κειμένην εν τω εδάφει τούτω». Επίσης, με το άρθρο 1 του παραρτήματος XIV της από 10/2/1947 Συνθήκης Ειρήνης των Παρισίων μεταξύ των συνασπισμένων συμμαχικών δυνάμεων και της Ιταλίας, που κυρώθηκε με το ν.δ. 423/1947, το Ελληνικό Δημόσιο απέκτησε όλη την ακίνητη περιουσία του Ιταλικού κράτους στη Δωδεκάνησο. Περαιτέρω, με το άρθρο 2 παρ. 1 στοιχ. α’ του ν. 510/1947, που ίσχυσε από τη δημοσίευσή του στην Ε.τ.Κ. (30/12/1947) σύμφωνα με το άρθρο 14 αυτού, εισήχθησαν στη Δωδεκάνησο ο ΑΚ, ο ΕισΝΑΚ και το ν.δ. 7/10-5-1945. Με το άρθρο 51 ΕισΝΑΚ ορίζεται ότι «Η απόκτηση κυριότητας ή άλλου εμπράγματου δικαιώματος πριν από την εισαγωγή του Αστικού Κώδικα κρίνεται κατά το δίκαιο που ίσχυε όταν έγιναν τα πραγματικά γεγονότα για την απόκτησή τους».

            Αστικό Δίκαιο

• Από 1929 έως και την προσάρτηση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα: Κτηματολογικός Κανονισμός Δωδεκανήσου
• Έως 31/12/1931:Οθωμανικό Δίκαιο: Νόμος περί Γαιών
• Έως 20/04/1942: Ιταλικός ΑΚ (1857)
• Έως 29/12/1947: Ιταλικός ΑΚ (1942)
• Ελληνικός ΑΚ

