Επίσης, από τη διάταξη του άρθρου 280 παρ. 3 του Δασικού Κώδικα (ν.δ. 86/1969), που ορίζει ότι σε περίπτωση μεταβίβασης κυριότητας ή οποιουδήποτε εμπράγματου δικαιώματος σε δάσος ή δασική έκταση, με αιτία την πώληση, δωρεά ή άλλη πράξη, ο μεταβιβάζων υποχρεούται κατά την κατάρτιση του προσυμφώνου ή του οριστικού συμβολαίου να προσκομίσει, με ποινή απόλυτης ακυρότητας της δικαιοπραξίας, στο συμβολαιογράφο, που υποχρεούται να κάνει μνεία στο συμβόλαιο, δήλωση του ν.δ. 105/1969 (και ήδη του άρθρου 8 του ν. 1599/1986), στην οποία να δηλώνεται ότι το δημόσιο ουδέποτε είχε διεκδικήσει κυριότητα ή άλλο εμπράγματο δικαίωμα σ’ αυτή και εφόσον είχε εγερθεί τέτοια διεκδίκηση ή αμφισβήτηση να δηλώνεται ότι η κυριότητα του μεταβιβάζοντος έχει κριθεί έναντι του Δημοσίου είτε με απόφαση Διοίκησης είτε, με απόφαση τελεσίδικη των τακτικών δικαστηρίων και ότι σε περίπτωση υποβολής από τον μεταβιβάζοντα δήλωση στην οποία αναφέρεται ότι υπάρχει διεκδίκηση ή αμφισβήτηση του Δημοσίου ο συμβολαιογράφος είναι υποχρεωμένος να μη συντάξει το συμβόλαιο με απειλή ποινικής κύρωσης, προκύπτει ότι είναι άκυρη (άρθρο 174 ΑΚ) η μεταβίβαση δάσους ή δασικής έκτασης χωρίς την τήρηση των νόμιμων προϋποθέσεων που ορίζονται στην παραπάνω διάταξη, δηλαδή χωρίς την προσκόμιση της πιο πάνω δήλωσης (ΑΠ 1330/2008 ΤΝΠΝΜΟΣ) (227/2025 Εφετείο Δωδεκανήσου NOMOS).

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Πώληση δασικής έκτασης appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Συνεπώς, τα ταπιά, ως δημόσια έγγραφα, είτε με τη μορφή του οριστικού ιδιοκτησιακού τίτλου του κεντρικού οθωμανικού κτηματολογίου είτε με τη μορφή του προσωρινού ιδιοκτησιακού τίτλου των τοπικών γραφείων του κεντρικού κτηματολογίου, αποδείκνυαν τη νόμιμη κτήση του δικαιώματος “εξουσίασης” των κατόχων τους επί των δημόσιων γαιών. Σε αντίθεση με τα ταπιά, που ήταν αποδεικτικοί τίτλοι μεταβίβασης δικαιώματος “εξουσίασης” επί των δημόσιων οθωμανικών γαιών και δεν προσπόριζαν στον κάτοχο τους δικαίωμα κυριότητας (άρθρ. 8 του οθΝπΓαιών/1858 και άρθρ. 14 του οθΝπΤαπίων/1859), παρά μόνο χρήσης και κάρπωσης αυτών, τα “χοτζέτια”, ως μορφές ιδιοκτησιακών τίτλων, αποτελούσαν κυρίως τις επικυρωτικές ή αναγνωριστικές αποφάσεις των μουσουλμανικών ιεροδικείων, που συντάσσονταν ενώπιον του ιεροδίκη και μαρτύρων και αφορούσαν κυρίως σε αγοραπωλησίες αστικών συνήθως ακινήτων ή κτημάτων πλήρους ή τέλειας κυριότητας. Περαιτέρω από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 974, 984 παρ. 1 και 989 εδάφ. α’ ΑΚ προκύπτει ότι στοιχεία της αγωγής περί διατάραξης της νομής είναι η νομή του ενάγοντος πάνω στο πράγμα κατά το χρόνο της διατάραξης και της άσκησης της αγωγής και η προσβολή αυτής από τον εναγόμενο με διατάραξη που έγινε παράνομα και χωρίς τη θέληση του νομέα ενάγοντος. Διατάραξη της νομής συνιστά κάθε θετική πράξη ή παράλειψη που αποτελεί παρενόχληση του νομέα στην άσκηση της νομής του. Επίσης στη δίκη για διατάραξη της νομής, εάν εναγόμενο είναι το Δημόσιο αυτό μπορεί να επικαλεστεί δικαίωμα που του παρέχει εξουσία πάνω στο πράγμα, οπότε, αν αποδείξει είτε τη δική του κυριότητα είτε ότι η κυριότητα δεν ανήκει στον ενάγοντα, απορρίπτεται η αγωγή περί νομής (άρθρο 3 του Α.Ν. 1539/1938) (588/2016 ΑΠ NOMOS, 826/2018 ΑΠ NOMOS).

