Περαιτέρω με τη συνθήκη ειρήνης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας της 1/14 Νοεμβρίου 1913, ορίστηκε (ιδιαίτερα με τα άρθρα 5 εδ. 5, 6 εδ. 2,7, 11 εδ. 1 και 12) ότι στις νέες χώρες (μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται η νήσος Λέσβος καθώς και η ΄Ηπειρος, η Μακεδονία, τα νησιά του Αιγαίου, εκτός από τη Σάμο, και η Κρήτη) τα αποκτημένα περιουσιακά δικαιώματα των ιδιωτών, σύμφωνα με την οθωμανική νομοθεσία, θα είναι σεβαστά και απαραβίαστα και κανένας δεν θα στερηθεί της ιδιοκτησίας του. Με το άρθρο δε 2 του νόμου 147/1914, όπως συμπληρώθηκε με το άρθρο 9 του νόμου 262/1914, ορίστηκε ότι “Διατηρούνται εν ισχύι αι περί γαιών διατάξεις (δηλαδή της οθωμανικής νομοθεσίας), οι οποίες ρυθμίζουν τα επ’ αυτών ιδιωτικής φύσεως δικαιώματα των περί τούτων δικαιοπραξιών συντελουμένων εφεξής κατά τους Ελληνικούς νόμους” (βλ. Ολ. ΑΠ. 409 και 411/1963, Νο.Β. 12.97, ΑΠ. 407/1966 Νο.Β. 15.205, ΑΠ. 677/1962, Νο.Β. 11.573, ΑΠ. 555/1950, Ε.Ε.Ν, 1ΗΌ88, ΑΠ, 273/1940 Θ. ΝΑ`.616, ΑΠ. 135/1937, Ε.Ε.Ν. Ε`.496, Εφ.Θεσ. 421/1935 Θέμις ΜΘ` 161, Πρωτ. Ιωαν. 143/1957, Νο.Β. 6.477, Διοικ. Δικ. Υπουργ. Γεωργίας 25/1925 Θέμις Μ` 295, Καραγιάννη, Νο.Β. 26.1133-1134).

Σύμφωνα με το άρθρο 1 του γενικού νόμου “Περί γαιών” της 7 Ραμαζάν 1274, ο οποίος διατηρήθηκε εν προκειμένω σε ισχύ κατά τα ανωτέρω, οι γαίες στο Οθωμανικό Κράτος διαιρούνται σε πέντε κατηγορίες: α) σε γαίες καθαράς ιδιοκτησίας, δηλαδή ολοκληρωτικής κυριότητας (μεμλουκέ-μούλκια), β) σε δημόσιες γαίες (εραζιί εμιριγιέ), γ) σε αφιερωμένες γαίες (μεβκουφέ βακουφικές), δ) σε εγκαταλελειμμένες γαίες (μετρουκέ) και ε) σε νεκρές γαίες (μεβύτ). Κατά το άρθρο 2 του νόμου “Περί γαιών” της 7 Ραμαζάν 1274 (παρ. 1) οι γαίες καθαράς ιδιοκτησίας ήταν τεσσάρων ειδών, και συγκεκριμένα: α) τα κείμενα σε χωριά και κώμες οικόπεδα, καθώς και οι γαίες που βρίσκονταν στον περίβολό τους και οι οποίες δεν μπορούσαν να είναι σε έκταση μεγαλύτερες από μισό στρέμμα, θεωρούνταν δε συμπλήρωμα της κατοικίας, β) οι γαίες οι οποίες αποσπάσθηκαν από δημόσιες γαίες και με την άδεια του ιερού νόμου υπάχθηκαν στην αληθινή ιδιοκτησία κάποιου προκειμένου να εξουσιάζονται κατά τους διάφορους τρόπους κυριότητας, γ) οι δεκατιζόμενες γαίες (ουο ριγέ (terres decimales), δηλαδή εκείνες οι οποίες διανεμήθηκαν ως λάφυρα στους πορθητές, και δ) οι φορολογούμενες γαίες (χαραδτζηέ – terres tribυtaires), δηλαδή εκείνες που είχαν μείνει στην κατοχή των μη μουσουλμάνων κατοίκων. Η κυριότητα (ρακαπέ – ρεκαμπέ), δηλαδή η ουσία των καθαράς ιδιοκτησίας γαιών ανήκει στον κύριο αυτών, μεταβιβαζομένων κληρονομικώς ως τα λοιπά πράγματα και διεπομένων από τις διατάξεις που ρυθμίζουν την αφιέρωση, την υποθήκη, τη δωρεά και το δικαίωμα προτίμησης (παρ. 3).

Επί των ιδιόκτητων γαιών εφαρμοζόταν το άρθρο 1194 του οθωμανικού αστικού κώδικα. Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 1194 «ο κύριος της γης είναι επίσης κύριος των επ’ αυτής και των υπ` αυτήν». Κατά συνέπεια και στο πλαίσιο του οθωμανικού αστικού δικαίου ίσχυε ο κανόνας “τα επικείμενα είκει τοις υποκειμένοις” και δεν ήταν κατ` επέκταση νοητή χωριστή κυριότητας σε οικοδομή ή σε διαμέρισμα αυτής. Σημειωτέον εν προκειμένω ότι στο Οθωμανικό Κράτος ολόκληρη η γη ήταν, κατ’ αρχήν, βασική, δηλαδή δημόσια, εκτός από τις γαίες καθαράς ιδιοκτησίας, που καθοριζόταν στο άρθρο 2 του νόμου “Περί γαιών” της 7 Ραμαζάν 1274 και οι οποίες παραχωρούνταν κατά κυριότητα (ρακαπέ – ρεκαμπέ) σε ιδιώτες ή βσκουφικές με Αυτοκρατορικά (Σουλτανικά) φιρμάνια (διατάγματα). Ο λόγος γι` αυτό ήταν ότι κατά το Κοράνιο και το Ιερό Μουσουλμανικό δίκαιο κάθε γη που προερχόταν από κατάκτηση (και ολόκληρη η Οθωμανική Αυτοκρατορία προερχόταν, ως επί το πλείστον, από κατάκτηση) περιέρχονταν στον κυρίαρχο Σουλτάνο ως εκπρόσωπο του Δημοσίου (βλ. Καραγιάννη, Νο.8. 26, σελ. 1134). Περαιτέρω το οθωμανικό δίκαιο δεν αναγνώριζε το θεσμό της χρησικτησίας (βλ. ΑΠ. 416/1963, Ε.Ε.Ν. 30.875, Α.Π. 147/1962, Νο.Β 10.717, ΑΠ. 289/1959, Ε.Ε.Ν. 17.544, ΑΠ. 492/1956, Νο.Β. 5.122, Εφ.Θρ. 93/1959, Αρμ 14.176, Π.Πρ.Χαλκ. 37/1973, Αρχ.Ν. 4.48, Εφ.Ιωαν, 113/1955, Νο.Β. 4.94, Καραγιάννη, Νο.Β. 26, σελ. 1135, Παπαδόπουλο, Αγωγές εμπραγμάτου δικαίου 1989, σελ. 562).

Κατά συνέπεια, σε περίπτωση που ζητείται να αναγνωριστεί κυριότητα επί ορόφου σε οιοδήποτε μέρος της Ελληνικής Επικράτειας, πλην των Επτανήσων, της Κρήτης και της Σάμου, θα πρέπει να εκτίθεται στο δικόγραφο ότι ο εν΄γων απέκτησε την κυριότητα με έναν από τους προεκτεθέντες δυνάμει του ν. 3741/1929 ή και των μεταγενέστερων αυτού νόμων τρόπους, καθόσον υπό το προϊσχύσαν δικαιικό καθεστώς (οθωμανικό και βυζαντινορωμαϊκό) δεν ήταν νοητή χωριστή κυριότητα σε οικοδομή ή διαμέρισμα αυτής.

(108/2019 ΜΠρ Ρόδου NOMOS, 219/1999 ΜΠρ Μυτιλήνης NOMOS)

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Σύσταση οριζόντιας ιδιοκτησίας προ του ν. 3741/1929 appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Ειδικότερα σύμφωνα με την υπ’ αριθμόν 615/2023 απόφαση του Αρείου Πάγου:

            «[…] Κατά το άρθρο 1 του νόμου της 7ης Ραμαζάν 1274(1856), οι γαίες στο Οθωμανικό Κράτος διαιρούνταν σε πέντε κατηγορίες: α) τις γαίες καθαρής κυριότητας (εραζίτ μεμλουκέ, “μούλκια”, οικοδομήματα, εργαστήρια, αμπελώνες), των οποίων την κυριότητα είχε αυτός που τις εξουσίαζε και μπορούσε να τις διαθέτει ελεύθερα προς τρίτους με άτυπη συμφωνία περί μεταβίβασης, δηλαδή γαίες εξουσιαζόμενες λόγω κυριότητας, β) τις δημόσιες γαίες (εραζίτ μιριγέ), γ) τις αφιερωμένες γαίες (εραζίτ μεβκουφέ), δ) τις εγκαταλελειμμένες σε κοινότητες γαίες (εραζίτ μετρουκέ, οι δημόσιοι δρόμοι, οι πλατείες), οι οποίες ήταν προορισμένες για την κοινή χρήση και ανήκαν στο Δημόσιο και ε) τις νεκρές γαίες (εραζίτ μεβάτ, τα βουνά, τα ορεινά και πετρώδη μέρη, τα αδέσποτα δάση), οι οποίες αποτελούσαν γαίες που κανείς δεν κατείχε, δεν καλλιεργούσε και ανήκαν στο Δημόσιο. Στο οθωμανικό κράτος ολόκληρη η γη ήταν δημόσια εκτός από τις γαίες καθαρής ιδιοκτησίας που καθορίζονται στο άρθρο 2 του ως άνω νόμου της 7ης Ραμαζάν και που παραχωρούνταν κατά κυριότητα σε ιδιώτες με αυτοκρατορικά (σουλτανικά) φιρμάνια (διατάγματα), ενώ δεν χωρούσε κατάλυση του χαρακτήρα της δημόσιας γης με κτητική παραγραφή (άρθρο 1248 ΟθΝπΓαιών).

            Μετά την απελευθέρωση με τις διατάξεις των πρωτοκόλλων της 3.2.1830 “περί ανεξαρτησίας της Ελλάδος”, τα ερμηνευτικά του εν λόγω πρωτοκόλλου κείμενα των τριών προστάτιδων δυνάμεων από 4.6.1830, 19.6.1830 πρωτόκολλα του Λονδίνου, καθώς και της από 3.7.1832 συνθήκης της Κωνσταντινούπολης το Ελληνικό Δημόσιο υπεισήλθε ως διάδοχος στα δικαιώματα του Οθωμανικού Δημοσίου επί της γης. Έτσι οι δημόσιες γαίες και όσες άλλες ανήκαν στο Οθωμανικό Δημόσιο κατά τον ως άνω οθωμανικό νόμο περιήλθαν στην κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου, χωρίς όμως από την διαδοχή αυτή να θιγούν τα αποκτηθέντα έως τότε εμπράγματα δικαιώματα των ιδιωτών επί των ακινήτων καθαρής ιδιοκτησίας (μούλκια) και τα αποκτηθέντα κατά τον ίδιο οθωμανικό νόμο δικαιώματα εξουσίασης (τεσσαρούφ) επί των δημοσίων γαιών. Το ελληνικό Δημόσιο με τις παραπάνω ρυθμίσεις απέκτησε δυνάμει δικαιώματος πολέμου με αμάχητο τεκμήριο μόνον την κυριότητα εκείνων των ιδιοκτήτων γαιών, οι οποίες κατά τη διάρκεια του απελευθερωτικού αγώνα του έτους 1821 έως την 3.2.1830 είτε εγκαταλείφθηκαν από τους απελθόντες στο εξωτερικό οθωμανούς κυρίους τους και καταλήφθηκαν από το Ελληνικό Δημόσιο, είτε δημεύθηκαν από τις ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις. Η διαδοχή του Ελληνικού Δημοσίου στο Τουρκικό Δημόσιο “δικαιώματι πολέμου” αφορά και τις νήσους του Αιγαίου, με τη ρητή αναφορά στο σχετικό κείμενο του πρακτικού (αρ. 3) και στο προηγούμενο πρωτόκολλο της 10/22.3.1829 με τον παράτιτλο “Οριοθεσία της Στερεάς και των νήσων”, διαλαμβάνοντας “Αι παρακείμεναι εις την Πελοπόννησον νήσοι, η Εύβοια και αι κοινώς καλούμεναι Κυκλάδες θέλουν αποτελεί ωσαύτως μέρος του Κράτους”.