            Οθωμανικό Δίκαιο

Η ακίνητη περιουσία στη Δωδεκάνησο, πριν την εισαγωγή του Ιταλικού ΑΚ/1865 στη Δωδεκάνησο, η οποία έλαβε χώρα από 1/1/1932 με το υπ’ αριθμ. 200/31-10-1931 διάταγμα του Ιταλού Κυβερνήτη, ρυθμιζόταν από το οθωμανικό δίκαιο. Σύμφωνα με τα άρθρα 1, 2, 3, 4, 5, 9, 12, 13, 19, 30, 34, 49, 68, 71, 78, 91-102 και 103-105 του Οθωμανικού Νόμου «περί γαιών» της 7ης Ραμαζάν 1274 (1856), οι γαίες διακρίνονταν σε πέντε κατηγορίες : α) τις γαίες καθαρής ιδιοκτησίας (μούλκια ή μουλκ ή μεμλουκέι), οι οποίες ήταν τα οικόπεδα, έστω και αν καλλιεργούνταν με κηπευτικά και οπωροφόρα δένδρα, τα σπίτια και γενικά τα οικοδομήματα, εργαστήρια, αμπελώνες που βρίσκονταν μέσα στις πόλεις, τα χωριά και κωμοπόλεις και τις οποίες είχαν στην πλήρη και απόλυτη κυριότητά τους αυτοί που τις εξουσίαζαν και μπορούσαν να τις διαθέτουν ελεύθερα προς τρίτους με άτυπη συμφωνία περί μεταβίβασης, είδος τους δε αποτελούσαν και οι φορολογούμενες γαίες, που ανήκαν στην πλήρη κυριότητα μη μουσουλμάνων ιδιοκτητών, οι οποίοι κατέβαλαν έγγειο φόρο, β) τις δημόσιες γαίες (εραζί-εμιριέ ή αρζί-μιρί), στις οποίες περιλαμβάνονταν οι αγροτικές εκτάσεις και συγκεκριμένα οι καλλιεργήσιμοι αγροί, οι χειμερινές και θερινές βοσκές (τόποι που παράγουν χόρτο για βόσκηση ζώων), οι λειμώνες (τσαΐρια), τα δάση, καθώς επίσης και τα μέρη στα οποία υπήρχαν δένδρα, που δεν τα καλλιεργούσε κανένας, των οποίων η κυριότητα ανήκε στο (αντιπροσωπευόμενο από το Σουλτάνο) Οθωμανικό Δημόσιο και επί αυτών οι ιδιώτες μπορούσαν να αποκτήσουν μόνο δικαίωμα εξουσίας (τεσσαρούφ), γ) τις αφιερωμένες γαίες σε έναν ευαγή σκοπό (βακούφια), των οποίων η χρήση και εκμετάλλευση γινόταν υπέρ κάποιου αγαθοεργού σκοπού (π.χ. μοναστηρίου, νοσοκομείου κλπ) (μεβκουφέ) και οι οποίες θεωρούνταν ως πράγματα εκτός συναλλαγής, δ) τις εγκαταλελειμμένες σε κοινότητες γαίες (μετρουκέ), π.χ. δημόσιοι δρόμοι, πλατείες κλπ, οι οποίες ήταν προορισμένες για την κοινή και δημόσια χρήση και ανήκαν στο Οθωμανικό Δημόσιο και ε) τις νεκρές γαίες (μεβάτ), όπως ήταν οι πετρώδεις εκτάσεις, τα βουνά, βράχια, αδέσποτα δάση κλπ, οι οποίες δεν ανήκαν στην κυριότητα ιδιωτών ούτε ήταν δυνατή από τη φύση τους η καλλιέργειά τους και δεν κατέχονταν ούτε εξουσιάζονταν ή καλλιεργούνταν από κανέναν, οι οποίες ήταν επίσης δημόσιες, ανήκουσες στο Οθωμανικό Δημόσιο (ΟλΑΠ 1/2013, ΑΠ 34/2019, ΑΠ 695/2018, ΑΠ 545, 546/2017, ΑΠ 638, 639/2016, ΑΠ 267/2008 ΝΟΜΟΣ). Πλην των γαιών καθαρής ιδιοκτησίας, όλες οι υπόλοιπες κατηγορίες