Η αφαίρεση της άσκησης της γονικής μέριμνας των ανηλίκων από τους γονείς τους και η ανάθεσή της σε τρίτο πρόσωπο ή σε ίδρυμα – Προϋποθέσεις επιλογής του μέτρου αυτού – Κριτήριο η ανάγκη προστασίας των συμφερόντων των τέκνων

Από το συνδυασμό των διατάξεων των άρθ. 1532 και 1533 ΑΚ, προκύπτει ότι αν ο πατέρας ή η μητέρα δεν είναι σε θέση να ανταποκριθούν στα καθήκοντα που τους επιβάλλει το λειτούργημά τους για την επιμέλεια του προσώπου του τέκνου ή τη διοίκηση της περιουσίας του το Δικαστήριο μπορεί, εφόσον το ζητήσουν ο άλλος γονέας ή – αν ελλείπει αυτός – οι πλησιέστεροι συγγενείς του τέκνου ή ο Εισαγγελέας ή και αυτεπαγγέλτως, να διατάξει οποιοδήποτε πρόσφορο μέτρο. Επί το ειδικότερον, το Δικαστήριο μπορεί να αφαιρέσει από τον ένα γονέα την άσκηση της γονικής μέριμνας ολικά ή μερικά και να την αναθέσει αποκλειστικά στον άλλο γονέα ή να αναθέσει την πραγματική φροντίδα του τέκνου ή και την επιμέλειά του ολικά ή μερικά σε τρί­τον, ή να διορίσει επίτροπο. Περαιτέρω, πρέπει να σημειωθεί ότι μεταξύ των πρόσφορων και κατάλληλων μέτρων που δύναται να διαταχθούν από το Δικαστήριο συγκαταλέγεται και η αφαίρεση της άσκησης της γονικής μέριμνας των ανηλίκων από τους γονείς τους και η ανάθεσή της σε κάποιο τρίτο πρόσωπο ή σε ίδρυμα (ίδετε σχετ. ΜΠρΝαυπλ 835/2017 – ΤΝΠ ΝΟΜΟΣ). Το μέτρο αυτό μπορεί να διαταχθεί για την αποτροπή του κινδύνου, που δημιουργεί η ολική έλλειψη δράσης των γονέων ως προς την άσκηση της γονικής μέριμνας εκ μέρους τους και συντρέχει αδυναμία ανταπόκρισής τους στα καθήκοντα που επιβάλλει εις αυτούς το λειτούργημα της γονικής μέριμνας, αλλά και όταν η λήψη οποιουδήποτε άλλου μέτρου (όπως π.χ. η διάσπαση του περιεχομένου της επιμέλειας, η άδεια του δικαστηρίου πριν από οποιαδήποτε ενέργεια, η προηγούμενη από κάθε ενέργεια συμβουλή τρίτου ή η ανακοίνωση μελλοντικών ενεργειών σε κάποιο τρίτο κ.λπ.) κρίνεται από το Δικαστήριο αναποτελεσματικό και ανεπαρκές για την αποτροπή κινδύνου σωματικής, πνευματικής ή ψυχικής υγείας του τέκνου.

Προσέτι, σύμφωνα με το άρθ. 1533 παρ. 2 ΑΚ, το Δικαστήριο ορίζει την έκταση της γονικής μέριμνας που παραχωρεί στον τρίτο και τους όρους της άσκησης της και πρέπει να αποβλέ­πει πρωτίστως στο συμφέρον του τέκνου, όταν κατά τις δι­ατάξεις του νόμου αποφασίζει σχετικά με την ανάθεση της γονικής μέριμνας ή επιμέλειας ή πραγματικής φροντίδας αυτού σε τρίτο (άρθρο 1511 παρ. 2 εδ. α΄ ΑΚ). Το συμφέ­ρον αυτό αποτελεί αόριστη νομική έννοια με αξιολογικό περιεχόμενο που αντλεί το Δικαστήριο από την κοινωνική πείρα, την κοινωνική συνείδηση, την κοινή συνείδηση της κοινότητας με αντικειμενικά αξιολογικά στοιχεία (ΕφΠειρ 1162/1988 ΕλλΔνη 30,1065), εξετάζεται, δε, σε συνδυασμό προς όλα τα επωφελή και πρόσφορα για το ανήλικο στοι­χεία και περιστάσεις (ΑΠ 834/1996 ΕΕΝ 1997, 107, ΕφΑΘ 5870/1993 ΕλλΔνη 36, 1581). Ο κίνδυνος για την αποφυγή του οποίου διατάσσεται η αφαίρεση του συνόλου της επιμέλειας ή ακόμη και της γονικής μέριμνας εξειδικεύεται σε ορισμένες καταστάσεις που συνιστούν εκφάνσεις του όλου φάσματος της υγείας του τέκνου και πρέπει να είναι άμεσος και συγκεκριμένος, ώστε να καθίσταται βάσιμη η επέλευσή του και η υπ` αυτό βλάβη της υγείας του τέκνου (ΜΠρΑθ 2315/2004 – ΤΝΠ NΟΜΟΣ, Γεωργιάδη/Σταθόπουλου, Αστικός Κώ­δικας, κατ’ άρθρο ερμηνεία, Οικογενειακό Δίκαιο, άρθρα 1532-1533, παρ. 40-47, σελ. 291-292). Σημειωτέον, ότι η ανάθεση γίνεται σε κατάλληλη οικογένεια κατά προτίμηση συγγενική (ανάδοχη οικογένεια) ύστερα από έλεγχο του ήθους, των βιοτικών συνθηκών και της εν γένει καταλληλότητάς της και αν αυτό δεν είναι δυνατό (ήτοι η εύρεση κατάλληλης οικογένειας), η ανάθεση γίνεται σε κατάλληλο ίδρυμα.

Εκ των όσων αναλύθηκαν ανωτέρω, συνάγεται με σαφήνεια ότι όταν αμφότεροι οι γονείς, ο καθένας για τους δικούς του λόγους, κρίνονται ανίκανοι να ασκήσουν με συνέπεια, επάρκεια και πληρότητα τα γονεϊκά τους καθήκοντα και να ανταποκριθούν με υπευθυνότητα και ωριμότητα στις υποχρεώσεις τους απέναντι στα ανή­λικα τέκνα τους και το Δικαστήριο εκτιμά ότι οποιοδήποτε άλλο (ηπιότερο) μέτρο θα αποδειχθεί αναποτελεσματικό και ανεπαρκές για την αποτροπή κινδύνου και τη διαφύλαξη των συμφερόντων του τέκνου, έχει τη δυνατότητα (ενν. το Δικαστήριο) να διατάξει ως πρόσφορο και κατάλληλο μέτρο, την αφαίρεση της άσκησης της γονικής μέριμνας των ανηλίκων από τους γονείς τους και την ανάθεσή της σε τρίτο πρόσωπο ή σε ίδρυμα, χωρίς φυσικά να δεσμεύεται ή να περιορίζεται ως προς την επιλογή του διατασσόμενου μέτρου από το αίτημα του/των γονέα/-ων, των συγγενών του τέκνου ή του Εισαγγελέως.

Αγγελική Πολυδώρου, δικηγόρος

email: info@efotopoulou.gr