            Όμως οι διατάξεις των ως άνω πρωτοκόλλων της 3-22/1.2.1830 “περί ανεξαρτησίας της Ελλάδος”, τα ερμηνευτικά του εν λόγω πρωτοκόλλου κείμενα των τριών προστάτιδων δυνάμεων από 4/16.6.1830 και 1/7 (19-8) 1830, της από 3.7.1832 συνθήκης της Κωνσταντινούπολης, δια των οποίων περιήλθαν στο Ελληνικό Δημόσιο, δικαιώματι πολέμου, οι αναφερόμενες σε αυτά γαίες, δεν έθιξαν τα εμπράγματα δικαιώματα των ιδιωτών, τα οποία είχαν αποκτηθεί επί των ακινήτων καθαρής ιδιοκτησίας (“μούλκια”) και τα δικαιώματα εξουσίασης (“τεσσαρούφ”) τα οποία είχαν αποκτηθεί επί των δημοσίων γαιών σύμφωνα με το Οθωμανικό δίκαιο. Λόγοι ιστορικής ιδιαιτερότητας διαμόρφωσαν ιδιαίτερο νομικό και ιδιοκτησιακό καθεστώς στις Κυκλάδες, αλλά και στις Σποράδες, που διέπονται από το ίδιο νομικό και ιδιοκτησιακό καθεστώς. Και τούτο διότι τα νησιά αυτά, υπαχθέντα υπό την Οθωμανική κυριαρχία ειρηνικά κατόπιν συνθηκών συναφθεισών μεταξύ των μέχρι τότε Γενουατών ή Ενετών κατακτητών τους αφενός και του Σουλτάνου αφετέρου, δεν θεωρήθηκαν περιελθόντα στον Σουλτάνο, αλλά οι γαίες των νησιών αυτών, χαρακτηρίσθηκαν κατά τον ιερό μουσουλμανικό νόμο ως ιδιωτικές ανήκουσες στην κατά τα άρθρα 1 και 2 του από 7ης Ραμαζάν έτους 1274 Οθωμανικού νόμου “περί γαιών” κατηγορία των καθαρής ιδιοκτησίας ακινήτων, τα οποία εξακολούθησαν εξουσιαζόμενα υπό των μέχρι τότε κυρίων αυτών και δη κατά πλήρη κυριότητα, υπό τον όρο όμως καταβολής εγγείου φόρου. Κατά συνέπεια, τα ακίνητα των νήσων αυτών μη εξουσιαζόμενα πριν από την επανάσταση από τον σουλτάνο ουδέ κατεχόμενα από οθωμανούς ιδιώτες, δεν περιήλθαν στο Ελληνικό Δημόσιο, κατά διαδοχή του Τουρκικού Δημοσίου, δικαιώματι πολέμου και δυνάμει των περί ανεξαρτησίας της Ελλάδος πρωτοκόλλων του Λονδίνου και της από 7.7.1832 συνθήκης της Κωνσταντινούπολης (Α.Π.200/1934, Α.Π. 466/1957, Α.Π. 1810/2009). Τούτο, όμως, συμβαίνει εφόσον πρόκειται περί γαιών καθαρής ιδιοκτησίας, ενώ και για τα νησιά των Κυκλάδων, αλλά και των Σποράδων, σύμφωνα με τα ως άνω Πρωτόκολλα του Λονδίνου και τη Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης, για εκτάσεις που αφορούσαν στα δάση, τους αιγιαλούς, τα κοινόχρηστα, τις βοσκές και τις εκτάσεις που λόγω της μορφής τους δεν εξουσιάζονταν από κανένα, μετά τον Αγώνα της Ανεξαρτησίας, κατέστη κύριος αυτών το Ελληνικό Δημόσιο ως διάδοχο του Οθωμανικού Κράτους δικαιώματι πολέμου. Και τούτο διότι οι εκτάσεις αυτές παρέμειναν προσδιορισμένες κατά την ταυτότητά τους ως τμήμα της χώρας του Οθωμανικού Κράτους και οι οποίες ουδέποτε εξουσιάστηκαν από ορισμένο πρόσωπο, αλλά υπάγονταν στην απόλυτη εξουσία του κράτους αυτού.

            Μετά δε την Επανάσταση του 1821 και τη σύσταση του Ελληνικού Κράτους δια των προαναφερομένων Πρωτοκόλλων και Συνθήκης, οπότε προσδιορίσθηκε η χώρα του Ελληνικού Κράτους, των ακινήτων αυτών κατέστη κύριο το Ελληνικό Κράτος, χωρίς καμιά αποζημίωση. Η νομική αυτή παραδοχή επιβεβαιώνεται από το Πρωτόκολλο της 4/16 Ιουνίου 1830, στο κείμενο του οποίου ορίζεται ότι τα κτήματα υπό το όνομα “…” και όσα δεν είναι ιδιωτικά, αλλά εκκλησιαστικά ή δημόσια υπό το Οθωμανικό σύστημα θα ανήκουν αυτοδικαίως στην Κυβέρνηση της Ελλάδος (Ολ ΑΠ 1/2013, ΑΠ241/2021, ΑΠ 1228/2020, ΑΠ 749/2019, ΑΠ 27/2019).[…]

            Εξάλλου, με τις διατάξεις των άρθρων 1, 2 και 3 του ΒΔ της 17/29-11-1836 “περί ιδιωτικών δασών” αναγνωρίσθηκε η κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου στις εκτάσεις που αποτελούν δάση, εκτός από εκείνες οι οποίες πριν από τον αγώνα της ανεξαρτησίας κατέχονταν νόμιμα από ιδιώτες και για τις οποίες οι σχετικοί οθωμανικοί τίτλοι “εξουσιάσεως” θα αναγνωρίζονταν από την Γραμματεία και Οικονομικών, κατόπιν υποβολής τους μέσα σε ανατρεπτική προθεσμία ενός έτους από τη δημοσίευση του εν λόγω διατάγματος που είχε ισχύ νόμου. Από τις διατάξεις αυτές του ΒΔ της 17/29-11-1836 συνάγεται ότι, για τα δάση που δεν αναγνωρίσθηκαν, κατά την διαγραφόμενη ειδικότερα στο άρθρο 3 του ίδιου β.δ/τος διαδικασία, ως ιδιωτικά, δημιουργείται νόμιμο τεκμήριο ότι ανήκουν στο Ελληνικό Δημόσιο. Προϋπόθεση της εφαρμογής του τεκμηρίου αυτού είναι η ιδιότητα του διεκδικούμενου ακινήτου ως δάσους κατά το χρόνο έναρξης ισχύος του παραπάνω διατάγματος (ΑΠ 303/2015, ΑΠ 975/2008). Μετά από αυτά, με βάση τις προηγούμενες παραδοχές, και στα νησιά των Σποράδων, σύμφωνα με τα Πρωτόκολλα του Λονδίνου και τη Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης, εφόσον επρόκειτο, όχι για γαίες καθαρής ιδιοκτησίας, αλλά για εκτάσεις που αφορούσαν τα δάση, τους αιγιαλούς, τα κοινόχρηστα, τις βοσκές, μετά τον Αγώνα της Ανεξαρτησίας κατέστη κύριος αυτών το Ελληνικό Δημόσιο ως διάδοχο του Οθωμανικού Κράτους δικαιώματι πολέμου. (ΑΠ 1187/2022, ΑΠ 117/2020, ΑΠ 749/2019, ΑΠ 27/2019).[…]

            Στην προκειμένη περίπτωση το Τριμελές Εφετείο Λάρισας με την προσβαλλόμενη 228/2019 απόφασή του μετά από την εκτίμηση των προσκομισθέντων μετ`επικλήσεως ενώπιον του αποδεικτικών μέσων δέχθηκε ανελέγκτως τα ακόλουθα: “Το επίδικο είναι ένα ακίνητο εμβαδού 3.848.810 τ.μ., που βρίσκεται στην περιοχή … του Δήμου ….. και εμφαίνεται στο από 10.2.2010 απόσπασμα κτηματολογικού διαγράμματος, που επισυνάπτεται στην αγωγή. Το επίδικο είναι δάσος, γεγονός που δεν αμφισβητεί ο εναγόμενος Δήμος, βρίσκεται στην περιοχή της Αλοννήσου και δεν εξουσιαζόταν από κανένα και μετά τον αγώνα της Ανεξαρτησίας, κατέστη κύριος αυτού το Ελληνικό Δημόσιο ως διάδοχος του Οθωμανικού Κράτους “δικαιώματι πολέμου”. Και τούτο διότι η έκταση αυτή παρέμεινε προσδιορισμένη κατά την ταυτότητά της ως τμήμα της χώρας του Οθωμανικού Κράτους και η οποία ουδέποτε εξουσιάστηκε από ορισμένο πρόσωπο, αλλά βρισκόταν υπό την απόλυτη εξουσία του κράτους αυτού. Μετά δε την Επανάσταση του 1821 και τη σύσταση του Ελληνικού Κράτους δια των προαναφερομένων πρωτοκόλλων από 3/2, 4-16/6 και 19/6-1/7 του Λονδίνου του 1830 και της συνθήκης της Κωνσταντινούπολης, οπότε προσδιορίστηκε η χώρα του Ελληνικού Κράτους, κατέστη κύριος του ακινήτου αυτού το νέο ελληνικό κράτος χωρίς καμιά αποζημίωση… Ο εναγόμενος Δήμος ισχυρίζεται ότι το επίδικο ανήκει στην ιδιοκτησία του, καθώς και ότι όλα τα δάση και οι δασικές εκτάσεις του Δήμου Αλοννήσου είναι δημοτικά και συνάγεται το ιδιοκτησιακό του δικαίωμα λόγω του χαρακτηρισμού του ως δημοτικού δάσους, καθώς σύμφωνα με την υπ`αριθμ. 53846 διαταγή του Υπουργού των Οικονομικών …………. προς τον Οικονομικό Έφορο Σκοπέλου και τον Δασάρχη Σκιάθου διατάχθηκε να θεωρηθούν τα δάση των νήσων Β. Σποράδων και συνεπώς και της Αλοννήσου ως δημοτικά και να μην τα διαχειρίζονται ως δημόσια, διότι αυτά αναγνωρίσθηκαν ως όντα δημοτικής κτήσεως. Ο εναγόμενος Δήμος επικαλείται και προσκομίζει το με αριθμ. πρωτ. ………/18.6.1970 έγγραφο της Διεύθυνσης Γεωργίας με θέμα “Παρέχονται πληροφορίαι επί αιτήσεως ……. κατοίκου …” στο οποίο αναφέρεται ότι “…το δημόσιον ουδέν δικαίωμα ιδιοκτησίας απέκτησε επί των νήσων Β. Σποράδων και επί των εν αυταίς κτημάτων δια τον λόγον ότι αι νήσοι αύται επί τουρκοκρατίας δεν υπήγοντο εις σπαχήδες”, ενώ στο από 9.4.1974 έγγραφο της Διεύθυνσης Δασών του Δασαρχείου Βόλου επισημαίνεται ότι “τα δάση της νήσου “Αλόννησος” ανεγνωρίσθησαν ως ιδιωτικά”. Πλην όμως τα έγγραφα αυτά δεν είναι ικανά να προσπορίσουν κυριότητα στον εναγόμενο Δήμο και να καταλύσουν την κυριότητα του ενάγοντος ελληνικού δημοσίου, που την απέκτησε με τον προαναφερόμενο τρόπο. Η κρίση του Δικαστηρίου δεν αναιρείται και από την επίκληση από τον εναγόμενο Δήμο της υπ`αριθμ. 53846/1894 διαταγής του Υπουργού Οικονομικών ………… προς τον Οικονομικό Έφορο Σκοπέλου και τον δασάρχη Σκιάθου, αφού από μόνη της η εν λόγω διαταγή δεν προσπορίζει κυριότητα στον εναγόμενο Δήμο, ούτε και αποσαφηνίζει την απόκτηση κυριότητας από τον τελευταίο με κάποιο νόμιμο τρόπο. Ακόμη η επικαλούμενη με την έφεση υπ`αριθμ. 289/1.11.1844 γνωμοδότηση της επί των διαφιλονεικουμένων δασών Επιτροπής (η οποία συστήθηκε βάσει του άρθρου 3 του βδ 17/29.11.1836 “περί ιδιωτικών δασών”) που δέχθηκε ότι τα νησιά του Αιγαίου, Κυκλάδες και Σποράδες υποτάχθηκαν στους Οθωμανούς βάσει Συνθηκών γραμμένων σε κώδικες που υπήρχαν ανέκαθεν στη Νάξο, ότι οι νησιώτες αναγνωρίσθηκαν βάσει των συνθηκών αυτών κύριοι της ιδιωτικής και κοινοτικής τους ιδιοκτησίας και ότι οι νήσοι Σκόπελος, Σκύρος, Σκιάθος και Αλόννησος-που ενδιαφέρει στην κρινόμενη υπόθεση- και άλλα νησιά του Αιγαίου, είχαν το εξαιρετικό προνόμιο, καταβάλλοντας ετησίως ένα ορισμένο ποσό στο Οθωμανικό Κράτος, να διαθέτουν τα κτήματά τους ελεύθερα δια μόνον απλών ιδιωτικών εγγράφων, μη υποκείμενα σε σπαχήδες, αλλά διοικούμενα από προεστούς και δημογέροντες που τους εξέλεγαν οι κάτοικοί τους, δεν αναιρεί την προαναφερόμενη κυριότητα του ελληνικού δημοσίου επί του επιδίκου ακινήτου και δεν προσπορίζει στον εναγόμενο δήμο κυριότητα επί της επίδικης έκτασης (δάσους), ώστε στη συνέχεια το ενάγον να πρέπει να επικαλείται και να αποδεικνύει ότι κατέστη κύριο με κάποιον από τους προβλεπόμενους στον ΑΚ τρόπους κτήσης κυριότητας, όπως αβάσιμα ισχυρίζεται ο εναγόμενος Δήμος. […]