γαιών αποτελούσαν ουσιαστικά τη δημόσια κτήση του Οθωμανικού Κράτους, στο οποίο ανήκε ολόκληρη η ακίνητη περιουσία, πλην της ως άνω καθαρής ιδιοκτησίας (μούλκια), η οποία ανήκε σε ιδιώτες (ΕφΘρακ 214/2014 ΝΟΜΟΣ). Ειδικότερα, κατά το άρθρο 2 του ως άνω Οθωμανικού Νόμου «περί γαιών», «Οι καθαρής κυριότητας (ιδιόκτητοι γαίαι) είναι τεσσάρων ειδών: 1) Τα εν τοις χωρίοις και κώμαις (Κασαπάτ) κείμενα οικόπεδα, καθώς και αι εις τον περίβολόν των ευρισκόμενοι γαίαι, αίτινες δεν δύνανται να μη ώσι περιπλέον του ημίσεως στρέμματος και θεωρούνται ως συμπλήρωμα της κατοικίας, 2) Αι γαίαι, αι αποσπασθείσαι από δημοσίας γαίας και τη αδεία του ιερού νόμου υπαχθείσαι εις την αληθή ιδιοκτησίαν τινός, ίνα κατέχωνται κατά τους διαφόρους τρόπους της κυριότητος, 3) Αι δεκατιζόμεναι γαίαι (ουσσριγέ, δηλαδή terres decimates) και 4) Αι φορολογούμεναι γαίαι (χαραζδζιέ, δηλαδή terres tributaires). Δεκατιζόμεναι γαίαι είναι αι εν καιρώ της κατακτήσεως εις τους πορθητάς ως λάφυρα διανεμηθείσαι γαίαι. Φορολογούμεναι γαίαι είναι αι γαίαι, αι οποίαι είχαν μείνει στην κατοχή των κατοίκων μη Μουσουλμάνων (περί όλων των ανωτέρω βλ. Δ. Νικολαΐδου, ΟΘΩΜΑΝΙΚΟΙ ΚΩΔΙΚΕΣ, έκδ. 1869, σελ. 429-430). Κατά τα άρθρα 167, 175, 181 και 185 του οθωμανικού Αστικού Κώδικα, τα ακίνητα καθαρής ιδιοκτησίας εξομοιώνονται με τα κινητά και για τη μεταβίβασή τους δεν απαιτείται καμία διατύπωση, αλλά αρκεί η αμοιβαία συναίνεση των συμβαλλομένων, η οποία μπορεί να αποδειχθεί με ιδιωτικά έγγραφα και μάρτυρες. Η μεταγραφή στα κτηματολογικά βιβλία της μεταβίβασης των ακινήτων αυτών δεν ήταν αναγκαία, σε αντίθεση με τη μεταβίβαση των βακουφίων και των δημοσίων γαιών. Οι νομοθετικές μεταβολές που επέφερε ο νόμος 28ης Ρετζέπ 1291 (καθ’ ημάς 1875) δεν μετέβαλαν και τον τρόπο μεταβίβασης των τέλειας ιδιοκτησίας “μούλκι” ακινήτων, ο οποίος ρυθμιζόταν από το ιερό μουσουλμανικό δίκαιο (ΑΠ 267/2008 ΝΟΜΟΣ). Επομένως, στην κατηγορία “μουλκ”, ανήκουν μόνο τα αστικά ακίνητα, ήτοι τα οικόπεδα, ως άνω, έστω και αν καλλιεργούνται με κηπευτικά και οπωροφόρα δένδρα, αυλές, κήποι, οικίες και γενικότερα οικοδομήματα, εργαστήρια, καθώς και τα καρποφόρα δένδρα που βρίσκονται στις πόλεις, κωμοπόλεις και χωριά (ΑΠ 120/2018, ΑΠ 222/2017). Αντιθέτως, στην κατηγορία των δημοσίων γαιών (εραζί-εμιριέ ή αρζί-μιρί) ανήκουν οι αγροτικές εκτάσεις και συγκεκριμένα οι καλλιεργήσιμοι αγροί, οι χειμερινές και θερινές βοσκές, οι λειμώνες (τσαΐρια), τα δάση, οι εκτάσεις που έχουν φυτευθεί με δένδρα, που δεν