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@fotopoulou.gr

The post Ταπί, Χοτζέτι – Δημόσια έγγραφα Οθωμανικού Δικαίου περί Γαιών appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Από τις διατάξεις Κωδ. 1.2.23, Ν. 111, Β. 5-2-14 του προϊσχύσαντος βυζντινορωμαϊκού δικαίου, προκύπτει, ότι για να θεμελιωθεί δικαίωμα χρησικτησίας σε μοναστηριακά ακίνητα χρειαζόταν αρχικά παρέλευση 100 ετών, μεταγενέστερα δε ο χρόνος ορίστηκε σε 40 έτη και ακολούθως, με το άρθρο 1 ν.ΓΧΞ/1910 σε 30 έτη. Λόγω της διαχρονικής αρχής, κατά την οποία εάν με νεότερο νόμο ορισθεί βραχύτερος χρόνος παραγραφής και χρησικτησίας, εφόσον ο υπολειπόμενος κατά τον παλαιότερο νόμο χρόνος είναι βραχύτερος από το χρόνο που προβλέπει ο νεότερος, εφαρμόζεται ο παλαιότερος νόμος, έπεται ότι για την απόκτηση κυριότητας σε χρησικτησία σε μοναστηριακό ακίνητο, έπρεπε να είχε συμπληρωθεί έως τις 12-9-1915, χρόνος νομής 40 ετών, αφού έκτοτε ανεστάλη η συμπλήρωση της χρησικτησίας, ενώ από 26-5-1926, που ακόμη ίσχυε η αναστολή, απαγορεύθηκε η παραγραφή των εμπράγματων δικαιωμάτων σε ακίνητα των μονών και συνεπώς δεν είναι έκτοτε δυνατή η απόκτηση από άλλον κυριότητας σε αυτά με χρησικτησία. Τέλος, η διάταξη του άρθρου 21 του από 16.5.1920 ν.δ/τος «περί διοικητικής αποβολής από των κτημάτων της Αεροπορικής Αμύνης κλπ», σύμ­φωνα με την οποία τα επί ακινήτων δικαιώματα του Δημοσίου, της Αεροπορικής Αμύνης και των Ιερών Μονών δεν υπόκεινται στο μέλλον σε καμία παρα­γραφή, η δε τυχόν αρξάμενη παραγραφή καμία νό­μιμη συνέπεια δεν θα έχει αν μέχρι τη δημοσίευση του διατάγματος αυτού δεν συμπληρώθηκε τριακο­νταετής παραγραφή κατά τους ισχύοντες νόμους, αναφέρεται μόνο στην παραγραφή επί των ακινήτων του Δημοσίου και της Αεροπορικής Αμύνης και όχι και την τεσσαροκονταετή παραγραφή των αξιώσε­ων επί ακινήτων των Ιερών Μονών. Και τούτο διότι, αφού ο τριακονταετής χρόνος παραγραφής δεν μπορούσε να συμπληρωθεί από την ισχύ του εν λό­γω νόμου (ΓΧΞ/1910) μέχρι τη δημοσίευση του πιο πάνω ν.δ/τος (16.5.1926), η τυχόν αρξάμενη παρα­γραφή σε βάρος ακινήτων των Ιερών Μονών έπρε­πε να συμπληρωθεί με βάση τις παλαιές περί τεσ­σαροκονταετούς παραγραφής διατάξεις. Η λήξη ό­μως κάθε παραγραφής δικαιωμάτων και του χρόνου χρησικτησίας ανεστάλη με τα εκδοθέντα σε εκτέ­λεση του νόμου ΔΞΗ/1912 από 12.9.1915 έως 16.5.1926 αλληλοδιάδοχα διατάγματα, αναστολή η οποία λαμβάνεται υπόψη αυτεπαγγέλτως. Επομέ­νως, για την κτήση κυριότητας με έκτακτη χρησι­κτησία επί ακινήτου που ανήκει σε Ιερά Μονή και για την παραγραφή των εμπραγμάτων δικαιωμάτων αυτής απαιτείται τεσσαροκονταετής νομή, η οποία όμως πρέπει να συμπληρωθεί το βραδύτερο μέχρι τις 12.9.1915 (άλλες αποφάσεις αναφέρουν 11.9.1915) και γι’ αυτό πρέπει να έχει αρχίσει τουλάχιστον από τις 12.9.1875 (αντίστοιχα 11.9.1985) (ΑΠ 1041/1977, ΝοΒ 26.925, BN ΙΑ- 648).