            Έτσι που έκρινε και με αυτά που δέχθηκε το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του ορθά ερμήνευσε και εφάρμοσε τις ως άνω ουσιαστικού δικαίου διατάξεις των από 3-2, 4/16-6 και 19- 6/1.7.1830 πρωτοκόλλων του Λονδίνου, της από 9.7.1832 Συνθήκης της Κωνσταντινούπολης “περί διαρρυθμίσεως των Ελληνικών συνόρων”, των άρθρων 1,2 και 3 του β.δ. 17/29.11.1836 “περί ιδιωτικών δασών” και του άρθρου 1 του από 3/15.12.1833 β.δ., τις οποίες δεν παραβίασε ευθέως, αφού οι προαναφερόμενες ουσιαστικές παραδοχές του πληρούσαν το πραγματικό τους και δικαιολογούσαν την εφαρμογή τους. […]

            Επί πλέον, κατά τη διάταξη του άρθρου 438 KΠολΔ έγγραφα που έχουν συνταχθεί κατά τους νόμιμους τύπους από δημόσιο υπάλληλο ή λειτουργό ή πρόσωπο που ασκεί δημόσια υπηρεσία ή λειτουργία, αποτελούν πλήρη απόδειξη για όλους ως προς όσα βεβαιώνονται στο έγγραφο ότι έγιναν από το πρόσωπο που συνέταξε το έγγραφο ή ότι έγιναν ενώπιόν του, αν το πρόσωπο αυτό είναι καθ`ύλην και κατά τόπο αρμόδιο να κάνει αυτή τη βεβαίωση και ανταπόδειξη επιτρέπεται μόνο με προσβολή του εγγράφου ως πλαστού, ενώ κατά τη διάταξη του άρθρου 440 του ίδιου Κώδικα τα έγγραφα που αναφέρονται στα άρθρα 438 και 439 αποτελούν πλήρη απόδειξη για όλους ως προς όσα βεβαιώνονται σε αυτά την αλήθεια των οποίων όφειλε να διαπιστώσει εκείνος που έχει συντάξει το έγγραφο, επιτρέπεται όμως ανταπόδειξη. Η τελευταία αυτή διάταξη του άρθρου 440 KΠολΔ. είναι συμπληρωματική της πρώτης και ρυθμίζει τις περιπτώσεις εκείνες που βεβαιώνεται στο δημόσιο έγγραφο ορισμένο γεγονός, την αλήθεια του οποίου όφειλε να διαπιστώσει εκείνος που έχει συντάξει το έγγραφο, οπότε ναι μεν υπάρχει και πάλι πλήρης απόδειξη, πλην όμως επιτρέπεται ανταπόδειξη, χωρίς να απαιτείται να προσβληθεί το έγγραφο για πλαστότητα, όπως αντιθέτως συμβαίνει επί ενεργειών στις οποίες προέβη εκείνος που συνέταξε το έγγραφο ή περί γεγονότων που έλαβαν χώρα ενώπιον του (ΑΠ 348/2021, ΑΠ 445/2019). Τέλος, ο από το άρθρο 559 αριθμός 20 KΠολΔικ λόγος αναιρέσεως ιδρύεται αν το δικαστήριο της ουσίας παραμόρφωσε το περιεχόμενο εγγράφου, με το να δεχθεί πραγματικά γεγονότα, προφανώς διαφορετικά, από εκείνα, που αναφέρονται στο έγγραφο αυτό. Παραμόρφωση υπάρχει μόνο όταν το δικαστήριο υποπίπτει ως προς το έγγραφο σε διαγνωστικό λάθος, δηλαδή σε λάθος αναγόμενο στην ανάγνωση του εγγράφου (“σφάλμα ανάγνωσης”) με την παραδοχή ότι περιέχει περιστατικά προδήλως διαφορετικά από εκείνα που πράγματι περιλαμβάνει, όχι δε και όταν από το περιεχόμενο του εγγράφου, το οποίο σωστά ανέγνωσε, συνάγει αποδεικτικό πόρισμα διαφορετικό από εκείνο που ο αναιρεσείων θεωρεί ορθό, καθόσον στην περίπτωση αυτή πρόκειται για παράπονο αναφερόμενο στην εκτίμηση πραγματικών γεγονότων, η οποία εκφεύγει του αναιρετικού ελέγχου (ΟλΑΠ 2/2008, ΑΠ 1026/2022, ΑΠ 1093/2020, ΑΠ 42/2020, ΑΠ 196/2019). Η παραμόρφωση του εγγράφου μπορεί να γίνει θετικά, με την εσφαλμένη ανάγνωση του κειμένου του εγγράφου ή αρνητικά, με την παράλειψη ανάγνωσης κρισίμων για το αποδεικτέο γεγονός φράσεων αυτού δηλ. φράσεων που μπορούν να οδηγήσουν σε διαφορετικό αποδεικτικό πόρισμα. Δεν αρκεί για την ίδρυση του λόγου η εσφαλμένη ανάγνωση του αποδεικτικού, με την έννοια των άρθρων 339 και 432 KΠολΔικ. εγγράφου, αλλά πρέπει επί πλέον το δικαστήριο της ουσίας να έχει στηρίξει το αποδεικτικό του πόρισμα αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο στο έγγραφο, το περιεχόμενο του οποίου φέρεται ότι παραμορφώθηκε, όχι δε όταν το έχει συνεκτιμήσει απλώς μαζί με άλλα αποδεικτικά μέσα (ΟλΑΠ 2/2008, ΑΠ 1093/2020,ΑΠ 42/2020, ΑΠ 196/2019).

            Στην προκειμένη περίπτωση, ο αναιρεσείων με τον τρίτο λόγο αναίρεσης καταλογίζει στην προσβαλλόμενη απόφαση την παραβίαση της διατάξεως του αριθμού 20 του άρθρου 559 KΠολΔικ. Με τον λόγο αυτό αναίρεσης, αποδίδεται στην προσβαλλόμενη απόφαση ότι υπέπεσε σε λάθος ως προς την ανάγνωση των ως άνω συγκεκριμένων εγγράφων, ήτοι: 1) της 53846/1894 διαταγής του τότε Υπουργού των Οικονομικών …….., προς τον Οικονομικό Έφορο Σκοπέλου και τον Δασάρχη Σποράδων, με την οποία διέταξε να θεωρηθούν τα δάση των νήσων των Βορείων Σποράδων, μεταξύ των οποίων είναι και η Αλόννησος, ως δημοτικά και να μην τα διαχειρίζονται ως δημόσια, διότι αυτά αναγνωρίσθηκαν ως “όντα δημοτικής κτήσεως”, 2) του με αριθμό πρωτοκόλλου ……./18.6.1970 εγγράφου του Υπουργείου Γεωργίας/Διεύθυνση Γεωργίας Νομού Μαγνησίας προς το Υπουργείο Γεωργίας/Διεύθυνση Εποικισμού Τμήμα Ε`, που υπογράφεται από τον Διευθυντή Γεωργίας, στο οποίο αναφέρεται ότι “ουδέν δικαίωμα ιδιοκτησίας απέκτησεν επί των νήσων Β. Σποράδων και επί των εν αυταίς κτημάτων δια τον λόγον ότι αι νήσοι αύται επί τουρκοκρατίας δεν υπήγοντο εις σπαχήδες”, 3) του από 9.4.1974 εγγράφου της Διεύθυνσης Δασών του Δασαρχείου Βόλου προς τον συμβολαιογράφο Σκοπέλου ……….., στο οποίο αναφέρεται ότι “Τα δάση της νήσου “Αλόννησος” ανεγνωρίσθησαν ως Κοινοτικά” και 4) της 289/1.11.1844 γνωμοδότησης της Επιτροπής επί των διαφιλονικουμένων δασών, η οποία συστήθηκε βάσει του άρθρου 3 του β.δ. της 17/29.11.1936, που δέχθηκε ότι τα νησιά του Αιγαίου, Κυκλάδες και Σποράδες υποτάχθηκαν στους Οθωμανούς βάσει Συνθηκών γραμμένων σε κώδικες που υπήρχαν ανέκαθεν στη Νάξο, ότι οι νησιώτες αναγνωρίσθηκαν βάσει των συνθηκών αυτών κύριοι της ιδιωτικής και κοινοτικής τους ιδιοκτησίας και ότι οι νήσοι Σκόπελος, Σκύρος, Σκιάθος και Αλόννησος, είχαν το εξαιρετικό προνόμιο, καταβάλλοντας ετησίως ένα ορισμένο ποσό στο Οθωμανικό Κράτος, να διαθέτουν τα κτήματά τους ελεύθερα δια μόνον απλών ιδιωτικών εγγράφων, μη υποκείμενα σε σπαχήδες, αλλά διοικούμενα από προεστούς και δημογέροντες που τους εξέλεγαν οι κάτοικοί τους. Ειδικότερα αιτιάται ο αναιρεσείων με τον ως άνω λόγο αναίρεσης ότι, ενώ από τα παραπάνω έγγραφα προκύπτει, κατά την άποψή του, ότι τα δάση των Β. Σποράδων, στις οποίες ανήκει και η Αλόννησος είναι κοινοτικά – δημοτικά, το Εφετείο με την προσβαλλόμενη απόφασή του τους προσέδωσε αντίθετο περιεχόμενο από αυτό που υποδηλώνουν, κρίνοντας ότι το επίδικο ακίνητο (δάσος) ανήκει στην κυριότητα του Ελληνικού Δημοσίου. Ο λόγος αυτός αναιρέσεως είναι απαράδεκτος, διότι δεν αφορά σε “διαγνωστικό λάθος” εγγράφων, αλλά στην πραγματικότητα αναφέρεται σε, κατά την άποψη του αναιρεσείοντος, λανθασμένη εκτίμηση του περιεχομένου των επικαλούμενων αποδεικτικών μέσων, από την οποία το δικαστήριο κατέληξε σε πόρισμα διαφορετικό από εκείνο που ο ίδιος θεωρεί ορθό. Δηλαδή οι επικαλούμενες αιτιάσεις αφορούν σε παράπονα αναγόμενα στην ανέλεγκτη αναιρετικά εκτίμηση των αποδείξεων και του περιεχομένου των εγγράφων.