καλλιεργεί κανένας (ΑΠ 120/2018, ΑΠ 227/2017, ΑΠ 477/2016). Οι ως άνω δημόσιες εκτάσεις μπορούσαν να παραχωρηθούν από το Οθωμανικό Δημόσιο σε ιδιώτες με την καταβολή δικαιώματος (ταπού) και ετήσιας δόσης, με την έκδοση σχετικού τίτλου (ταπίου). Με την έκδοση όμως του τίτλου αυτού, οι ιδιώτες δεν αποκτούσαν πλήρες δικαίωμα κυριότητας επί της παραχωρηθείσας δημόσιας έκτασης, αλλά δικαίωμα διηνεκούς εξουσίασης ή “ωφέλιμης κυριότητας” (τεσσαρούφ), ενώ το δικαίωμα ψιλής κυριότητας (ρεκαμπέ) διατηρούσε το Οθωμανικό Δημόσιο. Εξαίρεση του κανόνα ότι μόνο με τίτλο (ταπί) αποκτάται το δικαίωμα εξουσίασης για ορισμένη χρήση των δημοσίων γαιών καθιερώνει το άρθρο 78 του ίδιου παραπάνω νόμου “περί γαιών”, σύμφωνα με το οποίο, εάν κάποιος ιδιώτης καταλάβει και καλλιεργήσει δημόσιες και αφιερωμένες γαίες για δέκα (10) έτη, χωρίς δικαστική αμφισβήτηση από το Δημόσιο, αποκτά δικαίωμα μόνιμης εγκατάστασης και είτε κατέχει έγκυρο τίτλο, είτε δεν κατέχει, οι γαίες δεν θεωρούνται σχολάζουσες, αλλά δίδεται σ` αυτόν – ιδιώτη – δωρεάν νέος τίτλος. Από το σαφές περιεχόμενο της παραπάνω διάταξης, την ερμηνευτική εγκύκλιο του Τουρκικού Υπουργείου Δικαιοσύνης της 28 Σ. 1304, του άρθρου 13 του νόμου “περί εγγράφων ταπίων” της 8 Δ. Α. 1275 (ήδη έτος 1857), του άρθρου 2 των διασαφητικών διατάξεων περί ταπίων της 15 Σ. 1276 και των οδηγιών της 23 Μ. 1293 ή 7.2.1921 “περί εξελέγξεως τίτλων δασών”, αλλά και το σύνολο των διατάξεων του νόμου περί γαιών (ειδικότερα των άρθρων 8, 9, 24, 30, 61, 71 και 78), προκύπτει, ότι απαραίτητη προϋπόθεση για την απόκτηση του δικαιώματος αυτού της μόνιμης εγκατάστασης είναι όχι μόνον η συνεχής επί δέκα (10) έτη κατοχή (εξουσίαση), αλλά και η ταυτόχρονη καλλιέργεια του κτήματος. Επομένως, η διάταξη του άρθρου 78 έχει εφαρμογή μόνο επί καλλιεργήσιμων γαιών, ενώ οι υπόλοιπες μη καλλιεργούμενες εκτάσεις, στις οποίες περιλαμβάνονται τα δάση και οι μη αφιερωμένες στην κοινή χρήση βοσκήσιμες εκτάσεις, που ονομάζονταν εμλάκι μιριγέ ή εμλάκι χουμουγιούν, εξουσιάζονται μόνο με έκδοση τίτλου – ταπίου.[1] Επομένως, δεν είναι δυνατή η κτήση κυριότητας με χρησικτησία υπό το κράτος του οθωμανικού δικαίου και, μάλιστα τόσο επί των ακινήτων ελευθέρας κυριότητας (μουλκ), όσο και επί των δημοσίων γαιών (εραζί-εμιριέ ή αρζί-μιρί), με την επιφύλαξη των προαναφερθέντων για την κτήση δικαιώματος διηνεκούς εξουσίασης (τεσσαρούφ) από τον σφετεριστή που καλλιέργησε δημόσια γη επί δεκαετία, κατά το άρθρο 78 του Οθωμανικού Νόμου «περί γαιών».