Μετά λοιπόν την 11.9.1915 επί των ακινήτων κτημάτων των Ι. Μονών δεν ήταν δυνατόν να χωρήσει έκτακτη χρησικτησία από τρίτους. Τούτο προκύπτει από τον συνδυασμό των ακόλουθων διατάξεων: α) Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 21 του ΝΔ 22/4.5.1926 “περί διοικητικής αποβολής από των κτημάτων του Δημοσίου, της Αεροπορικής Αμύνης κ.λπ.”, που διατηρήθηκε σε ισχύ με το άρθρο 17 του ΕισΝΚΠολΔ, κατά την οποία τα εμπράγματα δικαιώματα αυτών δεν υπόκεινται σε καμία στο μέλλον παραγραφή, η δε αρξαμένη ουδεμία κέκτηται συνέπεια αν μέχρι της δημοσιεύσεως του διατάγματος δεν συνεπληρώθη η κατά τους ισχύοντας νόμους παραγραφή, β) Από τις διατάξεις του Ν ΔΞΗ/1912 και των διαταγμάτων περί δικαιοστασίου που έληξε το έτος 1930. γ) Από τα άρθρα 4 παρ. 3 του υπ` αριθ. 4/1959 Κανονισμού της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος και 62 παρ. 2 του Ν 590/1977 “περί καταστατικού χάρτου της Εκκλησίας της Ελλάδος”, με τα οποία οι διατάξεις των άρθρων 4 και 23 του ΑΝ 1539/1938 “περί προστασίας των δημοσίων κτημάτων” έχουν ανάλογη εφαρμογή και επί των κτημάτων των ανηκόντων στα αναφερόμενα στο άρθρο 1 παρ. 4 του νόμου τούτου νομικά πρόσωπα, μεταξύ των οποίων και οι Ι. Μονές (ΑΠ 1650/1981). δ) Από το άρθρο 4 του εν λόγω Ν 1539/1938, κατά το οποίο τα επί των ακινήτων δικαιώματα του Δημοσίου δεν υπόκεινται σε παραγραφή, η ισχύς του οποίου διατηρήθηκε και μετά την εισαγωγή του ΑΚ, σύμφωνα με το άρθρο 53 Εισ.Ν.ΑΚ και επεκτάθηκε και υπέρ των Δήμων και Κοινοτήτων (άρθρο 1 του ν.δ/τος 31/1968) και υπέρ των κτημάτων των Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου του άρθρου 1 παρ.4 του ν. 590/1977 “περί καταστατικού χάρτου της Εκκλησίας της Ελλάδος” σύμφωνα με το άρθρο 62 παράγρ. 4 του ως άνω νόμου, στα οποία συμπεριλαμβάνονται η Εκκλησία της Ελλάδος, οι μητροπόλεις, οι ενορίες και οι μονές (βλ. ΑΠ 1906/2017) (Ολ.ΑΠ 8/2013, ΑΠ 184/2018, 849/2021 ΑΠ NOMOS), ε) Από τη διάταξη του άρθρου 17 παρ. 3 του ΝΔ 3432/1955 “περί τροποποιήσεως και συμπληρώσεως της περί ΟΔΕΠ νομοθεσίας κ.λπ.”, που εφαρμόζεται και επί των ακινήτων των Ι. Μονών, και κατά την οποία έχει σε αυτά εφαρμογή η διάταξη του άρθρου 6 παρ. 2 του κωδικοποιημένου με το από 24.10/2.11.1931 ΠΔ, Ν 4944/1931 “περί Ταμείου του Εθνικού Στόλου”, σύμφωνα με την οποία το Ταμείο Εθνικού Στόλου θεωρείται αδιαλείπτως ότι έχει την νομή ακινήτου κτήματος από της κτήσης της κυριότητας αυτού, ανεξάρτητα από κάθε αφαίρεση αυτής από τρίτο. Από τις συνδυασμένες αυτές διατάξεις προκύπτει ειδικότερα ότι οι Ι. Μονές, μετά την 11.9.1915, θεωρούνται ότι έχουν αδιαλείπτως την νομή επί των κτημάτων αυτών από της κτήσεως της κυριότητάς τους ανεξαρτήτως κάθε αφαιρέσεως αυτής από οποιονδήποτε τρίτον, και άρα είναι αυτά ανεπίδεκτα χρησικτησίας, (βλ. ΑΠ 1267/1997, ΑΠ 695/1994, ΑΠ 1650/1981), (ΑΠ 777/2001, ΑΠ 695/1994), (840/2010 ΑΠ NOMOS), (ΑΠ 14/1994, ΕΕΝ 62 (1995) 17, ΑΠ 1650/1981, ΝοΒ 30.932, ΑΠ 449/ 1977, ΝοΒ 26.39, BN ΙΑ-649). Τα ίδια άλλωστε επαναλήφθηκαν και σε νεότερα νομοθετήματα, όπως στο άρθρο 58 § 2 ν.δ. 86/1969, στο άρθρο 4 § 3 του υπ’ αριθ. 4/1959 Κανονισμού της Ι.Σ. της Εκ­κλησίας της Ελλάδος και στο άρθρο 62 § 2 του ν. 590/1977 περί του Καταστατικού Χάρτη της Εκκλη­σίας της Ελλάδος (ΑΠ 724/1983, ΝοΒ 31.1409, ΑΠ 1650/1981, ΝοΒ 30.932, BN ΙΑ-650, ΕφΘεσ 1161/1983, Αρμ 37.965, ΕφΑθ 5510/1982, Δ/νη 23.598, ΠολΠρΤρικ 666/1997, αδημοσίευτη στο νομικό τύπο, ΠολΠρΒόλου 463/1996, Αρμ. 51.1012). Επομένως, και αν ακόμη οι ιερές Μονές απο­βληθούν από τη νομή, η κυριότητα τους δεν κατα­λύεται, διότι η «νομή» του καταλαβόντος τρίτου δεν μπορεί κατά νόμο να οδηγήσει σε χρησικτησία. Η προστασία αυτή ίσχυε και για τα μοναστηρια­κά κτήματα που είχαν χαρακτηρισθεί στο παρελ­θόν ως εκποιητέα και τα διαχειριζόταν ο ΟΔΕΠ (223/2006 ΜΠρ Τρικάλων NOMOS) (930/2012 ΑΠ NOMOS), (1/2002 ΜΠρ Τρικάλων NOMOS).

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@fotopoulou.gr

The post Χρησικτησία κατά Μονής appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Ο θεσμός της προίκας στο βυζαντινορωμαϊκό δίκαιο appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Εκ των ανωτέρω συνάγεται ότι Ιερά Μονή, που δεν συμβλήθηκε στην από 11.5.1988 σύμβαση μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος περί “παραχώρησης στο Δημόσιο της δασικής και αγροτολιβαδικής περιουσίας των Ιερών Μονών της Εκκλησίας της Ελλάδος”, που κυρώθηκε με το ν. 1811/1988, ούτε προσχώρησε μεταγενέστερα σ’ αυτήν, σύμφωνα με το άρθρο 55 του ν. 2413/1996, που θεσπίστηκε για την πληρέστερη εναρμόνιση του εσωτερικού δικαίου της μοναστηριακής περιουσίας προς τις επιταγές του άρθρου 6 της Ευρωπαϊκής Συμβάσεως για τα δικαιώματα του ανθρώπου και του άρθρου 1 του πρόσθετου πρωτοκόλλου της που κυρώθηκε με το ν. 2329/1993 και το ν.δ. 53/1974, σε εκτέλεση της υπ’ αριθμ. 492/9.12.1994 αποφάσεως του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, που εκδόθηκε στην υπόθεση Ιερών Μονών κατά Ελληνικού Δημοσίου (ΝοΒ 44.287-305), έχει την ικανότητα να είναι διάδικος και νομιμοποιείται ενεργητικά και παθητικά στις δίκες που αφορούν τα δικαιώματα και συμφέροντα της σχετικά με την περιουσία της (είτε διατηρητέα είτε εκποιητέα), η δε απόδειξη των εμπραγμάτων δικαιωμάτων (όπως της διά χρησικτησίας κτήσης κυριότητας) και της νομής της στην προαναφερόμενη περιουσία γίνεται με κάθε αποδεικτικό μέσο (δηλαδή και με μάρτυρες) που προβλέπεται στις οικείες διατάξεις της Πολιτικής Δικονομίας (ΑΠ 411/1997Δνη 38.1797, ΠολΠρΤρικ 182/2001 ΕλλΔνη 42(2001)1432, ΠολΠρΤρικ 112/1999 Αρμ 2000.488), (1/2002 ΠΠρ Τρικάλων NOMOS).