            Τα παραπάνω ισχύουν, ανεξαρτήτως του ότι ο λόγος αυτός είναι και αβάσιμος, γιατί το αποδεικτικό πόρισμα της αποφάσεως ότι κύριος του επιδίκου ακινήτου είναι το αναιρεσίβλητο, ενώ τα αναφερόμενα στο περιεχόμενο των ως άνω εγγράφων δεν δύνανται να προσδώσουν κυριότητα επί αυτού στον αναιρεσείοντα, δεν στηρίχθηκε αποκλειστικά ή κατά κύριο λόγο στα έγγραφα που ο ίδιος προσβάλλει με την αιτίαση, ότι παραμορφώθηκε το περιεχόμενό τους.

            Με τον δε πέμπτο και τελευταίο λόγο αναιρέσεως, ο αναιρεσείων μέμφεται την προσβαλλόμενη απόφαση για παραβίαση του αριθμού 12 του άρθρου 559 KΠολΔ, με την αιτίαση ότι το Εφετείο που την εξέδωσε παραβίασε τους ορισμούς του νόμου σχετικά με την δύναμη των αποδεικτικών μέσων. Ειδικότερα, με τον λόγο αυτό, αιτιάται ο αναιρεσείων, Δήμος Αλοννήσου, ότι ενώ τα προαναφερόμενα δημόσια έγγραφα παρέχουν πλήρη απόδειξη ως προς τα όσα βεβαιώνουν και περιέχουν ρητή ομολογία του Ελληνικού Δημοσίου περί του ουσιώδους γεγονότος ότι αυτό δεν απέκτησε δικαίωμα ιδιοκτησίας στο επίδικο ακίνητο και ότι αυτό είναι δάσος που ανήκει στην ιδιοκτησία του, το Εφετείο δεν τους προσέδωσε την αυξημένη αποδεικτική δύναμη που έχουν, αλλά, αντιθέτως, έκρινε, ότι τα έγγραφα αυτά δεν είναι ικανά να προσπορίσουν κυριότητα σε αυτόν. Ο λόγος αυτός είναι αβάσιμος, διότι τα παραπάνω αποτελούν μεν γενικώς δημόσια έγγραφα, υπό την έννοια ότι έχουν εκδοθεί κατά τους νόμιμους τύπους από δημοσίους υπαλλήλους και πρόσωπα που ασκούν δημόσια υπηρεσία ή λειτουργία, συνιστούν όμως πλήρη απόδειξη μόνο ως προς τα όσα βεβαιώνονται ότι προέρχονται από τα πρόσωπα που εκδίδουν ή υπογράφουν αυτά, τα οποία ήταν καθ’ ύλη και κατά τόπο αρμόδια να κάνουν αυτή τη βεβαίωση, για τα όσα όμως βεβαιώνονται σχετικά με το διαφιλονικούμενο ζήτημα της κυριότητας των δασών της Αλοννήσου, την αλήθεια των οποίων όφειλαν να διαπιστώσουν εκείνοι που τα συνέταξαν, εφόσον τα βεβαιούμενα σε αυτά εκφράζουν κατά κύριο λόγο απλώς τη γνώμη τους περί του γεγονότος αυτού, επιτρέπεται ανταπόδειξη, σύμφωνα με τα εκτιθέμενα στην οικεία ως άνω νομική σκέψη, και, συνεπώς, το Εφετείο, το οποίο συνεκτιμώντας τα προαναφερόμενα έγγραφα ισοδύναμα με τα άλλα αποδεικτικά μέσα, έκρινε ότι αυτά δεν ήσαν ικανά να προσπορίσουν κυριότητα στον αναιρεσείοντα, δεν υπέπεσε στην εν λόγω αναιρετική πλημμέλεια του αριθμού 12 του άρθρου 559 KΠολΔ. […]»

Αναφορικά με τα δημόσια έγγραφα όπως γίνονταν δεκτά από τις προγενέστερες της 615/2023 απόφασης του Αρείου Πάγου αποφάσεις:

            Σύμφωνα με την αριθμ. 184/12.8.1843 πρωτότυπη έκθεση του επί των ασιατικών γλωσσών διερμηνέα της ελληνικής κυβέρνησης Ι. Αργυρόπουλου, που απευθύνεται στην επί των διαφιλονεικουμένων δασών επιτροπή, η οποία συστήθηκε βάσει του άρθρου 3 του βασιλικού διατάγματος της 17/29 Νοεμβρίου 1836 «περί ιδιωτικών δασών» που είχε εφαρμογή τότε στο απελευθερωθέν τμήμα της Ελλάδας, όλα τα παραπάνω νησιά του Αιγαίου, Κυκλάδες και Σποράδες ήταν επί τουρκοκρατίας υπό τη διοίκηση των κατά καιρούς αρχιναυάρχων της Οθωμανικής Κυβέρνησης και υπό την άμεση διεύθυνση του διερμηνέως του οθωμανικού στόλου, εσωτερικά όμως ελεύθερα από επεμβάσεις σπαχήδων και βοεβοδάδων, κυβερνώμενα από ομογενείς προεστούς ή δημογέροντες, εκλεγόμενους από τους κατοίκους. Έτσι, μετά την παραπάνω έκθεση, η προαναφερόμενη επιτροπή, με την υπ` αριθμ. 289 από 1 Νοεμβρίου 1844 γνωμοδότηση της, δέχθηκε ότι τα ως άνω νησιά του Αιγαίου, υποτάχθηκαν στους Οθωμανούς βάσει συνθηκών γραμμένων σε κώδικες που υπήρχαν ανέκαθεν στη Νάξο, ότι οι νησιώτες αναγνωρίστηκαν βάσει των συνθηκών αυτών κύριοι της ιδιωτικής και κοινοτικής τους ιδιοκτησίας και ότι η νήσος Σκόπελος, όπως η Σκύρος και η Σκιάθος και άλλα νησιά του Αιγαίου, είχε το εξαιρετικό προνόμιο, καταβάλλοντος ετησίως ένα ορισμένο ποσό στο Οθωμανικό κράτος, να διαθέτει τα κτήματα της ελεύθερα διά μόνον απλώς ιδιωτικών εγγράφων, μη υποκείμενη σε σπαχήδες αλλά διοικούμενη από προεστούς και δημογέροντες που τους εξέλεγαν οι κάτοικοί της (ΕφΛαρ 219/1989 αδημ, Λ. Κοτσίρης, «Ιδιοκτησιακό καθεστώς δασών και βοσκοτόπων της νήσου Σκύρου και το περιεχόμενο του εν Σκύρω ισχύοντος δικαιώματος χορτονομής» (Γνμδ), Αρμ 1983.12 επ.).

            Επιπλέον, αποφασιστικής σημασίας για την πλήρη και οριστική αποσαφήνιση του ιδιοκτησιακού καθεστώτος των δασών των Σποράδων είναι η υπ` αριθμ. 53846/1894 διαταγή του Υπουργού των Οικονομικών Χ. Τρικούπη προς τον οικονομικό έφορο Σκοπέλου και το δασάρχη Σκιάθου, με την οποία διέταζε να θεωρούν τα δάση των νήσων αυτών ως δημοτικά και να μην τα διαχειρίζονται ως δημόσια, διότι αυτά αναγνωρίστηκαν «ως όντα δημοτικής κτήσης». Η αναγνώριση αυτή των δασών των Σποράδων, ως δημοτικών, πέραν της αμφισβήτησης θεμελίωσης της στις διατάξεις του διατάγματος του 1836, καλύφθηκε και με τα προσόντα της έκτακτης χρησικτησίας, αφού γίνεται παγίως δεκτό ότι τα επί των εθνικών δασών δικαιώματα του δημοσίου, κατ` εφαρμογήν του διατάγματος του 1836, δεν είναι απαράγραπτα ούτε πρόκειται περί πραγμάτων αναπαλλοτρίωτων και εκτός συναλλαγής, η δε τριακονταετής παραγραφή, κτητική ή αποσβεστική των δικαιωμάτων του δημοσίου, αρξάμενη ήδη από το έτος 1844 (κατά τις παραδοχές της προαναφερόμενης υπ’ αριθμ. 289 γνωμοδότησης) συμπληρώθηκε μέχρι τις 12.9.1915 (ΕφΛαρ 219/1989 αδημ, Λ. Κοτσίρης, ό.π.). Κατά συνέπεια, προκειμένου για δάσος που βρίσκεται στις Σποράδες (μία από τις οποίες είναι η νήσος Αλόννησος), μόνη η εκ μέρους του δημοσίου επίκληση και απόδειξη της δασικής μορφής της διεκδικούμενης έκτασης δεν αρκεί για να θεμελιώσει δικαίωμα κυριότητας του σε αυτήν, αλλά πρέπει τούτο να επικαλείται και σε περίπτωση αμφισβήτησης να αποδεικνύει ότι κατέστη κύριο με κάποιον από τους προβλεπόμενους στον ΑΚ ή ενδεχομένως σε ειδικό νόμο τρόπους κτήσης κυριότητας (ΕφΛαρ 219/1989 αδημ.), δυνάμενο έτσι να επικαλεστεί και αποδείξει ότι απέκτησε την κυριότητα του επιδίκου με απαλλοτρίωση, αγορά, δωρεά, ανταλλαγή, κατάληψη εγκαταλελειμμένου κτήματος υπό τους όρους του άρθρου 34 α.ν. 1539/1938, παραίτηση του κυρίου από την κυριότητα του ακινήτου με συνέπεια να καταστεί αυτό αδέσποτο (βλ. ΠολΠρΝαξ 62/2004 ό.π.) (313/2009 ΜΠρ Βόλου NOMOS).

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Ιδιοκτησιακό καθεστώς δασών στις νήσους των Βόρειων Σποράδων – 615/2023 ΑΠ appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

2. Αν παρεμποδίζεται το δικαίωμα της προσωπικής επικοινωνίας του γονέα με το τέκνο, το δικαστήριο, που ρυθμίζει το δικαίωμα της προσωπικής επικοινωνίας του γονέα με το τέκνο, καθορίζει τα χρονικά διαστήματα αυτής και απειλεί, και αυτεπάγγελτα, σε βάρος εκείνου που εμποδίζει κάθε φορά την επικοινωνία, για κάθε παράβαση, χρηματική ποινή έως δέκα χιλιάδες (10,000.00) ευρώ και προσωπική κράτηση έως ένα (1) έτος. Η παρεμπόδιση του δικαιώματος της προσωπικής επικοινωνίας του γονέα με το τέκνο διαπιστώνεται με έκθεση δικαστικού επιμελητή, ο οποίος παρευρίσκεται κατά τον ορισθέντα χρόνο έναρξης της επικοινωνίας.».