            Ιταλικό δίκαιο – Κτηματολογικός Κανονισμός

Κατά τις διατάξεις δε των άρθρων 1, 2 και 4 του Κτηματολογικού Κανονισμού, που κυρώθηκε με το υπ’ αριθμ. 132/1929 Διάταγμα του Ιταλού Κυβερνήτη στη Δωδεκάνησο και διατηρήθηκε σε ισχύ ως τοπικό δίκαιο και μετά την προσάρτηση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα, δυνάμει του άρθρου 8 παρ. 2 του από 30/12/1947 ισχύοντος νόμου 510/1947, διατηρείται καταρχήν η διάκριση των γαιών όπως οριζόταν από το προϊσχύσαν στη Δωδεκάνησο οθωμανικό δίκαιο (άρθρο 1 του Οθωμανικού Νόμου «περί γαιών» της 7ης Ραμαζάν 1274 (1856) σε συνδυασμό με τα άρθρα 2, 3, 4, 5, 91-102 και 103-105). Ειδικότερα στο άρθρο 2 προβλέπεται ότι «Τα δημόσια κτήματα ανήκουσιν εις την Κυβέρνησιν της Κτήσεως και υποδιαιρούνται εις κτήματα κοινής χρήσεως και εις κτήματα περιουσιακά (ιδιόκτητα του Δημοσίου)». Στις διατάξεις δ των άρθρων 3-10 του Κτημτολογικού Κανονισμού γίνεται ειδικότερη αναφορά στα διάφορα είδη γαιών και το περιεχόμενο των επ’ αυτών δικαιωμάτων. Ενόψει των διατάξεων αυτών, στις περιοχές της Δωδεκανήσου, όπου ιδρύθηκαν και οργανώθηκαν από το Ιταλικό Δημόσιο κτηματολογικά γραφεία (Ρόδος, Κως και τμήμα της νήσου Λέρου), κατά την εγγραφή των ακινήτων στα κατά τόπους κτηματολόγια υπήρξε σαφής αναφορά στον κατά το προϊσχύσαν οθωμανικό δίκαιο νομικό χαρακτήρα των εγγεγραμμένων ακινήτων (μουλκ, αρζί-μιρί κλπ), σαφής δηλαδή ένδειξη της ένταξής τους στις προαναφερθείσες ομάδες ακινήτων. Οι διατάξεις, όμως, 1-8 του Κτηματολογικού Κανονισμού, ως αφορώσες τις διακρίσεις των ακινήτων και το περιεχόμενο των επ’ αυτών δικαιωμάτων, έχουν εφαρμογή σε όλες τις νήσους της Δωδεκανήσου αφού η εφαρμογή τους δεν έχει ως αναγκαία προϋπόθεση την ύπαρξη και λειτουργία των Κτηματολογικών Γραφείων (ΑΠ 1954/2022, ΑΠ 477/2016, ΑΠ 1814/2012).