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Ενεργητική και παθητική νομιμοποίηση Ιεράς Μονής σε εμπράγματες αγωγές appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Ειδικότερα, σύμφωνα με τις διατάξεις των ν. 12 Πανδ. (28.7), ν. 14 παρ. 8 Πανδ. (11.7) και ν. 69 Πανδ. (29.2) του προϊσχύσαντος του ΑΚ βυζαντινορωμαϊκού δικαίου, οι εκούσιοι ή εξωτικοί κληρονόμοι, στους οποίους περιλαμβάνονται η σύζυγος, καθώς και οι μη υπεξούσιοι κατιόντες του κληρονομουμένου, δηλαδή οι ενήλικοι κατιόντες, αποκτούν την κληρονομιά με μονομερή δήλωση της βούλησης τους για αποδοχή αυτής, που αποτελεί δικαιοπραξία μη απευθυντέα (υπεισέλευση στην κληρονομιά). Η δήλωση αυτή μπορεί να είναι είτε ρητή (έγγραφη ή προφορική), είτε σιωπηρή, συναγόμενη από συμπεριφορά ή πράξεις που φανερώνουν την πρόθεση εκείνου που καλείται στην κληρονομία για ανάμειξη σ’ αυτήν και απόκτηση της. Το ζήτημα δε αν πράξη ή συμπεριφορά του καλούμενου στην κληρονομία αποτελεί ή όχι ανάμιξη και, συνεπώς, εμφαίνει σιωπηρή δήλωση για υπεισέλευση σ` αυτήν ή άσκηση του δικαιώματος ή ευεργετήματος αποχής, είναι πραγματικό, εξαρτώμενο από την εκτίμηση των περιστάσεων (ΑΠ 374/2022, ΑΠ 1781/2022, ΑΠ 1581/2021), ενώ σύμφωνα με τις διατάξεις των ν. 10, πανδ. (29.2), Βασ. 10 (35.14) η υπεισέλευση του κληρονόμου σε μέρη της κληρονομίας ισχύει για ολόκληρη την κληρονομία, της οποίας γίνεται αυτός συγκοινωνός με τους λοιπούς κληρονόμους (ΑΠ 1357/2014, ΑΠ 810/2010). Το δικαίωμα των εξωτικών κληρονόμων να δηλώσουν αποδοχή της κληρονομίας με τους ανωτέρω τρόπους, προκειμένου να καταστούν κληρονόμοι του θανόντος, με υπεισέλευση στην κληρονομία του, δεν υπέκειτο σε προθεσμία – επειδή ήταν προσωπικό – χάνονταν με το θάνατο του κληρονόμου. Προκειμένου δε περί οικείων (sui), δηλαδή των ανήλικων τέκνων του κληρονομούμενου, που τελούσαν υπό την άμεση πατρική εξουσία του τελευταίου, κατά το χρόνο του θανάτου του, αποκτούσαν αυτοδικαίως την κληρονομία του εξουσιαστή πατέρα τους, χωρίς τη γνώση ή βούλησή τους (ΑΠ 369/2022, ΑΠ 289/20…) Επίσης κατά το ίδιο δίκαιο, η από την κληρονομία κτήση εμπραγμάτου δικαιώματος επί ακινήτου δεν υποβαλλόταν σε μεταγραφή και η κτήση της κληρονομίας είχε αναδρομικά αποτελέσματα, ήτοι ανέτρεχε στο χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου (ΑΠ 369/2022,139/2025 Εφετείο Πειραιά NOMOS, 1551/2023 ΑΠ NOMOS, 591/2024 ΑΠ NOMOS).