Έτσι, εκ των διατάξεων του άρθρου 950 ΚΠολΔ^[1] θεσπίζεται έμμεση εκτέλεση για την αξίωση προς παράδοση ή απόδοση τέκνου και την αξίωση για επικοινωνία του γονέα, ο οποίος δεν διαμένει με το τέκνο. Η σχετική διάταξη της απόφασης εκτελείται σύμφωνα με το άρθρο 947, δηλ. αφού επιδοθεί επιταγή προς εκτέλεση του διατακτικού της απόφασης που διατάσσει την παράδοση του τέκνου προς επικοινωνία, απαιτείται νέα απόφαση που να βεβαιώνει την παραβίαση.(βλ. άρ. 947, ΕφΑθ 308/88 Αρμ 1989.380, Μαργαρίτης, Ερμηνεία ΚΠολΔ, σελ. 585).  Σύμφωνα, με το άρθρο 947 παρ. 1 ΚΠολΔ, όταν από το δικαστήριο της ουσίας επιβάλλεται στον οφειλέτη η υποχρέωση να παραλείψει ή να ανεχθεί κάποια πράξη, απειλείται παράλληλα, ως μέσο έμμεσης αναγκαστικής εκτέλεσης για την περίπτωση της μη εκούσιας συμμόρφωσής του, χρηματική ποινή υπέρ του δανειστή και προσωπική κράτηση σε βάρος του υπόχρεου. Οι διατάξεις αυτές, που εφαρμόζονται και στις περιπτώσεις του άρθρου 950 ΚΠολΔ και προβλέπουν την επιβολή υποχρέωσης και την επέλευση συνεπειών, είναι διατάξεις ουσιαστικού δικαίου (218/2026 ΑΠ, δημ. σε ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).

Κατά το προγενέστερο δίκαιο, η παρ. 1, πριν από την αντικατάστασή της με το άρθρ. 27 ν. 2721/1999, προέβλεπε ως είδος αναγκαστικής εκτελέσεως της αποφάσεως που διατάσσει την απόδοση ή την παράδοση τέκνου, την άμεση εκτέλεση, συντελούμενη με την αφαίρεση του τέκνου και την παράδοσή του στον γονέα που έχει την επιμέλεια (ΜονΠΧαλκ 100/1973, ΝοΒ 1973.831). Ήδη άμεση εκτέλεση για την ικανοποίηση της αξιώσεως αυτής του γονέα δεν προβλέπεται. Η εκπλήρωση της εξασφαλίζεται μόνο με έμμεση εκτέλεση. (Κεραμεύς/Κονδύλης/Νίκας, Ερμηνεία ΚΠολΔ, Τόμος ΙΙ, σελ. 1833)

Τη δυνατότητα της άμεσης εκτελέσεως είχε αρχικά διατηρήσει το άρθρο 950 § 1 και μετά τον ν. 2447/1996. Το άρθρο 45 ν. 2447/1996 προέβλεψε μόνον ότι, στην περίπτωση αναγκαστικής εκτελέσεως αποφάσεως που διέταζε να αποδοθεί ή να παραδοθεί τέκνο, ο δικαστικός επιμελητής θα πρέπει να συνοδεύεται κατά την εκτέλεση από όργανο της Κοινωνικής Υπηρεσίας. Σκοπός της προσθήκης αυτής ήταν «να αμβλυνθεί η σκληρότητα του μέτρου, που εξομοιώνει στην ουσία το τέκνο με πράγμα, κάτι που αποτελεί προσβολή θεμελιώδους ανθρωπίνου δικαιώματος». Η προσθήκη αυτή, παρά το ότι δεν προέβλεψε ρητώς για το αν η παρουσία του οργάνου της Κοινωνικής Υπηρεσίας επιβάλλεται με ποινή ακυρότητας, δημιούργησε ανυπέρβλητες δυσχέρειες στην πρακτική.

Ο ν. 2721/1999 (άρθρο 27) αντικατέστησε την άμεση εκτέλεση, που προέβλεπε η αρχική ρύθμιση του άρθρου 950 § 1, με έμμεση εκτέλεση, ώστε να φύγει η «αντιμετώπιση … των αποδιδομένων τέκνων ως res». Η Εισ. Έκθ. του ν. 2721/1999 υποδεικνύει την αντισυνταγματικότητα της προηγούμενης ρυθμίσεως και ειδικότερα την αντίθεσή της προς τα άρθρα 2 § 1 και 21 § 1 Σ/1975 (η παιδική ηλικία τελεί υπό την προστασία του κράτους). Επιπλέον υπογραμμίζει ότι η άμεση εκτέλεση που επέτρεπε η προτροποποιούμενη ρύθμιση του άρθρου 950 § 1 έρχεται σήμερα σε αντίθεση και με την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την άσκηση των δικαιωμάτων των παιδιών (κυρώθηκε πρόσφατα με τον ν. 2502/1997), που αναγνωρίζει «τα ύψιστα δικαιώματα των παιδιών». (Γέσιου- Φαλτσή, Π., Δίκαιο Αναγκαστικής Εκτελέσεως, Ειδικό Μέρος, σελ. 20-21)

Ενόψει των ανωτέρω, καθίσταται σαφές ότι ο Έλληνας νομοθέτης εγκατέλειψε συνειδητά το σύστημα της άμεσης αναγκαστικής εκτέλεσης στις υποθέσεις απόδοσης ή παράδοσης τέκνου, αντικαθιστώντας το με έμμεση εκτέλεση μέσω της απειλής χρηματικής ποινής και προσωπικής κράτησης. Η νομοθετική αυτή επιλογή υπαγορεύθηκε από την ανάγκη εναρμόνισης της διαδικασίας εκτέλεσης με τη συνταγματική προστασία της αξίας του ανθρώπου και της παιδικής ηλικίας (άρθρα 2 παρ. 1 και 21 παρ. 1 Συντ.), καθώς και με τις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας ως προς την προστασία των δικαιωμάτων του παιδιού. Υπό το ισχύον δίκαιο, το τέκνο δεν αντιμετωπίζεται ως αντικείμενο (res) αναγκαστικής εκτέλεσης, αλλά ως αυτοτελές υποκείμενο δικαιωμάτων, του οποίου το βέλτιστο συμφέρον αποτελεί τον πρωταρχικό γνώμονα κάθε εκτελεστικής διαδικασίας. Η επιλογή της έμμεσης εκτέλεσης αντανακλά ακριβώς τη μετατόπιση προς μία προσέγγιση που επιδιώκει την αποτελεσματική συμμόρφωση του υπόχρεου, χωρίς να εκθέτει το ανήλικο σε τραυματικές καταστάσεις ή να θίγει την προσωπικότητα και την αξιοπρέπειά του.

Ελένη Μακροδημήτρη, ασκ. δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Η εκτέλεση των αποφάσεων περί απόδοσης ή παράδοσης τέκνου και προσωπικής επικοινωνίας κατά το άρθρο 950 ΚΠολΔ – Μη επιτρεπτή η άμεση εκτέλεση appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Σύμφωνα με το άρθρο 796 ΚΠολΔ, ο διορισμός τόσο του ειδικού επιτρόπου, όσο και του προσωρινού επιτρόπου, γίνεται μόνο από το Δικαστήριο στην περιφέρεια του οποίου έχει τη συνήθη διαμονή του εκείνος που πρόκειται να τεθεί σε επιτροπεία και δεν είναι δυνατός ο κατ’ άρθρο 1601 ΑΚ διορισμός προσωρινού επιτρόπου με απόφαση ασφαλιστικών μέτρων, πολύ περισσότερο με προσωρινή διαταγή. Η χορήγηση προσωρινής διαταγής, κατ’ άρθρο 781 ΑΚ, με την οποία διορίζεται προσωρινός επίτροπος για την εκπροσώπηση ανηλίκου σε αγωγή προσβολής πατρότητας, δεν μπορεί να οδηγεί σε καταστρατήγηση της διάταξης του άρθρου 796 ΚΠολΔ, αλλά η ισχύς της περιορίζεται στις αναγκαίες προπαρασκευαστικές ενέργειες για την εκπροσώπηση του ανηλίκου στην ως άνω αγωγή και μέχρι τη συζήτηση της αγωγής αυτής (π.χ. επίδοση της αγωγής στον προσωρινό επίτροπο του ανηλίκου) – (ΠΠρΑθ 2607/2012 – ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ).

Αγγελική Πολυδώρου, Δικηγόρος

e-mail: info@efotopoulo.gr

The post Προσβολή της πατρότητας τέκνου – Η χορήγηση προσωρινής διαταγής για τον διορισμό προσωρινού επιτρόπου για την εκπροσώπηση του ανήλικου, περιορίζεται στις αναγκαίες προπαρασκευαστικές ενέργειες appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

 Επειδή ο  Κανονισμός δεν περιλαμβάνει ορισμό της έννοιας της συνήθους διαμονής, έχουν ιδιαίτερη ερμηνευτική αξία οι σκέψεις 23 και 24 του Προοιμίου του Κανονισμού που περιέχουν ιδιαιτέρως χρήσιμες ερμηνευτικές κατευθυντήριες γραμμές, ακόμη και εάν δεν έχουν τυπική αξία. Κατ’ αυτές λοιπόν η συνήθης διαμονή είναι ο δεσμός φυσικού προσώπου με έδαφος κράτους στο οποίο εντοπίζεται το επίκεντρο των βιοτικών του συμφερόντων κατά τρόπο διαρκή και σταθερό. Απαιτούνται επομένως προς τούτο τόσο η ύπαρξη υλικού στοιχείου, η corpore εγκατάσταση, όσο και η ύπαρξη βουλητικού στοιχείου, η εξωτερίκευση της βούλησης (animus) μονίμου και κυρίας εγκαταστάσεως στον τόπο αυτό. Ως προς το υλικό στοιχείο της φυσικής δηλαδή εγκατάστασης πρέπει να παρατηρηθεί ότι χρειάζεται να προκύπτει και η διάρκεια και η σταθερότητα. Ως σταθερότητα νοείται η εγκατάσταση για ένα ικανό χρονικό διάστημα, όχι όμως η μονιμότητα με την έννοια της ισοβιότητας. Έτσι σήμερα στη συνθήκη της παγκοσμιοποίησης υπάρχει έντονη κινητικότητα των προσώπων (κάτι που αποτελεί συνάμα και κοινοτική θεμελιώδη αρχή και ελευθερία) και επομένως η συνήθης διαμονή είναι ο τόπος στον οποίο επανέρχεται κάποιος που ταξιδεύει και διαμένει (ακόμη και για μεγάλα χρονικά διαστήματα) για λόγους επαγγελματικούς στην αλλοδαπή. Δεν αποκτά έτσι συνήθη διαμονή ο εργαζόμενος στην αλλοδαπή, ο φοιτητής στο τόπο φοιτήσεώς του, ο ναυτικός όταν ταξιδεύει κλπ.

Παράλληλα ως βιοτικά συμφέροντα νοούνται η οικογενειακή εστία, η επαγγελματική έδρα, οι κοινωνικές σχέσεις, κλπ. τα συστατικά δηλαδή του βίου προσώπου που κυρίως είναι ο οικογενειακός, επαγγελματικός και κοινωνικός του βίος. Ως προς το βουλητικό στοιχείο, η βούληση δεν αρκεί να είναι ενδιάθετος αλλά πρέπει να εξωτερικεύεται αντικειμενικά και να προκύπτει από ορισμένα γεγονότα. Λόγω του βουλητικού στοιχείου η κτήση συνήθους διαμονής, όπως και της κατοικίας, είναι οιονεί δικαιοπραξία (επί της οποίας εφαρμόζονται οι διατάξεις περί δικαιοπραξιών).