            Ο θεσμός της χρησικτησίας

Όπως προκύπτει από τα άρθρα 1248 και 1614 του Οθωμανικού ΑΚ, δεν αναγνωριζόταν ο θεσμός της χρησικτησίας ως τρόπος κτήσης κυριότητας, τόσο ως προς τα ακίνητα καθαρής ιδιοκτησίας (μούλκια), όσο και ως προς τις δημόσιες γαίες.[2] Ο θεσμός της χρησικτησίας εισήχθη το πρώτον στη Δωδεκάνησο μετά την εισαγωγή σ’ αυτήν του ΙταλΑΚ (1865) με το υπ’ αριθμ. 200/31 Οκτωβρίου 1931 Διάταγμα του Ιταλού Κυβερνήτη, από 1/1/1932. Από το συνδυασμό δε των διατάξεων των άρθρων 685, 686, 2105, 2106 και 2135 του ΙταλΑΚ (1865), προκύπτει ότι ο έχων στη συνεχή, όχι διακεκομμένη, δημόσια, ειρηνική και αναμφίβολη νομή του ακίνητο με διάνοια κυρίου, αποκτά επ’ αυτού εμπράγματο δικαίωμα κυριότητας μετά την πάροδο τριάντα ετών (κτητική παραγραφή). Η κτητική αυτή παραγραφή εφαρμόζεται και στα ακίνητα που ανήκουν στην ιδιωτική περιουσία του κράτους κατά το άρθρο 2114 του Ιταλικού ΑΚ του 1865, που είναι όμως αντίθετο προς τη ρύθμιση του άρθρου 63 παρ. 5 του Κτηματολογικού Κανονισμού κατά την οποία δεν συγχωρείται η σε βάρος των δημοσίων κτημάτων παραγραφή της πλήρους ή ψιλής κυριότητας ως προς τις γαίες «μιρί» ή «ερζί – εμιριέ». Η παραπάνω διάταξη του Κτηματολογικού Κανονισμού όμως, ως εκ της θέσεώς της στο άρθρο 63 αυτού (στο Κεφάλαιο 5 που αφορά τις καταχωρίσεις στα Κτηματολογικά βιβλία), που προβλέπει την δεκαπενταετή κτητική παραγραφή “από της γενομένης καταγραφής” δεν εφαρμόζεται στις νήσους στις οποίες δεν καταρτίστηκε Κτηματολόγιο (ήτοι στις νήσους των Δωδεκανήσων πλην της Ρόδου, της Κω και τμήματος της Λέρου) (ΑΠ 192/2019, ΑΠ 693/2018, ΑΠ 477/2016, ΑΠ 1814/2012). Ακόμη, ως προς το ζήτημα της χρησικτησίας, μετά την εφαρμογή του ΙταλΑΚ (1942) από 21/4/1942 με το υπ’ αριθμ. 170/1942 Διάταγμα του Ιταλού Κυβερνήτη, εφαρμόζονται οι διατάξεις των άρθρων 1140 και 1158 ΙταλΑΚ (1942), από τις οποίες προκύπτει ότι είναι δυνατή η κτήση κυριότητας επί πράγματος, μετά την πάροδο εικοσαετίας στη φυσική εξουσία του από το νομέα αυτού, ο οποίος ασκεί σ’ αυτό διανοία κυρίου δραστηριότητες που ανταποκρίνονται προς την ενάσκηση της επ’ αυτού κυριότητας. Εξάλλου, μετά την έναρξη της ισχύος του Ελληνικού ΑΚ στη Δωδεκάνησο από 30/12/1947 (άρθρο 2 παρ.1 στοιχ. α’ ν. 510/1947), εφαρμόζονται οι διατάξεις των άρθρων 1045, 1051 και 974 ΑΚ, από τις οποίες προκύπτει ότι αυτός που έχει τη φυσική εξουσία επί του πράγματος διανοία κυρίου (νομή) και έχει ασκήσει αυτήν για χρονικό διάστημα είκοσι ετών, καθίσταται κύριος αυτού με έκτακτη χρησικτησία, με τη δυνατότητα εκείνου που απέκτησε τη νομή με καθολική ή ειδική διαδοχή να συνυπολογίσει στο χρόνο της δικής του νομής και το χρόνο της νομής του δικαιοπαρόχου του. Ενόψει όμως του ότι το οθωμανικό δίκαιο, όπως προαναφέρθηκε, δεν αναγνώριζε το θεσμό της χρησικτησίας, χρόνος νομής που διανύθηκε όταν ίσχυε το οθωμανικό δίκαιο, ήτοι πριν την 1/1/1932, δεν υπολογίζεται για τη συμπλήρωση του χρόνου χρησικτησίας στη Δωδεκάνησο. Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, εάν κάποιος καταλάβει και καλλιεργήσει δημόσια γη οποτεδήποτε πριν την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα, δεν είναι δυνατή απ’ αυτόν η κτήση κυριότητας του ακινήτου με έκτακτη χρησικτησία, με βάση τις προαναφερθείσες διατάξεις του ΙταλΑΚ 1865, ΙταλΑΚ 1942 και Ελληνικού ΑΚ, διότι από 1/1/1932, οπότε αρχίζει να διαδράμει ο χρόνος χρησικτησίας μέχρι 10/1/1949, οπότε εισάγεται, το πρώτον, στη Δωδεκάνησο, με το από 31 Δεκεμβρίου 1948/10 Ιανουαρίου 1949 β.δ/γμα, ο α.ν. 1539/1938 «περί προστασίας των δημοσίων κτημάτων», ο οποίος απαγορεύει την παραγραφή κάθε δικαιώματος του Δημοσίου επί ακινήτων, σύμφωνα με το άρθρο 4 παρ. 1 και 2 αυτού, δεν συμπληρώνεται, σύμφωνα και με τις περί τούτου διατάξεις των άρθρων 64 και 65 ΕισΝΑΚ, ο αναγκαίος χρόνος στη νομή του πράγματος.