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Το κληρονομικό δίκαιο υπό την ισχύ του βυζαντινορωμαϊκού δικαίου appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Η Εκκλησία εξάλλου, θέλοντας να δείξει την ευγνωμοσύνη της στους πιστούς που οικοδομούσαν ναούς, απένειμε ορισμένα προνόμια ηθικής αποκλειστικώς φύσης σ” αυτούς και στους νόμιμους διαδόχους τους, αναφορικά με την διαχείριση της περιουσίας του ναού και το διορισμό ιερέων σ` αυτόν, θέτοντας αυτούς παράλληλα υπό την ανωτάτη εποπτεία του επιχώριου επισκόπου. Τα προνόμια αυτά ρυθμίστηκαν από την εκκλησιαστικοπολιτική νομοθεσία επί του αυτοκράτορα Ιουστινιανού (νεαρά ΡΚΓ` κεφ. ιη` έτους 546) και αποτέλεσαν το θεσμό του κτητορικού δικαιώματος. Το δικαίωμα αυτό μπορούσε να το απονείμει μόνο ο επιχώριος επίσκοπος. Για το σκοπό αυτόν συντασσόταν από τον κτήτορα με τη συναίνεση του επισκόπου η λεγόμενη κτητορική πράξη (κτητορικό τυπικό), η οποία φυλασσόταν στο επισκοπικό αρχείο, είχε την σπουδαιότητα και σημασία νόμου και ίσχυε στον μετέπειτα χρόνο τόσο για τον κτήτορα όσο και για τον επιχώριο επίσκοπο. Το κτητορικό δικαίωμα είναι σύνολο δικαιωμάτων και καθηκόντων, τα οποία αφορούν το οικοδόμημα του εκκλησιαστικού καθιδρύματος, τα μέσα συντηρήσεως του οικοδομήματος, το θέμα διορισμού εφημερίου, τα καθήκοντα του κτήτορα και τη σχέση αυτού προς το καθίδρυμα και την εκκλησιαστική αρχή, όπως φροντίδα του κτήτορα για την καθαριότητα και τον ανακαινισμό του ναού, τέλεση των ιερών ακολουθιών, διορισμός του εφημερίου με τη -συγκατάθεση του αρμόδιου επισκόπου, τιμητική θέση στις διάφορες ακολουθίες, μνεία του ονόματος αυτού και των μελών της οικογένειας του στις ιεροτελεστίες κ.ά. Το εν λόγω δικαίωμα καταργείται, μεταξύ άλλων, όταν ο κτήτορας δεν εκπληροί τα καθήκοντα που του έχουν ανατεθεί με την κτητορική πράξη και γενικά εάν φανεί ανάξιος του προνομίου που του παραχωρήθηκε από την εκκλησία, οπότε ο επίσκοπος έχει δικαίωμα να άρει το κτητορικό δικαίωμα και να διαρρυθμίσει, όπως κρίνει, σύμφωνα και με τους κανόνες τα του ιδρύματος (βλ. σχετ. Νικ. Μίλας ό.π., σελ. 764 ό.π.). Το κτητορικό δικαίωμα επί ναού -μία ιδιότυπη νομική έννοια του Εκκλησιαστικού Δικαίου- συναντάται σε διάφορες περιοχές της χώρας [ενδεικτικά: ΠολΠρΣύρου 88/2000, ΑρχΝ 53 (2002) 494497` ΠολΠρΧίου 289/1959, Αρμ 13 (1959) 723 και ΑΠ 26/1961, ΕλλΔνη 2 (1961) 211 ΕφΑθ 3647/1980, ΕλλΔνη 23 (1982) 484` ΠολΠρΚέρκ 68/2004, Νόμος 364437` Σ. Καρύδης, Ορθόδοξες αδελφότητες και συναδελφικοί ναοί στην Κέρκυρα (15ος-19ος αι.), Αθήνα 2004 Π. Μάινας, «Κανόνες διέποντες τους ιδιοκτήτους και συναδελφικούς ναούς», ΕΕΝ 1967, 715 επ. Ν. Αμύγδαλος, «Το εν Χίω έθιμον της κληρονομικής διαδοχής του κτητορικού δικαιώματος», ΕλλΔνη 22 (1981) 218, με ενημερωτικό σημείωμα Ι. Κατρά]. Η ιδιότητα του κτήτορα έχει ηθικό και τιμητικό για τον ίδιο χαρακτήρα. Περιλαμβάνει ένα σύνολο δικαιωμάτων και υποχρεώσεών του, που συνδέονται με το ναό (: διαφύλαξη, συντήρηση, ανακαίνιση και κτιριακή προστασία, διαχείριση περιουσιακών στοιχείων, διορισμός εφημερίου κλπ.), χωρίς όμως ιδιοκτησιακό περιεχόμενο ή παροχή οικονομικών ωφελημάτων υπέρ του κτήτορα. Με άλλη διατύπωση, το κτητορικό δικαίωμα προσομοιάζει μάλλον στη σύγχρονη έννοια της οικονομικής χορηγίας και απονέμεται ή αφαιρείται με πράξη του τοπικού επισκόπου [η πληρέστερη και εγκυρότερη περιγραφή τού βυζαντινής καταγωγής θεσμού του «κτητορικού δικαίου» ανευρίσκεται στο κλασικό έργο του Μελετίου Σακελλαροπούλου, Εκκλησιαστικόν Δίκαιον της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας, Αθήναι 1898, σελ. 257 επ. πρβλ. Νικοδήμου Μίλας, Το Εκκλησιαστικόν Δίκαιον της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας, 1906 (ανατύπωση: 1970), σελ. 527 επ.]. Είναι επομένως ακριβές ότι το κτητορικό δικαίωμα στον επίδικο ναό αφορούσε στην εκκλησιαστική διοίκηση και διαχείρισή του. Και όχι μόνον αυτό: οι κτήτορες καθίσταντο υπέγγυοι με την ατομική ή οικογενειακή τους περιουσία για τις οφειλές, χρέη ή τις δαπάνες του κτητορικού ναού. Αλλωστε, όπως ορθά κρίθηκε, τυχόν συμπεριφορά του κτήτορα αντίθετη προς τις αναληφθείσες εκ μέρους του οικονομικές υποχρεώσεις ή τα συμφέροντα του κτητορικού ναού, παρείχε το δικαίωμα στον επιχώριο Επίσκοπο ακόμη και να αφαιρέσει την τιμητική ιδιότητα του κτήτορα, αποδίδοντας αυτήν σε άλλον (ΑΠ 195/1980).

Από αυτά συνάγεται ότι τα παρεχόμενα στους κτήτορες δικαιώματα φέρουν χαρακτήρα ηθικό και ουδόλως συνάπτονται προς οικονομικές ωφέλειες αμέσως ή εμμέσως, ούτε αποτελεί τέτοια ωφέλεια η δυνατότητα απολήψεως μέρους των εισοδημάτων των αφιερωμένων στο ναό κτημάτων από τον κτήτορα, εάν κάτι τέτοιο επιφύλαξε στον εαυτό του με το τυπικό ή αν ήθελε περιπέσει σε ένδεια (Τρωϊάνος- Πούλης «Εκκλησιαστικό Δίκαιο» 2002 σελ. 420-421, ΑΠ 195/1980 ΝοΒ 28.1479). Σύμφωνα εξάλλου με τους υπ` αρ. 24 και 49 εκκλησιαστικούς κανόνες των συνόδων Χαλκηδόνος και της εν Τρούλλω αντίστοιχα, το σύνταγμα Βαλσαμώνος (Β. 651) και τα πρακτικά του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως (Α 221 και 224), που δεν μεταβλήθηκαν με τις μεταγενέστερες σχετικές διατάξεις των .. βδ της 26.4.1834 και της 13.10.1931 και του ν. 2200/1940, το κτητορικό δικαίωμα μπορούσε να αποκτηθεί από τον παραχωρούντα οικόπεδο προς ανέγερση ναού ή από τον ανεγείραντα ή επιδιορθούντα ετοιμόρροπο ή ερειπωμένο ναό (Μίλας ό.π. σελ. 765), ενώ, στην περίπτωση των ήδη υπαρχόντων ναών, με διαδοχή κατά τους συνοδικούς κανόνες (βλ. σχετ. ΑΠ 26/1961 ΝοΒ 9, 623, Μάινα ό.π.). Το επί των ναών κτητορικό δικαίωμα δεν είναι δικαίωμα ιδιοκτησίας υπό την εις τον ΑΚ έννοια και συνεπώς ο διαθέσας το προς ανέγερση του κτητορικού ναού οικόπεδο και ανεγείρας τούτο κτήτορας, δεν διατηρεί επί του ακινήτου του ή του ναού τέτοιο δικαίωμα, γι` αυτό και δεν καθίσταται τούτο αντικείμενο κληρονομικής διαδοχής σε περίπτωση θανάτου του κτήτορος κατά τις διατάξεις του ΑΚ ως εκφυγόν της περιουσίας του κληρονομουμένου κατά το χρόνο θανάτου του ως προκριθέν στην εξυπηρέτηση θρησκευτικού σκοπού. Η μεταβίβαση του κτητορικού δικαιώματος ρυθμίζεται ειδικώς και όσον αφορά τη διαδοχή από τους συνοδικούς κανόνες, κατά τους οποίους και σε περίπτωση θανάτου του κτήτορος άνευ διαθήκης και κληρονόμων ο ναός δεν περιήρχετο και ως προς τη διοίκηση και διαχείρισή του στο Δημόσιο, αλλά η εκκλησιαστική αρχή ανελάμβανε τα καθήκοντα αυτά του κτήτορος, θεωρούμενη ως υποκείμενο του κτητορικού δικαιώματος, το οποίο ο επίσκοπος είχε την εξουσία να απονείμει και σε άλλο πρόσωπο (ΑΠ 195/1980). (156/2014 Εφετείο Δυτικής Στερεάς Ελλάδας NOMOS).

