«Οικογένεια του θύματος» (ΑΚ 932): ποια πρόσωπα περιλαμβάνονται;
Σύμφωνα με το άρθρο ΑΚ 932 «Σε περίπτωση αδικοπραξίας, ανεξάρτητα από την αποζημίωση για την περιουσιακή ζημία, το δικαστήριο μπορεί να επιδικάσει εύλογη, κατά την κρίση του, χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης. Αυτό ισχύει ιδίως για εκείνον που έπαθε προσβολή της υγείας, της τιμής ή της αγνείας του ή στερήθηκε την ελευθερία του. Σε περίπτωση θανάτωσης προσώπου η χρηματική ικανοποίηση μπορεί να επιδικαστεί στην οικογένεια του θύματος λόγω ψυχικής οδύνης».
Στη διάταξη αυτή δεν γίνεται προσδιορισμός της έννοιας του όρου «οικογένεια του θύματος», προφανώς γιατί ο νομοθέτης δεν θέλησε να διαγράψει δεσμευτικώς τα όρια ενός θεσμού, ο οποίος, ως εκ της φύσεώς του, υφίσταται αναγκαίως τις επιδράσεις από τις κοινωνικές διαφοροποιήσεις, κατά τη διαδρομή του χρόνου.
Κατά την αληθή, όμως, έννοια της εν λόγω διάταξης, που απορρέει από τον σκοπό της θέσπισής της, στην οικογένεια του θύματος, ως αόριστης νομικής έννοιας, περιλαμβάνονται οι εγγύτεροι και στενώς συνδεόμενοι συγγενείς του θανατωθέντος, που δοκιμάσθηκαν ψυχικά από την απώλειά του και για την ανακούφιση του ηθικού πόνου των οποίων στοχεύει η διάταξη αυτή, αδιαφόρως αν συζούσαν μαζί του ή διέμεναν χωριστά (ΟΛΑΠ 21/2000, ΑΠ 581/2010).
Υπό την έννοια αυτή και κατά την κρατούσα στη νομολογία άποψη, ο όρος «οικογένεια» περιλαμβάνει σε κάθε περίπτωση το σύζυγο, όπως και τους συγγενείς εξ αίματος σε ευθεία γραμμή έως το δεύτερο βαθμό συγγένειας, ανιόντες και κατιόντες, ήτοι τους γονείς (ΑΠ 937/2010, ΑΠ 581/2010, ΕφΘεσ 1715/1999), τα τέκνα (ΑΠ 937/2010, ΑΠ 581/2010, ΑΠ 597/2010, ΑΠ 937/2010, ΕφΘεσ 1715/1999, ΕφΠατρ 921/1995), τους εγγονούς (ΑΠ 349/2010, ΑΠ 1276/2009, ΕφΑιγ 16/2009), τους συγγενείς εξ αίματος εκ πλαγίου δευτέρου βαθμού συγγένειας, ήτοι τα αδέλφια του θύματος (ΑΠ 496/2010, ΑΠ 581/2010, ΑΠ 597/2010, ΕφΘεσ 1715/1999, ΕφΠατρ 921/1995), καθώς και τους εξ αγχιστείας συγγενείς του πρώτου βαθμού (ΟΛΑΠ 21/2000, ΑΠ 795/2004, ΑΠ 319/2006, ΑΠ 1188/2005, ΑΠ 1752/2005, ΑΠ 723/2003, ΑΠ 868/2002, ΕφΙω 144/2005), στους οποίους σαφώς περιλαμβάνεται και ο πεθερός και η πεθερά, η νύφη και ο γαμπρός (ΕφΑιγ 16/2009, ΕφΘρ 506/2000, ΕφΘεσ 1715/1999). Από την άλλη, οι εξ αγχιστείας συγγενείς πέραν του πρώτου βαθμού, όπως είναι ο από αδελφή γαμπρός και ανιψιός του, δεν περιλαμβάνονται (ΑΠ 602/2015, ΑΠ 382/2013, ΑΠ 675/2013), όπως επίσης δεν περιλαμβάνονται και τα τέκνα αδελφών, καθόσον αυτά αποτελούν συγγενείς εξ αίματος εκ πλαγίου τρίτου βαθμού συγγένειας (ΟλΑΠ 21/2000, ΑΠ 602/2015, ΑΠ 1010/2012, ΑΠ 995/2009).
Η επιδίκαση, πάντως, της από το άρθρο ΑΚ 932 εδ. γ’ προβλεπόμενης χρηματικής ικανοποίησης στα δικαιούμενα πρόσωπα, τελεί υπό την αυτονόητη προϋπόθεση, που συνιστά πραγματικό ζήτημα, της ύπαρξης, κατ’ εκτίμηση του δικαστή της ουσίας, μεταξύ αυτών και του θανατωθέντος, όταν ο τελευταίος ζούσε, αισθημάτων αγάπης και στοργής, η διαπίστωση της ανυπαρξίας των οποίων μπορεί να οδηγήσει στον αποκλεισμό, είτε όλων των προσώπων αυτών, είτε κάποιων ή κάποιου από αυτούς, από την επιδίκαση της εν λόγω χρηματικής ικανοποίησης (ΑΠ 581/2010, ΑΠ 597/2010, ΑΠ 937/2010, ΑΠ 731/2005), δεδομένου ότι η χρηματική ικανοποίηση λόγω ψυχικής οδύνης αποτελεί είδος ζημίας μη περιουσιακής και έχει ως σκοπό με την καταβολή εύλογου ποσού χρημάτων και την απόκτηση με αυτά άλλων περιουσιακών αγαθών να καταστεί δυνατή η ηθική παρηγοριά και ψυχική ανακούφιση, όσο τούτο είναι δυνατό, του μέλους της οικογένειας του θανατωθέντος, το οποίο έτσι υποβοηθείται να εξισορροπήσει τις δυσμενείς ψυχολογικές καταστάσεις που του δημιουργήθηκαν από την αδικοπραξία και να ξεπεράσει ή έστω να νοιώσει ελαφρότερη τη ψυχική οδύνη, που του προηγήθηκε (ΜΠΡΑΘ 1072/2019).
Μπενάκη Βικεντία – Άννα
Δικηγόρος Αθηνών Μ.Δ.Ε.
info@efotopoulou.gr