Ωστόσο, είναι δυνατή η απ’ αυτόν κτήση δικαιώματος διηνεκούς εξουσίασης (τεσσαρούφ), εφόσον αυτός συμπλήρωσε δεκαετία στην καλλιέργεια της δημόσιας γης μέχρι τις 10/1/1949, αφού μετά την ως άνω ημερομηνία τυγχάνει ωσαύτως εφαρμογής το άρθρο 4 παρ. 2 α.ν. 1539/1938 και αποκλείεται η συμπλήρωση της τυχόν μη εισέτι συμπληρωθείσας δεκαετίας στην καλλιέργεια του ακινήτου, για την κτήση δικαιώματος διηνεκούς εξουσίασης. Περαιτέρω, με το άρθρο 9 παρ. 1 εδ. α’ ν. 2100/1952 που ισχύει από 26/4/1952, ορίστηκε ότι το δικαίωμα κυριότητας του Δημοσίου επί κτημάτων στη Δωδεκάνησο που υπάγονται στην κατηγορία των δημοσίων γαιών (εραζί-εμιριέ) αποσβέννυται, οι δε έχοντες δικαίωμα εξουσίασης (τεσσαρούφ) επί των ανωτέρω κτημάτων, αποκτούν την πλήρη κυριότητα επ’ αυτών αυτοδικαίως, δυνάμει της ως άνω διατάξεως και χωρίς καμία άλλη διατύπωση. Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω οι καλλιεργούντες δημόσιες γαίες στις νήσους Αρκιούς, Πάτμο, Κάρπαθο, Σύμη, Αστυπάλαια κ.λπ. (εκτός δηλαδή των περιφερειών που υπάγονται στα Κτηματολόγια Ρόδου, Κω και Λέρου για τις περιοχές Λακκίου και Ξηροκάμπου) για μία δεκαετία πριν την έναρξη εφαρμογής του α.ν. 1539/1938, ήτοι πριν την 10/1/1949, έχουν καταστεί κύριοι των ακινήτων αυτών, διότι το κτηθέν απ’ αυτούς με βάση το άρθρο 78 του Οθωμανικού Νόμου «περί γαιών» δικαίωμα διηνεκούς εξουσίασης (τεσσαρούφ) έχει τραπεί σε δικαίωμα πλήρους κυριότητας αυτών με το άρθρο 9 παρ.1 εδ. α’ του ν. 2100/1952, μετά την απόσβεση του δικαιώματος ψιλής κυριότητας του Ελληνικού Δημοσίου, το οποίο, όπως προαναφέρθηκε, απέκτησε όλη την ακίνητη περιουσία του Ιταλικού Κράτους στη Δωδεκάνησο με το άρθρο 1 του παραρτήματος XIV της από 20/2/1947 Συνθήκης Ειρήνης των Παρισίων μεταξύ των συνασπισμένων συμμαχικών δυνάμεων και της Ιταλίας, που κυρώθηκε με το ν.δ. 423/1947 (ΑΠ 192/2019, ΑΠ 477/2016, ΑΠ 1817/2011). Εξάλλου, οι γαίες τις οποίες κατείχαν, εξουσίαζαν και νέμονταν οι κάτοικοι των νήσων της Δωδεκανήσου, οι οποίες δεν ήταν δορυάλωτες, δηλαδή δεν είχαν κατακτηθεί με όπλα από τον Τούρκο Σουλτάνο Σουλεϊμάν τον Μεγαλοπρεπή (1522 μ.Χ.) (πλην της Ρόδου και της Κω, τις οποίες ο Τούρκος κατακτητής είχε κυριεύσει με «τη σπάθη και το δόρυ») ανήκαν στις ιδιοκτησίες τους ως γαίες “μουλκ”, αφού ο παραπάνω Σουλτάνος όχι μόνο δεν δήμευσε τη γη, αλλά παραχώρησε δικαιώματα, με αποτέλεσμα όλα τα κτήματα που κατείχαν, νέμονταν και εξουσίαζαν οι κάτοικοι των νησιών αυτών, να ανήκουν στις ιδιοκτησίες τους. Ειδικότερα, οι γαίες των νησιών αυτών χαρακτηρίστηκαν από τον ιερό μουσουλμανικό νόμο ως ιδιωτικές και ανήκαν στην παραπάνω κατηγορία των μουλκίων, ήτοι των ακινήτων καθαρής ιδιοκτησίας, τα οποία εξακολούθησαν να εξουσιάζονται από τους μέχρι τότε κυρίους τους και μάλιστα κατά πλήρη κυριότητα, υπό τον όρο βέβαια της καταβολής εγγείου φόρου. Τούτο όμως δεν αφορούσε αδιακρίτως όλες τις γαίες μιας περιοχής ή μιας νήσου, αλλά μόνον εκείνες που οι κάτοικοί τους είχαν τη δυνατότητα να τις κατέχουν, νέμονται και εξουσιάζουν. Επομένως, δεν επρόκειτο για εκτάσεις που αφορούσαν σε δάση, αιγιαλούς, κοινόχρηστα και εκτάσεις που λόγω της μορφής τους δεν εξουσιάζονταν από κανέναν, οι οποίες παρέμειναν προσδιορισμένες κατά την ταυτότητά τους υπό την απόλυτη εξουσία του Οθωμανικού Κράτους, περιήλθαν δε μετά την προσάρτηση της Δωδεκανήσου με τη Συνθήκη της Λωζάνης στο Ιταλικό Κράτος και στη συνέχεια στο Ελληνικό Κράτος με τη Συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων [ΑΠ 1954/2022, ΑΠ 458/2016, ΑΠ 1333/2015, Π.Αποστολάς (2012), Δωδεκανησιακό Δίκαιο – Ακίνητα της Δωδεκανήσου (εκτός Ρόδου και Κω), σελ. 39, ΝΟΜΟΣ, Α. Κωνσταντινίδη, «Αρζί-μιρί και Ιστορία», Δωδ.Νομ.Επιθ. τόμος 6ος, σελ. 1επ., Γ.Παντελίδη «Η απόσβεση της ψιλής κυριότητας του Δημοσίου επί των παραχωρημένων δημοσίων γαιών» Δωδ.Νομ.Επιθ. τόμος 5ος, σελ. 79 επ., Α.Καρανικόλα «Τα Συμιακά» τόμος Δ’, σελ. 2, Ε.Πρωτοψάλτη, «Η τύχη των Νοτίων Σποράδων κατά την Επανάστασιν και μετ’ αυτήν», σε «Καρπαθιακαί Μελέται», τόμος 2ος, 1981, σελ. 294].

