Δικηγορικό Γραφείο Ευγενίας Α. Φωτοπούλου
Βασιλίσσης Σοφίας 6 Αθήνα 106 74
Τηλέφωνο: 210 36 24 769, 211 7 80 80 80
210 30 09 019
Email: info@efotopoulou.gr

Εγκλήματα παραλείψεως και τυποποίησή τους

Τα εγκλήματα παραλείψεως κατηγοριοποιούνται και τελούν σε αντιδιαστολή με τα εγκλήματα ενεργείας. Πιο συγκεκριμένα, η εγκληματική δράση μπορεί να εκδηλωθεί είτε με τη μορφή θετικής συμπεριφοράς, με την έννοια της σωματικής κίνησης, η οποία γίνεται αντιληπτή μέσω των αισθήσεων  και επιφέρει μια μεταβολή στον εξωτερικό κόσμο, είτε με τη μορφή της παράλειψεως και συνακόλουθα γίνεται αναφορά σε έγκλημα ενεργείας και παραλείψεως αντίστοιχα. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα εγκλήματα ενεργείας συνδέονται εννοιολογικά με παραβίαση ενός απαγορευτικού πρωτεύοντος κανόνα δικαίου, η δε παραβίαση συντελείται ακριβώς με τη θετική συμπεριφορά του δράστη, ενώ στα πλαίσια των εγκλημάτων παραλείψεως η παραβίαση αφορά επιτακτικό κανόνα δικαίου.

Η πλειονότητα των τυποποιούμενων στον Ποινικό Κώδικα, καθώς και σε άλλα ειδικά ποινικά νομοθετικά κείμενα, εγκλημάτων υπάγεται αναμφίβολα στην κατηγορία των εγκλημάτων ενεργείας, ωστόσο ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διερεύνηση της φύσης και των ειδικών γνωρισμάτων των εγκλημάτων παραλείψεως.

Σε πρώτο επίπεδο, τα εγκλήματα παραλείψεως υποδιαιρούνται σε γνήσια και μη γνήσια. Από την μία πλευρά, τα γνήσια εγκλήματα παραλείψεως μπορούν να εντοπιστούν ευχερώς καθώς σε αυτήν την περίπτωση ήδη από την ρητή περιγραφή και τυποποίηση τους εκ του νόμου η εγκληματική συμπεριφορά συνίσταται σε παράλειψη, η οποία ανάγεται σε ποινικώς κολάσιμη συμπεριφορά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα γνήσιου εγκλήματος παραλείψεως αποτελεί εκείνο της παράλειψης προσφοράς βοήθειας, κατ’ α. 307 Π.Κ., στα πλαίσια του οποίου η εγκληματική συμπεριφορά συνίσταται ακριβώς στην παράλειψη του δράστη να σώσει άλλον από κίνδυνο ζωής, εφόσον είναι σε θέση να το πράξει χωρίς να θέσει σε κίνδυνο τη δική του ζωή ή υγεία. Από την άλλη πλευρά, τα μη γνήσια εγκλήματα παραλείψεως παρουσιάζουν κάποιες δυσχέρειες, καθώς η εγκληματική συμπεριφορά σε αυτές τις περιπτώσεις δεν τυποποιείται και προβλέπεται ρητά εκ του νόμου με την μορφή της παράλειψης, αλλά είναι αναγκαία η προσφυγή στη διάταξη του α. 15 Π.Κ. για να γίνει κατανοητή η υπόσταση και η μορφή, με την οποία αυτά στοιχειοθετούνται. Ειδικότερα, όταν ο δράστης παραλείπει να αποτρέψει ένα αποτέλεσμα, μολονότι έχει ιδιαίτερη νομική υποχρέωση προς τούτο, η παράλειψή του να το αποτρέψει έχει την ίδια απαξία με την πρόκλησή του με θετική ενέργεια. Τα μη γνήσια εγκλήματα παραλείψεως , επομένως, είναι εγκλήματα αποτελέσματος, τα οποία κατά κανόνα μεν τελούνται με ενέργεια, κατ’ εξαίρεση όμως μπορεί να τελεσθούν και με παράλειψη αποτροπής του αποτελέσματος αυτού, όταν συντρέχουν οι όροι του α. 15 Π.Κ., δηλαδή όταν ο δράστης βαρύνεται με ιδιαίτερη νομική υποχρέωση προς τούτο. Γι’ αυτό το λόγο, άλλωστε, προκειμένου να πληρωθεί η ειδική υπόσταση των μη γνήσιων εγκλημάτων παραλείψεως δεν αρκούν τα στοιχεία της οικείας διάταξης αλλά απαιτείται πάντοτε ο συνδυασμός τους με τις προϋποθέσεις του α. 15 Π.Κ.. (Χρίστος Χ. Μυλωνόπουλος, Ποινικό Δίκαιο, Γενικό Μέρος, Τόμος Ι, Εκδόσεις Π.Ν. Σάκκουλας, Δίκαιο & Οικονομία, Αθήνα, 2007, σελ. 153-154).

Η ιδιαίτερη νομική υποχρέωση αποτελεί βασική έννοια και συστατικό στοιχείο των μη γνήσιων εγκλημάτων παραλείψεως και για αυτόν τον λόγο κρίνεται ουσιώδης η εξέταση βασικών σημείων που αναφέρονται στο εννοιολογικό περιεχόμενο και τη φύση της. Η υποχρέωση, λοιπόν, αυτή είναι ειδικήκαι στα πλαίσια αυτού του χαρακτηριστικού της καθίσταται ευκρινές ότι νομικές υποχρεώσεις που βαρύνουν κάθε κοινωνό αδιακρίτως δεν μπορούν να υπαχθούν σε αυτήν την κατηγορία με αποτέλεσμα η μη συμμόρφωση προς αυτές είτε να στοιχειοθετεί γνήσιο έγκλημα παραλείψεως, είτε να μην συνιστά ποινικώς αξιόποινη συμπεριφορά. Σωρευτικά, η υποχρέωση αυτή πρέπει να θεμελιώνεται και στο νόμο. Η ύπαρξη μιας απλώς ηθικής επιταγής δεν καθιερώνει ιδιαίτερη νομική υποχρέωση και δεν αρκεί προς θεμελίωση ευθύνης με παράλειψη. Τέλος, η ιδιαίτερη νομική υποχρέωση μπορεί να εκπορεύεται πέραν  του νόμου, από σύμβαση, καθώς και από προγενέστερη επικίνδυνη ενέργεια.

Γιάννης Μπάλλιας, δικηγόρος

e-mail: info@efotopoulou.gr

ΑΦΗΣΤΕ ΕΝΑ ΣΧΟΛΙΟ

Το email σας δεν θα δημοσιευτεί