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Ιδιόκτητοι ναοί appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Κατά το άρθρο 966 του  ΑΚ (το οποίο εφαρμόζεται κατ` άρθρο 55 του ΕισΝΑΚ, προκειμένου να κριθεί μετά την εισαγωγή του Αστικού Κώδικα το εάν κάποιο πράγμα φέρει την ιδιότητα του εκτός συναλλαγής ή του κοινοχρήστου), ως πράγματα εκτός συναλλαγής θεωρούνται και τα προορισμένα στην εξυπηρέτηση θρησκευτικών σκοπών, εφόσον διαρκεί ο προορισμός τους για το σκοπό αυτό. Η κατηγορία αυτή των πραγμάτων που καθιερώνει ο Αστικός Κώδικας ανταποκρίνεται στην κατηγορία των εκτός συναλλαγής πραγμάτων θείου δικαίου (res divini iuris) του προϊσχύσαντος Βυζαντινορωμαϊκού δικαίου (Κονιδάρη, γνωμοδότηση σε ΝοΒ 36, σελ. 318). Στην κατηγορία επομένως των εν λόγω πραγμάτων περιλαμβάνονται και οι κάθε κατηγορίας ναοί, οι οποίοι αποκτούν την ιδιότητα αυτή, αφότου, τηρουμένων των θείων και ιερών κανόνων της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, αφιερωθούν στην λατρεία του Θεού, (Χριστοφιλόπουλου, Εκκλησιαστικόν Δίκαιον, σελ. 194, 195). Την άποψη αυτή, ότι πράγματα ιερά, εκτός συναλλαγής, θεωρούνται εν γένει οι ναοί, οι οποίοι αφιερώθηκαν στην λατρεία του Θεού και όχι μόνο τα κειμήλια ή ιερά σκεύη και τα άμφια τα καθαγιασθέντα στη θεία λατρεία με την προσήκουσα ιεροπραξία, καθιέρωσε νομοθετικά και το άρθρο 45 του Ν. 590/1977 «περί καταστατικού χάρτου της Εκκλησίας της Ελλάδος», το οποίο ορίζει ρητά ότι «Οι Ιεροί Ναοί, τα εν λατρευτική χρήσει ιερά σκεύη, άμφια, λειτουργικά βιβλία και εικόνες αποτελούν πράγματα ιερά, καθιερωμένα και ηγιασμένα και ισχύουν επ` αυτών οι διατάξεις των άρθρων 966 και 971 του Αστικού Κωδικός». Ως εκ τούτου οι ναοί είναι πράγματα εκτός συναλλαγής κατά την έννοια των διατάξεων του άρθρου 966 του ΑΚ (Γεωργιάδη Σταθόπουλου, Ερμηνεία Αστικού Κώδικα, υπό άρθρο 966, σελ. 127 – 129, αρ. 64, 65, 66, 67, 68, 69).  Το ότι τα «ιερά» πράγματα είναι εκτός συναλλαγής δεν σημαίνει ότι αυτά δεν έχουν κύριο, διότι αυτά ανήκουν στην κυριότητα του οικείου εκκλησιαστικού νομικού προσώπου, η οποία (κυριότητα) ασκείται πάντα με σκοπό χρησιμοποίησης του ως αντικειμένου θείας λατρείας (άρθρο 13 παρ.2 του Σ.) (ΕφΑΘ 421/2018 ΤΝΠΝΟΜΟΣ) (ΑΠ 983/2017 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ, ΕφΔωδ 82/2007 ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ), (454/2018 ΜΠρ Χαλκίδας NOMOS)