            Τεκμήριο κυριότητας Δημοσίου επί των Δασών της Δωδεκανήσου

Με τις διατάξεις των άρθρων 1, 2 και 3 του β.δ/τος της 17/11-11/1/12/1836 “περί ιδιωτικών δασών”, που έχει ισχύ νόμου, αναγνωρίστηκε η κυριότητα του Δημοσίου επί των εκτάσεων που αποτελούσαν δάση, εκτός από εκείνες, οι οποίες πριν από την έναρξη του περί ανεξαρτησίας απελευθερωτικού αγώνα ανήκαν σε ιδιώτες. Για την αναγνώριση των τελευταίων ως ιδιωτικών δασών, όφειλαν οι ιδιοκτήτες των δασικών εκτάσεων, μέσα σε αποκλειστική προθεσμία ενός έτους από τη δημοσίευση του διατάγματος αυτού, να παρουσιάσουν στη Γραμματεία του Υπουργείου Οικονομικών τους τίτλους ιδιοκτησίας, διαφορετικά θεωρούνται δημόσια δάση. Έτσι με τις διατάξεις αυτές του πιο πάνω β.δ/τος θεσπίστηκε υπέρ του Ελληνικού Δημοσίου τεκμήριο κυριότητας σε όλα τα δάση, που υπήρχαν πριν την ισχύ του διατάγματος αυτού στα όρια του Ελληνικού Κράτους, τα οποία δεν αναγνωρίστηκαν νομίμως ότι ανήκουν σε ιδιώτες. Προϋπόθεση, όμως, εφαρμογής του τεκμηρίου αυτού είναι η ιδιότητα του διεκδικούμενου ακινήτου ως δάσους κατά το χρόνο έναρξης ισχύος του παραπάνω διατάγματος. Κατά το άρθρο 62 παρ. 1 εδ. β’ του ν. 998/1979 “περί των δασών και των δασικών εν γένει εκτάσεων της χώρας”, όπως αντικαταστάθηκε με το άρθρο 37 παρ. 1 ν. 4280/2014 και όπως οι λέξεις «της Δωδεκανήσου… κανονισμός» του δεύτερου εδαφίου προστέθηκαν με το πρώτο εδάφιο του άρθρου 11 του ν. 4821/2021 (ΦΕΚ 134/τ. Α’/31-7-2021), τεκμήριο κυριότητας υπέρ του Δημοσίου επί των δασών και εν γένει δασικών εκτάσεων  “δεν ισχύει στις περιφέρειες των Πρωτοδικείων των Ιονίων Νήσων, της Κρήτης, των Νομών Λέσβου, Σάμου, Χίου και Κυκλάδων, των νήσων Κυθήρων, Αντικυθήρων, «της Δωδεκανήσου, πλην των νήσων που ισχύει ο κτηματολογικός κανονισμός», καθώς και της περιοχής της Μάνης όπως αυτή ορίζεται από διοικητικά όρια των Καλλικρατικών Δήμων Ανατολικής και Δυτικής Μάνης”. Με τη διάταξη αυτή καθιερώθηκε νομοθετικώς η μόνη και ορθή (ΑΠ 340/1985) ερμηνευτική άποψη για τη νομική θέση δασών στις άνω περιοχές, κατά την οποία το Ελληνικό Δημόσιο δεν έχει δικαίωμα στα δάση αυτών των περιοχών και δεν ισχύει στην περίπτωση αυτή το τεκμήριο κυριότητας του δημοσίου επί των δασών που προβλέπεται στο από 16/11/1836 β.δ. “περί ιδιωτικών δασών”, με αποτέλεσμα, προκειμένου περί δασών που βρίσκονται στις εν λόγω περιοχές, μόνη η επίκληση από το Δημόσιο και απόδειξη της δασικής μορφής της διεκδικούμενης έκτασης να μην αρκεί για τη θεμελίωση του δικαιώματος κυριότητάς του σ` αυτήν, αλλά να πρέπει το Δημόσιο σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση να επικαλείται και να αποδεικνύει ότι έγινε κύριο με οποιονδήποτε από τους τρόπους που προβλέπονται από τον Αστικό Κώδικα, μετά την 23/2/1946, ή τυχόν ειδικούς νόμους (ΑΠ 2105/2022, ΑΠ 284/2021, ΑΠ 23/2021, ΑΠ 567/2020, ΑΠ 695/2018). [3]

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

[1]456/2026 ΑΠ (NOMOS)

[2] 631/2025 ΑΠ (NOMOS)

[3] 182/2025 Εφετείο Δωδεκανήσου (NOMOS)

The post Κυριότητα Ελληνικού Δημοσίου επί των δασών και των λιβαδιών στα Δωδεκάνησα appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Αντίστοιχα σε δίκη σχετική με τις κτηματολογικές εγγραφές του κληρονομουμένου, δεν υφίσταται δεδικασμένο από προγενέστερη απόφαση, αναγνωριστική της κυριότητας του σε δίκη μεταξύ των δικαιοπαρόχων των αντιδίκων.

Όπως αναφέρει η υπ’ αριθμόν 731/2025 ΑΠ (NOMOS) «δεν υπάρχει ταυτότητα των διαδίκων στις δύο δίκες δεδομένου ότι στη δίκη που ανοίχθηκε με την από …………1983 αγωγή, διάδικοι ήταν, ως ενάγων ο …… του …., στη θέση του οποίου υπεισήλθε η ενάγουσα και ήδη αναιρεσείουσα, μετά το θάνατο του το 1985, ως κληρονόμος εξ αδιαθέτου αυτού και εναγόμενος ο …… του ….., στη θέση του οποίου υπεισήλθε ο αρχικώς εναγόμενος …… ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος αυτού (στη θέση του οποίου υπεισήλθαν οι αναιρεσίβλητοι) και αντικείμενο της αγωγής αυτής ήταν η αναγνώριση της κυριότητας του αρχικού ενάγοντος ως κυρίου του επιδίκου ακινήτου και η απόδοση του ακινήτου αυτού από τον εναγόμενο στον ενάγοντα ενώ αντικείμενο της δίκης που ανοίχθηκε με την από 8-9-2016 αγωγή είναι η διαπίστωση της ύπαρξης του σχετικού εγγραπτέου δικαιώματος κυριότητας κατά το χρόνο καταχώρισης της πρώτης εγγραφής. Επομένως ο παραπάνω λόγος αναίρεσης είναι αβάσιμος.»

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Δεδικασμένο από αναγνωριστική αγωγή κυριότητας δικαιοπαρόχων appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.