Όπως τονίζει το Προοίμιο στη σκέψη 23, αλλά όπως έχει κρίνει και το ΔΕΕ, ο εντοπισμός του τόπου στην κάθε in concreto περίπτωση θα πρέπει να γίνεται με βάση τη συνολική εκτίμηση των περιστάσεων (πραγματικών γεγονότων αντικειμενικά) του βίου του κληρονομούμενου κατά τη διάρκεια των ετών που προηγούνται του θανάτου του και κατά το θάνατο. Η χρονική στιγμή του εντοπισμού της συνήθους διαμονής του κληρονομουμένου είναι κατά τον Κανονισμό η στιγμή του θανάτου του ενώ λεκτέο είναι ότι κάθε πρόσωπο έχει μόνο μία συνήθη διαμονή (αρχή της μοναδικότητας). Τούτο σημαίνει ότι τυχόν μετακίνηση της συνήθους διαμονής παράγει διαφοροποίηση τόσο της δικαιοδοτικής βάσης, όσο και του εφαρμοστέου δικαίου. Αυτή τη μεταβλητή σύγκρουση θέλησε να επιλύσει ο κοινοτικός νομοθέτης (τόσο στο πεδίο του εφαρμοστέου δικαίου, όσο και της διεθνούς δικαιοδοσίας) προσδιορίζοντας ότι η κρίσιμη συνήθης διαμονή είναι εκείνη κατά το χρόνο του θανάτου. (Χ. Παμπούκης, (επιμέλεια) « Διεθνές Κληρονομικό Δίκαιο κατ άρθρο ερμηνεία του Κανονισμού 650/2012, εκδόσεις Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα 2016 σελ.107 επόμ.)

Έτερη βάση δικαιοδοσίας εισάγει η διάταξη του άρθρου 5 του Κανονισμού με την οποία παρέχεται η εξουσία στα ενδιαφερόμενα μέρη (που συνήθως θα είναι οι κληρονόμοι), όταν ο θανών (κληρονομούμενος) είχε επιλέξει κατά το άρθρο 22 του Κανονισμού ως εφαρμοστέο δίκαιο (professio juris) το ουσιαστικό δίκαιο κράτους μέλους, να παρεκτείνουν την αποκλειστική δικαιοδοσία των δικαστηρίων του κράτους αυτού για να επιλύουν το σύνολο των ζητημάτων (και διαφορών) που μπορούν να ανακύψουν από την κληρονομία. Αυτή η συμφωνία παρέκτασης αρμοδιότητας πρέπει να καταρτιστεί εγγράφως και φέρει ημερομηνία και υπογραφή των ενδιαφερομένων μερών. Ακόμα, στο άρθρο 10 του ίδιου Κανονισμού εισάγεται επικουρική βάση εγκαθιδρύουσα διεθνή δικαιοδοσία, οσάκις η συνήθης διαμονή του θανόντος κατά τον χρόνο του θανάτου του δεν βρισκόταν σε κράτος μέλος. Σύμφωνα, λοιπόν, με το άρθρο 10, η διεθνής δικαιοδοσία να εκδικάσουν την υπόθεση κληρονομικής διαδοχής στο σύνολό της, απονέμεται στα δικαστήρια του κράτους μέλους στο οποίο βρίσκονται τα περιουσιακά στοιχεία της κληρονομιάς. Ενδυναμώνεται, έτσι, η διεθνής δικαιοδοσία των δικαστηρίων των κρατών μελών, με την αποφυγή του ενδεχόμενου κενού που θα δημιουργούνταν, όταν ο κληρονομούμενος, διέμενε μεν στην αλλοδαπή, κατέλειπε ωστόσο περιουσία εντός της ΕΕ και διασφαλίζεται η πρόσβαση των κληρονόμων, κληροδόχων και δανειστών στα δικαστήρια των κρατών μελών της ΕΕ. Ως ιεραρχικά πρώτος λόγος άσκησης διεθνούς δικαιοδοσίας εκ μέρους των δικαστηρίων του κράτους μέλους, στο οποίο βρίσκονται τα περιουσιακά στοιχεία του θανόντος, καθιερώνεται η ιθαγένεια του κληρονομούμενου (άρθρ. 10 περιπτ. α). Η ανύψωση του κριτηρίου της ιθαγένειας ως πρώτης αιτίας για την εγκαθίδρυση της επικουρικής διεθνούς δικαιοδοσίας, αντί του κριτηρίου της τελευταίας συνήθους διαμονής, που είχε προτείνει η Επιτροπή, έγινε σκοπίμως και δρα θετικά σε δύο επίπεδα: αφενός μεν ενισχύει τη δικαιοδοσία των δικαστηρίων του τόπου καταγωγής του θανόντος (όπου συνήθως βρίσκεται και το μεγαλύτερο μέρος της κληρονομιαίας περιουσίας) να αντιμετωπίσουν το σύνολο των ζητημάτων της κληρονομικής διαδοχής, αφετέρου δε απαλλάσσει τα δικαστήρια του κράτους αυτού από το συχνά επίπονο και δυσχερή έλεγχο της προηγούμενης συνήθους διαμονής του θανόντος καθώς και του τόπου όπου βρίσκεται στοιχείο της κληρονομιάς (Λ.-Μ. Πίψου, Κανονισμός (ΕΕ) 650/2012: Πεδίο εφαρμογής, διεθνής δικαιοδοσία, αναγνώριση και εκτέλεση αποφάσεων, αποδοχή και εκτέλεση δημοσίων εγγράφων, Αρμ 3/2014.411 = sakkoulas-on). Αφενός, δεν ενδιαφέρει άλλη ιθαγένεια, πέραν αυτής του κράτους του επιληφθέντος δικαστηρίου, που τυχόν είχε ο κληρονομούμενος κατά τον χρόνο του θανάτου του· και αφετέρου, δεν ενδιαφέρει η ιθαγένεια που τυχόν είχε ο κληρονομούμενος κατά την διάρκεια της ζωής του αλλά την οποία είχε απολέσει κατά τον χρόνο του θανάτου του. Περαιτέρω, το στοιχείο της κληρονομίας που μπορεί να θεμελιώσει διεθνή δικαιοδοσία των δικαστηρίων κράτους μέλους για το σύνολο των κληρονομικών διαφορών μπορεί να είναι πολύ μικρής αξίας ή, αναλογικά προς την αξία ολόκληρης της κληρονομίας, ελάχιστης σημασίας. (Χ. Παμπούκης, (επιμέλεια) « Διεθνές Κληρονομικό Δίκαιο κατ άρθρο ερμηνεία του Κανονισμού 650/2012, εκδόσεις Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα 2016 σελ.142 επομ).

Ήδη δε έχει κριθεί με την με αριθμό  7-4/7.1.2022 C- 645/2020 απόφαση του ΔΕΕ (ΤΝΠ Νομος), ότι το Δικαστήριο κράτους- μέλους ενώπιον του οποίου εισάγεται υπόθεση που διέπεται από τον Κανονισμό 650/2012, υποχρεούται να εξετάσει εκτός από την κύρια βάση δικαιοδοσίας που εισάγεται με το άρθρο 4, την επικουρική βάση δικαιοδοσίας που εισάγεται με το άρθρο 10 του ίδιου Κανονισμού αυτεπαγγέλτως, ακόμα και χωρίς να προταθεί σχετικός ισχυρισμός από τους διαδίκους,  Προτεραιότητα έναντι του άρθρ. 10 έχει μόνο το άρθρ. 4 (και υπό τις προϋποθέσεις των άρθρ. 5 επ. η αυτονομία των διαδίκων), όχι οι κανόνες δικαιοδοσίας τρίτων κρατών. Έτσι, το γεγονός ότι δικαστήριο τρίτου κράτους αναγνωρίζει εαυτό αρμόδιο να κρίνει σχετικά με την κληρονομική διαδοχή θανόντος που είχε την τελευταία συνήθη διαμονή του στο κράτος αυτό, δεν εμποδίζει το δικαστήριο ενός κράτους μέλους να θεμελιώσει διεθνή δικαιοδοσία επί της ίδιας διαφοράς δυνάμει του άρθρ. 10. Ούτε όμως και οι κανόνες των εθνικών δικαίων των κρατών μελών λαμβάνονται πλέον υπόψη. Σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει με άλλους ευρωπαϊκούς Κανονισμούς ο «οικουμενικός» χαρακτήρας των κανόνων διεθνούς δικαιοδοσίας του Κανονισμού για τις κληρονομικές σχέσεις έχει ως αποτέλεσμα τον πλήρη κατακλυσμό του ρυθμιστικού πεδίου των κληρονομικών σχέσεων και κατ’ ουσίαν την κατάργηση των αντίστοιχων εθνικών διατάξεων. Όπως δηλώνεται στο σημείο (30) του προοιμίου, «ο παρών Κανονισμός … απαριθμεί εξαντλητικά, κατά σειρά προτεραιότητας, τους λόγους για τους οποίους μπορεί να ασκείται αυτή η επικουρική διεθνής δικαιοδοσία». ((Χ. Παμπούκης, (επιμέλεια) «Διεθνές Κληρονομικό Δίκαιο κατ άρθρο ερμηνεία του Κανονισμού 650/2012, εκδόσεις Νομική Βιβλιοθήκη, Αθήνα 2016 σελ.142 επομ). [375/2024 ΤριμΕφΠειρ, δημ. σε ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ]

Ελένη Μακροδημήτρη, ασκ. δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Το εφαρμοστέο δίκαιο και η διεθνής δικαιοδοσία στις κληρονομικές σχέσεις με στοιχεία αλλοδαπότητας κατά τον Κανονισμό (ΕΕ) 650/2012 appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Επομένως, πριν από την μεταγραφή της δήλωσης αποδοχής κληρονομιάς δεν μεταβιβάζεται η κυριότητα των κληρονομιαίων ακινήτων στους κληρονόμους. Για να γίνει επομένως διανομή κληρονομιαίων ακινήτων, η οποία κατά τα προεκτεθέντα είναι μία μορφή διάθεσης των ακινήτων κατ` αντίστοιχα ποσοστά μεταξύ των κληρονόμων, πρέπει πριν από τη διανομή να έχει γίνει η οικεία μεταγραφή (ΑΠ 1148/80 ΝοΒ 29, 527 ΕφΑΘ 9437/81 ΝοΒ 30.475). Οποτεδήποτε γίνει η μεταγραφή, αυτή ανατρέχει στο χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου, από τον οποίο θεωρείται ο κληρονόμος, ως κύριος του ακινήτου της κληρονομιάς (ΕφΑΘ 11576/1986 ΕλλΔνη 29.142).

Μπορεί να μεταγράφει οποιοδήποτε δημόσιο έγγραφο που αποδεικνύει την αποδοχή της κληρονομιάς (ΕφΑΘ 313/84ΕλλΔνη 25.1573). Τέτοιο δημόσιο έγγραφο είναι και το πιστοποιητικό του αρμόδιου γραμματέα, του πρωτοδικείου για μη αποποίηση της κληρονομιάς (βλ. Ράμμο, ΕρμΑΚ, άρθρ. 1195, αρ. 5, ΕφΑΘ 10267/78 ΝοΒ 27.1497), διότι από αυτό προκύπτει η σιωπηρή αποδοχή της κληρονομιάς (βλ. Διατσίδη, Αρμ 38248). Ο κληρονόμος νομιμοποιείται να επιδιώξει τη μεταγραφή της σιωπηρής αποδοχής της κληρονομιάς από το συγκληρονόμο προς κτήση κυριότητας, η οποία μπορεί να γίνει και μετά τη συζήτηση της αγωγής, ακόμα και μετά την έκδοση της πρωτόδικης απόφασης κατ’ εφαρμογή του άρθρου 69 παρ. 1 στοιχ. ε` ΚΠολΔ, σύμφωνα με το οποίο μπορεί να ζητηθεί δικαστική προστασία και όταν το δικαίωμα τελεί υπό αναβλητική αίρεση, η δε αίρεση της μεταγραφής, οποτεδήποτε και αν πληρωθεί, έχει αναδρομική ισχύ, υπό την έννοια ότι ανατρέχει στο χρόνο του θανάτου του κληρονόμουμένου (ΕφΑθ 11576/1986 ΕλλΔνη 29.142, ΠΠρθεσ 23799/95 Αρμεν 50.318, ΠΠρωτΑΘ 8980/1988 ΕλλΔνη 33.418, ΕφΘεσ 10/1994 Αρμεν. 1994.678).