Σύμφωνα με το άρθρο 1054 ΑΚ, ανεπίδεκτα χρησικτησίας, τακτικής ή έκτακτης είναι τα εκτός συναλλαγής πράγματα, μεταξύ των οποίων και τα προορισμένα για την εξυπηρέτηση θρησκευτικών σκοπών. Του νόμου μη διακρίνοντος εκτός συναλλαγής είναι το οικοδόμημα αλλά και το ακίνητο επί του οποίου έχει κτισθεί ο ιερός ναός, αφού εκ των πραγμάτων δεν μπορεί να γίνει διαχωρισμός (ΕφΔωδ 82/2007 ΝΟΜΟΣ). Στο άρθρο 971 ΑΚ ορίζεται βέβαια, ότι τα πράγματα εκτός συναλλαγής αποβάλλουν την ιδιότητα τους αυτήν από τότε που έπαψε ο προορισμός τους για την κοινή χρήση ή για δημόσιο, δημοτικό, κοινοτικό ή θρησκευτικό σκοπό. Ειδικά όμως για τους Ιερούς Ναούς, στα Βασιλικά, στο βιβλίο 46 Τ.τ.3, θέμα 3 (ν.6. παρ. 2111.8) αναφέρεται ότι «Ιερόν εστί πράγμα το δημόσια αφιερωθέν, τα γαρ ιδιωτικά ουκ εισίν ιερά, ει δε καταπέση το οικοδόμημα, μένει ιερός ο τόπος» (βλ. Αρμ., Εξ. Β` α` 61). Αλλωστε, κατά το δίκαιο (Ιερούς Κανόνες) της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας δεν προβλέπεται διαδικασία άρσης του χαρακτηρισμού, κάποιου πράγματος ως ιερού, εξαιρουμένης της περίπτωσης βεβήλωσης του Ιερού Ναού, συνεπεία της οποίας απαγορεύεται η τέλεση λατρευτικών πράξεων (προσωρινή παύση του για θρησκευτικό σκοπό προορισμού) πριν από την ανάγνωση της κεκανονισμένης ευχής κάθαρσης (Τρωϊάνου, Οι ιδιόκτητοι Ναοί, σελ. 97) [ΑΠ 1178/2006, ΑΠ 162/1996 ΝΟΜΟΣ, ΕφΛαρ 845/2003 ΝΟΜΟΣ, ΕφΑΘ 3647/1980, ΕλλΔνη 1982, 484], (156/2014 Εφετειο Δυτικής Στερεάς Ελλάδας NOMOS), (463/1996 ΠΠρ Βόλου NOMOS).

Μεταξύ των εκτός συναλλαγής πραγμάτων, ως πράγματα θρησκευτικών σκοπών, περιλαμβάνονται και τα μετόχια των Ιερών Μονών, τα οποία ναι μεν ανήκουν στο κλίμα της Εκκλησίας της Ελλάδος, ιδρύονται με άδεια του επιχώριου αρχιερέα και λειτουργούν υπό την πνευματική εποπτεία του οικείου μητροπολίτη, αν δεν ανήκουν σε άλλο κλίμα, ιδρύονται με άδεια του Κράτους που παρέχεται με κοινή απόφαση των υπουργών Εξωτερικών και Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων μετά από συγκατάθεση του επιχώριου αρχιερέα και έγκριση της Διαρκούς Ιεράς Συνόδου, υπό την εποπτεία της οποίας λειτουργούν, ασκούμενη από τον επιχώριο αρχιερέα (αρθρ. 39 παρ. 7 ν. 590/1977). Η ιερά μονή και το μετόχιό της ως “θρησκευτικό καθίδρυμα διά την άσκησιν των εν αυτή εγκαταβιούντων ανδρών ή γυναικών, συμφώνως προς τας μοναχικάς επαγγελίας και τους περί μοναχικού βίου ιερούς Κανόνας και παραδόσεις της Ορθοδόξου Εκκλησίας” φέρει στο σύνολο της το χαρακτήρα εκτός συναλλαγής πράγματος και όχι μόνον ο ιερός ναός ο οποίος υπάρχει σ` αυτήν, αφού η εξυπηρέτηση του θρησκευτικού σκοπού τον οποίον επιδιώκει δεν μπορεί να γίνει δεκτό ότι εξαντλείται μόνο στον ιερό ναό, αφού ο τελευταίος θεωρείται ούτως ή άλλως πράγμα εκτός συναλλαγής, αλλά περιλαμβάνει και τον αύλειο χώρο, καθώς και όλο το συγκρότημα της μονής. Πράγματα δε εκτός συναλλαγής είναι αυτά τα οποία, επειδή ακριβώς προορίζονται για την άμεση εξυπηρέτηση ορισμένου δημοσίου συμφέροντος, δεν μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο συναλλαγής, παρά μόνον κατά το μέτρο που δεν παρεμποδίζεται το εξυπηρετούμενο δημόσιο συμφέρον. Έτσι, το εκτός συναλλαγής πράγμα είναι ανεπίδεκτο απαλλοτρίωσης, ήτοι μεταβίβασης κυριότητος, η δε σχετική με αυτό δικαιοπραξία είναι άκυρη, σύμφωνα με την ΑΚ 174 (ΣτΕ 2286/1965). Στο άρθρο 971 ΑΚ ορίζεται ότι τα πράγματα εκτός συναλλαγής αποβάλλουν την ιδιότητα τους αυτήν από τότε που έπαψε ο προορισμός τους για την κοινή χρήση ή για δημόσιο, δημοτικό, κοινοτικό ή θρησκευτικό σκοπό. Όμως, ειδικά για τους ιερούς ναούς, στα Βασιλικά, στο βιβλίο 46 τίτ. 3 θέμα 3 (ν. 6 παρ. 2 Π.1.8), αναφέρεται ότι “Ιερόν εστί πράγμα το δημοσία αφιερωθέν, τα γαρ ιδιωτικά ουκ εισίν ιερά, άλλα βέβηλα, ει δε καταπέση το οικοδόμημα, μένει ιερός ο τόπος” (βλ. Αρμ., Εξ. Β` α`.61, Οικον., Εμπρ., σελ. 393-4). Ενόψει αυτών, αν προσβάλλεται η κυριότητα ή η νομή επί των μετοχίων, οι Ιερές Μονές στις οποίες αυτά ανήκουν, μπορούν, ως κύριοι και νομείς τους, να ασκήσουν για την άρση της προσβολής τις αγωγές κυριότητας και νομής. Οι αγωγές αυτές μπορούν να ασκηθούν και προτού ακόμη πάψει ο προορισμός των μετοχίων για την εκπλήρωση θρησκευτικού σκοπού, προτού δηλαδή πάψουν να είναι πράγματα εκτός συναλλαγής (άρθρο 971 ΑΚ). Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 27 ΑΚ, η νομή και τα εμπράγματα δικαιώματα σε κινητά ή ακίνητα πράγματα ρυθμίζονται από το δίκαιο της πολιτείας, όπου βρίσκονται. Από τη διάταξη αυτή προκύπτει, ότι η συνδρομή των νομίμων προϋποθέσεων για την προστασία της νομής μετοχίων, που μολονότι ανήκουν σε Ιερές Μονές, που εδρεύουν στην αλλοδαπή, βρίσκονται στην Ελλάδα, κρίνεται κατά το ημεδαπό δίκαιο (άρθρα 974 επ. ΑΚ), (930/2012 ΑΠ NOMOS).

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Η Ιερά Μονή ως αγαθό εκτός συναλλαγής και ανεπίδεκτο χρησικτησίας appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Από τη διάταξη αυτή προκύπτει ότι τίτλους εκ του νόμου για τα κτήματα των Ιερών Μονών, αποτελούν και τα Διαχωριστικά Διατάγματα της μοναστηριακής περιουσίας, που εκδόθηκαν κατ’ εξουσιοδότηση της παραγράφου 2 του ανωτέρω άρθρου, και μάλιστα, χωρίς να απαιτείται μεταγραφή των εν λόγω Διαχωριστικών Διαταγμάτων, διότι αυτά αποκτούν με τη δημοσίευσή τους στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης την απαιτούμενη από τις διατάξεις της μεταγραφής δημοσιότητα. Ειδικότερα, τα διαχωριστικά αυτά διατάγματα συνιστούν ex lege τίτλο κυριότητας υπέρ της αναφερόμενης σ’ αυτά Μονής, μη επιδεχόμενο αμφισβήτηση, διότι η διαπίστωση της κυριότητας επί της Μονής έγινε αυθεντικά από τον ίδιο το νομοθέτη. Γι΄ αυτό ισχύουν erga omnes και όχι μόνο έναντι του Ελληνικού Δημοσίου, δεν αφορούν δε σύμβαση μεταξύ της Εκκλησίας και του Δημοσίου. Έτσι, κατ’ εξουσιοδότηση του νομοθέτη κατ`αρχή καταγράφηκε η ανήκουσα σε κάθε Ιερά Μονή ακίνητη περιουσία και στη συνέχεια έγινε ο διαχωρισμός, που αναγκαστικά προϋπέθετε τον προσδιορισμό της ανήκουσας σε κάθε Μονή περιουσίας, δεδομένου ότι η Πολιτεία με τη νομοθετική αυθεντία της διαπίστωσε την προϋπάρχουσα κυριότητα κάθε Μονής, που είχε αποκτηθεί στο παρελθόν (ΑΠ 6/2020, ΑΠ 7/2019, 8/2019, ΑΠ 473/2015, ΑΠ 1338/2010) .

Προς επίρρωση δε των ανωτέρω πρέπει να σημειωθούν και τα ακόλουθα: Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 51 παρ. 7 του Ν. 4301/2014, «Τα εκδοθέντα κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου 8 παρ. 2 του ν. 4684/1930 (Α΄ 150), όπως κωδικοποιήθηκε με το προεδρικό διάταγμα της 14/22-4-1931 (Α΄ 328) διαχωριστικά διατάγματα και οι Πίνακες Α-Ε της Σύμβασης της 18-9-1952 (βασιλικό διάταγμα της 26-9-1952, Α`289), όπως τροποποιήθηκε με την από 27-12-1968 Σύμβαση (Α`161), συνιστούν νόμιμους τίτλους ιδιοκτησίας και αποτελούν πλήρη απόδειξη των εμπραγμάτων δικαιωμάτων των Ιερών Μονών και του Δημοσίου έναντι παντός τρίτου, χωρίς να απαιτείται η μεταγραφή τους στα οικεία βιβλία μεταγραφών ή καταχώριση στα κτηματολογικά βιβλία». Με τη διάταξη αυτή, που συγκεντρώνει τα εννοιολογικά στοιχεία γνήσιου ερμηνευτικού νόμου, καθώς αναφέρεται σε έννομες σχέσεις που συντελέστηκαν «άπαξ» κατά το παρελθόν και πριν την έναρξη της ισχύος του με την έκδοση περί το έτος 1933 των κατ’ εξουσιοδότηση του άρθρου 8 παρ. 2 Ν. 4684/1930 εφάπαξ διαχωριστικών προεδρικών διαταγμάτων για κάθε συνεστημένη τότε μονή, έπαυσε η όποια αμφισβήτηση και ασάφεια υπήρχε μέχρι την έκδοση του εν λόγω νόμου σχετικά με το εάν τα κατ’ εξουσιοδότηση του ανωτέρω άρθρου 8 παρ. 2 Ν. 4648/1930 εκδοθέντα προεδρικά διατάγματα συνιστούν ή όχι εκ του νόμου τίτλους κυριότητας υπέρ της μονής για την οποία το καθένα είχε εκδοθεί. Έτσι, με αυθεντική ερμηνεία με την ανωτέρω νομοθετική παρέμβαση καθίσταται πλέον σαφές ότι τα εκδοθέντα ως άνω διαχωριστικά προεδρικά διατάγματα συνιστούν εκ του νόμου (ex lege) τίτλους κυριότητας για τα κτήματα των Ιερών Μονών, μη επιδεχόμενα αμφισβήτηση, και, επομένως παρέχουν πλήρη απόδειξη έναντι παντός τρίτου, συμπεριλαμβανομένου και του Ελληνικού Δημοσίου, ως προς την προϋπάρχουσα κυριότητα κάθε μονής επί των αναφερομένων στα διαχωριστικά διατάγματα ακινήτων (ΑΠ 461/2023, ΑΠ 6/2020, ΑΠ 7/2019, ΑΠ 1756/2009, ΑΠ 320/2004), (913/2025 ΑΠ NOMOS).

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou.gr

The post Διαχωριστικά διατάγματα Μοναστηριακής περιουσία appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.

Έλενα Ψαρρού

Δικηγόρος

info@efotopoulou,gr

The post Διακατεχόμενα δάση appeared first on Δικηγορικό Γραφείο | Ευγενία Φωτοπούλου | Δικηγόροι Αθηνών.