Επομένως, για την ενεργητική και παθητική νομιμοποίηση της αγωγής διανομής ακινήτων κληρονομιάς, αρκεί σ’ αυτή (αγωγή) να αναφέρεται το δικαίωμα συγκυριότητας του ενάγοντος (ΑΠ 801/77 ΝοΒ 26.508). Δηλαδή, πρέπει να εκθέτει την κυριότητα του κληρονομουμένου (ΕφΚερκ 14/85 ΕλλΔνη 26.901), το κληρονομικό δικαίωμα του ενάγοντος εξ αδιαθέτου ή εκ διαθήκης, την αποδοχή κληρονομιάς με δημόσιο έγγραφο και την μεταγραφή για την απόκτηση κυριότητας στα ακίνητα της κληρονομιάς (ΕφΑθ 8518/81 ΝοΒ 30.265), τη συγκυριότητα του εναγομένου και ότι ο τελευταίος αρνείται την εκούσια διανομή. Εάν ο εναγόμενος σύμφωνα με την αγωγή κατέστη συγκύριος του επικοίνου λόγω κληρονομιάς, τότε ο εναγών (πέρα από τον δικό του τρόπο κτήσεως της συγκυριότητας) δεν είναι υποχρεωμένος για το ορισμένο της αγωγής του να αναφέρει ότι ο εναγόμενος έχει αποδεχθεί την κληρονομιά και ότι μετέγραψε το σχετικό δημόσιο έγγραφο (ΕφΘεσ 10/1994 ο.π., ΠολΠρωτΛαρ 622/2000 ΔΙΚΟΓΡΑΦΙΑ 2000.106) [168/2021 ΕφΠατρών, δημ. σε ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ].

Ελένη Μακροδημήτρη, ασκ. δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Αγωγή διανομής – Στοιχεία ορισμένου – Απαιτείται μεταγραφή δημοσίου εγγράφου που αποδεικνύει την αποδοχή της κληρονομιάς διότι η διανομή συνιστά μορφή διάθεσης των ακινήτων appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Περαιτέρω, από τη διάταξη του άρθρου 402 ΑΚ προκύπτει ότι κατά την κατάρτιση της συμβάσεως μπορεί να δοθεί αρραβώνας. Η εν λόγω διάταξη ρυθμίζει τον αρραβώνα, ο οποίος δίδεται κατά την κατάρτιση της κυρίας συμβάσεως και όχι τον διδόμενο προ της καταρτίσεως της κυρίας συμβάσεως. Υπό το πρίσμα της διακρίσεως αυτής έγκυρα μπορεί να δοθεί αρραβώνας κατά την κατάρτιση του προσυμφώνου, το οποίο, κατά τα ανωτέρω αναφερόμενα, θεωρείται τελεία σύμβαση. Στην περίπτωση αυτή, αυτός που δίδει τον αρραβώνα εν αρνήσει του άλλου προς σύμπραξη για την κατάρτιση της οριστικής συμβάσεως δικαιούται, είτε να αξιώσει την επιστροφή διπλάσιου του δοθέντος αρραβώνας (ΑΚ 403), αν είναι δότης, ή να αρκεσθεί σ`αυτόν, αν είναι λήπτης. Η αρραβωνική σύμβαση, ως παρεπομένη της κυρίας συμβάσεως, υποβάλλεται στον ίδιο συστατικό τύπο, ο οποίος προβλέπεται για την κύρια σύμβαση. Επομένως, προκειμένου περί προσυμφώνου με αντικείμενο την ανάληψη υποχρεώσεως προς μεταβίβαση εμπραγμάτου δικαιώματος επί ακινήτου, η περί αρραβώνος σύμβαση πρέπει να περιληφθεί τον τύπο του συμβολαιογραφικού εγγράφου, σύμφωνα με τις διατάξεις των άρθρων 369, 1033, 164 και 166 ΑΚ, διαφορετικά αυτή είναι άκυρη (βλ. ΑΠ 1500/2008, ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ) και το δοθέν αναζητείται κατά τις διατάξεις του αδικαιολόγητου πλουτισμού, καθ`όσον ο λήπτης κατέστη πλουσιότερος χωρίς νόμιμη αιτία (βλ. ΑΠ 1186/2019, ΤΝΠ «ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ») .

Κατά τη διάταξη του άρθρου 904 ΑΚ, όποιος έγινε πλουσιότερος χωρίς νόμιμη αιτία από την περιουσία ή με ζημία άλλου, έχει υποχρέωση να αποδώσει την ωφέλεια. Από την εν λόγω διάταξη, προκύπτει ότι οι προϋποθέσεις της αξιώσεως του αδικαιολογήτου πλουτισμού είναι α) ο πλουτισμός του υπόχρεου, β) η επέλευση του πλουτισμού από την περιουσία η με ζημία του άλλου, γ) η αιτιώδης συνάφεια μεταξύ πλουτισμού και ζημίας και δ) η έλλειψη νόμιμης αιτίας. Ως εκ τούτου, στοιχείο του πραγματικού κάθε απαίτησης αδικαιολόγητου πλουτισμού είναι, εκτός των άλλων, και η ανυπαρξία ή η ελαττωματικότητα της αιτίας, βάσει της οποίας έγινε η περιουσιακή μετακίνηση και επήλθε ο πλουτισμός του λήπτη. Τέτοια έλλειψη υπάρχει, μεταξύ άλλων, και όταν η αιτία της παροχής είναι παράνομη εξαιτίας απαγορευτικής διάταξης νόμου. Τούτο συμβαίνει και στην περίπτωση παροχής, που γίνεται στα πλαίσια της εκτέλεσης σύμβασης, για την οποία ο νόμος απαιτεί την τήρηση ορισμένου τύπου και ο τύπος αυτός δεν τηρήθηκε. Στην περίπτωση δε αυτή, η σύμβαση θεωρείται ως μη γενόμενη και επομένως, δεν υπάρχει νόμιμη αιτία, που να δικαιολογεί διατήρηση της παροχής στο λήπτη, εφόσον η βούληση του δότη, που εκδηλώθηκε άτυπα, δεν αναγνωρίζεται από το νόμο. Κατά συνέπεια, η προκαταβολή τιμήματος σε εκτέλεση προσυμφώνου αγοράς ακινήτου, για το οποίο δεν συντάχθηκε συμβολαιογραφικό έγγραφο, συνιστά χωρίς νόμιμη αιτία πλουτισμό του πωλητή από την περιουσία του αγοραστή και, ως εκ τούτου, γεννάται υποχρέωση προς απόδοσή του (ΕφΠατρ 560/2008, ΕφΔωδ 54/2007, ΜΠΡ Καστοριάς 87/2026 ΤΝΠ «ΝΟΜΟΣ»).

Βασιλική Φλωκατούλα, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Τι συμβαίνει με την προκαταβολή και τον αρραβώνα αν το προσύμφωνο για ακίνητο δεν γίνει με συμβολαιογραφικό έγγραφο; appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Οι ένορκες βεβαιώσεις που προβλέπονται από τις διατάξεις των άρθρων 421 έως 424 ΚΠολΔ αποτελούν ιδιαίτερο και αυτοτελές αποδεικτικό μέσο σε σχέση με τους μάρτυρες και τα έγγραφα και για τον λόγο αυτό πρέπει να μνημονεύονται ειδικά στην απόφαση (ΑΠ 416/2025, ΑΠ 276/2021). Το Δικαστήριο, όμως, δεν έχει υποχρέωση να κάνει ειδική μνεία στην απόφαση ότι έλαβε υπόψη ένορκη βεβαίωση ως αποδεικτικό μέσο για να σχηματίσει την αποδεικτική του κρίση, όταν η ένορκη αυτή βεβαίωση είχε ληφθεί για να χρησιμοποιηθεί σε δίκη ασφαλιστικών μέτρων, διότι στην ειδική αυτή διαδικασία ισχύουν ιδιαίτεροι κανόνες ως προς την απόδειξη, τη συγκέντρωση των αποδεικτικών μέσων και γενικά τη διαδικασία που προβλέπεται για την εκδίκαση της αίτησης (άρθρα 106, 347, 691 παράγραφος 1 και 695 ΚΠολΔ, ΑΠ 416/2025). Οι ένορκες βεβαιώσεις, επομένως, που λήφθηκαν χωρίς προηγούμενη κλήτευση του αντιδίκου δεν αποτελούν ανυπόστατα αποδεικτικά μέσα στην ειδική διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων (άρθρα 682 επόμ. ΚΠολΔ) και παραδεκτά λαμβάνονται υπόψη σε αυτή ως αποδεικτικά μέσα για την πιθανολόγηση των ισχυρισμών των διαδίκων (ΑΠ 1312/2019, ΑΠ 1684/2018).

Από τον συνδυασμό, εξάλλου, των διατάξεων των άρθρων 339 και 395 ΚΠολΔ, προκύπτει ότι ένορκες βεβαιώσεις μαρτύρων ενώπιον συμβολαιογράφου, οι οποίες είχαν ληφθεί με επιμέλεια του διαδίκου που τις επικαλείται και τις προσκομίζει, χωρίς κλήτευση του αντιδίκου του, και είχαν προσκομισθεί ως αποδεικτικά μέσα σε δίκη που είχε διεξαχθεί κατά την ειδική διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων, λαμβάνονται υπόψη ως δικαστικά τεκμήρια σε νέα, άλλη, δίκη -στην οποία επιτρέπεται η απόδειξη με μάρτυρες-, με την προϋπόθεση ότι κατά την ανέλεγκτη κρίση του Δικαστηρίου της ουσίας δεν ελήφθησαν επίτηδες για να προσκομισθούν στη συγκεκριμένη δίκη. Οι ένορκες αυτές βεβαιώσεις αποτελούν δικαστικά τεκμήρια -και όχι ιδιαίτερη κατηγορία αποδεικτικών μέσων- και η χρήση τους ως δικαστικών τεκμηρίων γίνεται με την προσκόμιση και την επίκληση των εγγράφων στα οποία περιέχονται οι βεβαιώσεις.

Το Δικαστήριο δεν έχει υποχρέωση να τις μνημονεύσει ειδικά, σε αντίθεση με τα λοιπά αποδεικτικά έγγραφα, αλλά αρκεί η βεβαίωση ότι ελήφθησαν υπόψη όλα τα αποδεικτικά έγγραφα, τα οποία οι διάδικοι επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν νόμιμα. Προσέτι, το Δικαστήριο της ουσίας δεν είναι απαραίτητο στην προκειμένη περίπτωση να κάνει αναφορά στα έγγραφα που ελήφθησαν υπόψη προς άμεση ή έμμεση απόδειξη και σε αυτά που ελήφθησαν υπόψη ως δικαστικά τεκμήρια. Αντίθετα, αν το δικαστήριο της ουσίας εξαιρέσει παντελώς της ένορκες βεβαιώσεις που προαναφέρθηκαν, ακόμη και για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων, υποπίπτει στην αναιρετική πλημμέλεια που προβλέπεται από τη διάταξη του άρθρου 559 αριθμός 11 περίπτωση γ΄ ΚΠολΔ, το οποίο ορίζει ότι: «Αναίρεση επιτρέπεται […] αν το δικαστήριο δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που οι διάδικοι επικαλέσθηκαν και προσκόμισαν» (ΑΠ 279/2026, ΑΠ 276/2021, ΑΠ 1312/2019, ΑΠ 593/2019, ΑΠ 736/2016).

Υπό το φως των ανωτέρω, ο Άρειος Πάγος με την υπ’ αριθμ. 279/2026 απόφασή του (ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ), έκρινε τα εξής: «Από την επισκόπηση του περιεχομένου της αναιρεσιβαλλομένης (άρθρο 561 παράγραφος 2 ΚΠολΔ), προκύπτει ότι η αναιρεσείουσα είχε προσκομίσει νόμιμα με επίκληση ενώπιον του δευτεροβαθμίου δικαστηρίου και τις υπ’ αριθμό …-2019 , …-2019 και …-2019 ένορκες βεβαιώσεις ενώπιον της Συμβολαιογράφου Αθηνών …….. , οι οποίες είχαν ληφθεί στο πλαίσιο άλλης δίκης μεταξύ των διαδίκων, η οποία είχε διεξαχθεί κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων. Το Εφετείο δέχθηκε ότι οι ένορκες βεβαιώσεις που είχαν προσκομισθεί από την εναγομένη-εκκαλούσα και ήδη αναιρεσείουσα ‘’δόθηκαν χωρίς νομότυπη και εμπρόθεσμη κλήτευση της ενάγουσας και ήδη αναιρεσίβλητης και δεν λαμβάνονται υπόψιν ούτε για συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων΄΄. […] Με την παντελή, όμως, εξαίρεση των βεβαιώσεων που προαναφέρθηκαν, όπως σαφώς συνάγεται από τη φράση του σκεπτικού του δευτεροβαθμίου δικαστηρίου που προπαρατέθηκε αυτολεξεί, ακόμη και για τη συναγωγή δικαστικών τεκμηρίων ως προς τη βασιμότητα ή μη της ένστασης, την οποία είχε προβάλει η αναιρεσείουσα, το Εφετείο κατά παράβαση των διατάξεων των άρθρων 591 παράγραφος 1 και 339 ΚΠολΔ – σε συνδυασμό με τις διατάξεις των άρθρων 648, 138 και 180 ΑΚ – δεν έλαβε υπόψη αποδεικτικά μέσα που η αναιρεσείουσα είχε επικαλεσθεί και προσκομίσει νόμιμα με συνέπεια να υποπέσει στην αναιρετική πλημμέλεια του άρθρου 559 αριθμός 11 περίπτωση γ ΚΠολΔ, όπως βάσιμα επικαλείται η αναιρεσείουσα με το λόγο αναίρεσης που προαναφέρθηκε, ο οποίος, επομένως, πρέπει να γίνει δεκτός ως βάσιμος.».

Αγγελική Πολυδώρου, Δικηγόρος

e-mail: info@efotopoulou.gr

The post Ένορκες βεβαιώσεις προηγούμενης δίκης ασφαλιστικών μέτρων, που είχαν ληφθεί  χωρίς κλήτευση του αντιδίκου, λαμβάνονται υπόψη ως δικαστικά τεκμήρια σε μεταγενέστερη δίκη appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

 Τέτοια περίπτωση, όμως, δεν συντρέχει, όταν στη σωρευόμενη κατά δικονομική επικουρικότητα (ΚΠολΔ 219) βάση της αγωγής από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, υπό την ενδοδιαδικαστική αίρεση της απόρριψης της κύριας βάσης της αγωγής από σύμβαση, γίνεται απλή επίκληση της ακυρότητας της σύμβασης, καθότι αυτό αρκεί για την πληρότητα της πιο πάνω επικουρικής βάσης, χωρίς να απαιτείται να αναφέρονται και οι λόγοι στους οποίους οφείλεται η ακυρότητα. Και τούτο διότι, στην τελευταία περίπτωση, η επικουρική βάση της αγωγής θα εξετασθεί μόνο, αν η στηριζόμενη στην έγκυρη σύμβαση, κύρια βάση της αγωγής, απορριφθεί μετά παραδοχή της ακυρότητας της σύμβασης για ορισμένο λόγο, ο οποίος, είτε κατ` αυτεπάγγελτη έρευνα, είτε κατ’ ένσταση του εναγομένου, αποτέλεσε ήδη αντικείμενο της δίκης. Έτσι, με την απλή επίκληση της ακυρότητας της σύμβασης, πληρούται ο, ως άνω σκοπός της διάταξης του άρθρου 216 ΚΠολΔ, η οποία απαιτεί τη σαφή έκθεση των γεγονότων που θεμελιώνουν την αγωγή. Επομένως, στη δικονομικώς ενιαία εκδίκαση της επικουρικής βάσης της αγωγής από τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, δεν είναι αναγκαία η επίκληση από τον ενάγοντα του λόγου της ακυρότητας της σύμβασης, που διαγνώσθηκε ήδη δικαστικά στην ίδια δίκη και είναι έτσι δεδομένος κατά την εξέταση της ως άνω επικουρικής βάσης (ΟλΑΠ 23/2003, ΑΠ 215/2026, ΑΠ 1242/2022, ΑΠ 15/2020, ΑΠ 1151/2017, ΑΠ 438/2017).

Ελένη Μακροδημήτρη, ασκ. δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Η επικουρική προβολή της βάσης από αδικαιολόγητο πλουτισμό και οι προϋποθέσεις της νομικής βασιμότητάς της appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

«Άρθρο 140

Παραγραφή απαιτήσεων κατά του Δημοσίου

1. Οποιαδήποτε απαίτηση κατά του Δημοσίου, πλην εκείνων για τις οποίες εφαρμόζονται οι διατάξεις του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας (ν. 4174/2013, Α΄ 170), παραγράφεται μετά την παρέλευση πενταετίας, εφόσον από άλλη γενική ή ειδική διάταξη δεν ορίζεται βραχύτερος χρόνος παραγραφής αυτής.
2. Η κατά του Δημοσίου απαίτηση προς επιστροφή αχρεωστήτως ή παρά το νόμο καταβληθέντος σ` αυτό χρηματικού ποσού παραγράφεται μετά τρία (3) έτη, από την καταβολή. Για τα τελωνειακά έσοδα ισχύουν οι ειδικές διατάξεις του άρθρου 32 του Τελωνειακού Κώδικα (ν.2960/2001, Α΄ 265). Οι διατάξεις της παρούσας παραγράφου εφαρμόζονται και επί ποσών που εισπράττονται από το Δημόσιο για λογαριασμό τρίτων.
3. Η απαίτηση οποιουδήποτε των με σχέση δημοσίου ή ιδιωτικού δικαίου υπαλλήλων του Δημοσίου, πολιτικών ή στρατιωτικών, κατ` αυτού, που αφορά σε αποδοχές ή άλλες κάθε φύσεως απολαβές αυτών ή αποζημιώσεις, έστω και αν βασίζεται σε παρανομία των οργάνων του Δημοσίου ή στις περί αδικαιολογήτου πλουτισμού διατάξεις παραγράφεται μετά την παρέλευση διετίας από τη γένεσή της. Οι απαιτήσεις των προσώπων του πρώτου εδαφίου από παράβαση που αναφέρεται στην παρ. 1 του άρθρου 53 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου (π.δ. 62/2025, Α` 121), παραγράφονται μετά την παρέλευση τριών (3) ετών από τον χρόνο που ο υπάλληλος έλαβε γνώση ή μπορούσε ευλόγως να αναμένεται ότι θα λάβει γνώση αυτής.»

Σύμφωνα δε, με το άρθρο 141 του ίδιου ως άνω νόμου, η παραγραφή οποιασδήποτε απαίτησης κατά του Δημοσίου αρχίζει από το τέλος του οικονομικού έτους μέσα στο οποίο γεννήθηκε και είναι δυνατή η δικαστική της επιδίωξη, με την επιφύλαξη κάθε άλλης ειδικής διάταξης του νόμου αυτού. Προκειμένου όμως περί δασμών, φόρων, τελών και λοιπών δικαιωμάτων που εισπράττονται στα Τελωνεία, η παραγραφή αρχίζει από τη βεβαίωση αυτών.

Όσον αφορά στην παραγραφή των αξιώσεων κατά των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοικήσεως, τόσον το προϊσχύσαν πδ 410/1995 (Δημοτικός και Κοινοτικός Κώδικας), όσο και ο ισχύων ν. 3463/2006 (Κώδικας Δήμων και Κοινοτήτων) αντιστοίχως στα άρθρα 304 εδ. α, β και 276 παρ. 2 ορίζουν με ίδιες διατάξεις ότι «Για την παραγραφή των αξιώσεων κατά των ΟΤΑ εφαρμόζονται οι διατάξεις που διέπουν την παραγραφή των αξιώσεων κατά του Δημοσίου. Κάθε άλλη διάταξη που ορίζει μεγαλύτερο χρόνο παραγραφής των αξιώσεων κατά των ΟΤΑ καταργείται». Από τις ανωτέρω διατάξεις προκύπτει, ότι εφόσον από άλλη γενική ή ειδική διάταξη δεν ορίζεται βραχύτερος χρόνος παραγραφής, οποιαδήποτε απαίτηση κατά των Δήμων, ακόμη και αν πηγάζει από αδικοπραξία ή αδικαιολόγητο πλουτισμό λόγω ακυρότητας της σύμβασης, παραγράφεται μετά από την πάροδο πενταετίας, η οποία αρχίζει, εφόσον δεν ορίζεται διαφορετικά από άλλη ειδική διάταξη του νόμου περί Δημοσίου Λογιστικού, από το τέλος του οικονομικού έτους εντός του οποίου γεννήθηκε και ήταν δυνατή η δικαστική επιδίωξη της απαιτήσεως. Η ρύθμιση αυτή, ως ειδικότερη για το Δημόσιο και τους ΟΤΑ, υπερισχύει της γενικής διατάξεως του άρθρου 251 ΑΚ, σύμφωνα με την οποία η παραγραφή της αξιώσεως αρχίζει από τότε που γεννήθηκε και ήταν δυνατή η δικαστική επιδίωξή της. Εξάλλου, κατά τη διάταξη του άρθρο 144 του ίδιου νόμου, η παραγραφή λαμβάνεται υπόψη αυτεπάγγελτα από τα δικαστήρια.

Από τις προπαρατεθείσες διατάξεις, συνάγεται σαφώς, ότι η παραγραφή αξίωσης κατά του Δημοσίου και ΟΤΑ λαμβάνεται υπόψη και αυτεπάγγελτα από το Δικαστήριο της ουσίας. Ενόψει των παραπάνω, οι έννομες συνέπειες από την επελθούσα, λόγω άσκησης αγωγής, διακοπή παραγραφής απαίτησης κατά του Δημοσίου ή ΟΤΑ ρυθμίζονται αποκλειστικά από ειδικές διατάξεις και όχι από αυτήν του άρθρου 261 ΑΚ, όπως ισχύει, με συνέπεια μετά την άσκηση της αγωγής να αρχίζει η ίδια παραγραφή, ομοειδής και ισόχρονη, με αυτήν που είχε διακοπεί, η οποία διακόπτεται εκ νέου μετά από κάθε διαδικαστική πράξη των διαδίκων ή του δικαστηρίου, χωρίς να εφαρμόζεται η ιδιότυπη αναστολή μέχρι την τελεσίδικη περάτωση της δίκης, ούτε η ειδική εξάμηνη προθεσμία για επανέναρξη της παραγραφής από την τελευταία διαδικαστική πράξη, τις οποίες προβλέπει η διάταξη του άρθρου 261 ΑΚ. Τέλος, μόνη η αθέτηση προϋφιστάμενης ενοχής, δεν συνιστά παράλληλα και αδικοπραξία κατά την έννοια του άρθρου 914 ΑΚ και κατά συνέπεια δεν επάγεται τη γέννηση αξίωσης για την καταβολή χρηματικής ικανοποίησης προς αποκατάσταση της ηθικής βλάβης του αντισυμβαλλομένου κατά το άρθρο 932 ΑΚ, η επιδίκαση της οποίας προβλέπεται μόνο στις από το νόμο οριζόμενες περιπτώσεις κατ’ άρθρο 299 ΑΚ, εκτός αν συντρέχουν οι όροι του άρθρου 919 ΑΚ ή ειδικές περιστάσεις, που στοιχειοθετούν αδίκημα (όπως απάτη, υπεξαίρεση κλπ), οπότε υπάρχει συρροή αξιώσεων (ΑΠ 837/2019, 1675/2014, 39/2006 δημοσιευμένες σε areiospagos.gr).

Ευγενία Α. Φωτοπούλου, δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Περί παραγραφής αξιώσεων κατά του Δημοσίου appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.