Πότε είναι παραδεκτή η κατ’ άρθρο 781 § 2 ΚΠολΔ ανάκληση ή μεταρρύθμιση της προσωρινής διαταγής;
Σύμφωνα με τη διάταξη του άρθρου 781 § 1 ΚΠολΔ, το δικαστήριο που δικάζει την αίτηση (ενν. την κύρια αίτηση του άρθρου 747 ΚΠολΔ, η οποία αφορά σε υπόθεση εκούσιας δικαιοδοσίας) μπορεί σε οποιαδήποτε στάδιο της διαδικασίας, ύστερα από σχετικό αίτημα ή και αυτεπαγγέλτως να εκδώσει προσωρινή διαταγή που καταχωρίζεται στα πρακτικά, με την οποία διατάζει τα αναγκαία ασφαλιστικά μέτρα έως την έκδοση της απόφασής του, για να εξασφαλιστεί ή να διατηρηθεί δικαίωμα ή να ρυθμιστεί κατάσταση, ενώ σύμφωνα με την παρ. 2 του ίδιου άρθρου το δικαστήριο ανακαλεί οποτεδήποτε, ακόμη και αυτεπαγγέλτως, την προσωρινή διαταγή του.
Η ανάκληση μπορεί να είναι ολική ή μερική, δηλαδή μπορεί να περιοριστεί στη μεταρρύθμιση της αρχικής προσωρινής διαταγής ή να αφορά στο σύνολο αυτής. Δεδομένου, δε, ότι οι προσωρινές διαταγές είναι οιονεί δικαστικές αποφάσεις και δεν είναι απαραίτητο να περιέχουν αιτιολογία, ανακαλούνται ελεύθερα, ακόμη και αυτεπαγγέλτως, και συχνά, μάλιστα, χορηγούνται χωρίς καν να κλητευθεί και να ακουστεί ο αντίδικος, κατ’ άκρα πιθανολόγηση (βλ. ΜΠΡΒΟΛΟΥ 150/2019 ΤΝΠ Νόμος, ΕΙΡΛΑΡ 622/2017 ΤΝΠ Νόμος και Μακρή, Η Εκούσια Δικαιοδοσία, 2012, σελ. 141 επ.).
Περαιτέρω, καίτοι στην παρ. 2 του άρθρου 781 του ΚΠολΔ γίνεται αναφορά ότι το δικαστήριο δύναται να ανακαλέσει «οποτεδήποτε», χωρίς να κάνει λόγο για προϋποθέσεις μεταβολής των συνθηκών ή επέλευσης νέων πραγματικών περιστατικών, όπως κάνει λόγο στο άρθρο 758 ΚΠολΔ, γίνεται, ωστόσο, δεκτό από μια μερίδα της νομολογίας και της θεωρίας ότι, η προσωρινή διαταγή, που αφορά την εκούσια διαδικασία ανακαλείται, εφόσον μεταβληθούν οι συνθήκες, είτε ως προς τον επικείμενο κίνδυνο που καλείται να αποτρέψει, είτε ως προς την ίδια την ουσία της υπόθεσης, υπό τις ίδιες, δε, προϋποθέσεις είναι δυνατή και η μεταρρύθμιση της προσωρινής διαταγής (βλ. Βαθρακοκοίλη, Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας, Τόμος Δ’, 1996, άρθρο 781, σελ. 501, κατά τον οποίο <<Για την ανάκληση ή μεταρρύθμισή της -ενν. της προσωρινής διαταγής- πρέπει να συντρέχουν ορισμένοι λόγοι, όπως η μεταβολή των συνθηκών ή (…) η ανακάλυψη πραγματικών ή αποδεικτικών στοιχείων που επιβάλλουν διάφορη προσωρινή ρύθμιση>>). Μεταβολή συνθηκών, η οποία μπορεί να δικαιολογήσει την ανάκληση της απόφασης είναι αυτή που αφορά κρίσιμα πραγματικά περιστατικά, τα οποία ασκούν ουσιώδη επίδραση στην υπόθεση που κρίθηκε και τα οποία πρέπει να τελούν σε αιτιώδη σύνδεσμο προς το περιεχόμενο του ασφαλιστέου δικαιώματος και σε λογική συνάρτηση προς τα γεγονότα, στα οποία στηρίχθηκε η προηγούμενη απόφαση, ώστε να μορφώνεται αντίθετη ή διαφορετική κρίση. Επιβάλλεται, δηλαδή, αφενός μεν η προσκόμιση νέων κρίσιμων πραγματικών περιστατικών, ικανών να δικαιολογήσουν διαφορετική προσωρινή ρύθμιση, αφετέρου δε η επίκληση του ισχυρισμού ότι, μεταβαλλομένων των συνθηκών υπό τις οποίες εκδόθηκε η προσωρινή διαταγή, προέκυψαν νέα δεδομένα και ανάγκες. Ως λόγοι ανάκλησης ή μεταρρύθμισης προτείνονται, μεταξύ άλλων, και περιστατικά ή δεδομένα, τα οποία συνέτρεχαν μεν κατά την έκδοση της προσωρινής διαταγής, αλλά δεν ετέθησαν -για οποιονδήποτε λόγο- υπόψη του δικαστηρίου, ακόμη και με υπαιτιότητα του προτείνοντα. Αντιθέτως, δεν θεωρούνται νέα στοιχεία, αφού δεν συνιστούν μεταβολή των συνθηκών που να δικαιολογούν την ανάκληση ή μεταρρύθμιση της απόφασης, οι πραγματικές πλημμέλειες της απόφασης, δηλαδή η κακή ή εσφαλμένη εκτίμηση των αποδείξεων που τέθηκαν υπόψη του δικαστή που εξέδωσε την προσβαλλόμενη απόφαση. Κατ’ ακολουθίαν των ανωτέρω, η αίτηση για ανάκληση ή μεταρρύθμιση της εκδοθείσης προσωρινής διαταγής είναι δικονομικά παραδεκτή μόνο εάν στηρίζεται σε νέα στοιχεία, τα οποία δεν είχαν τεθεί υπόψη του δικαστηρίου που εξέδωσε την ανακλητέα ή μεταρρυθμιστέα απόφαση, υπό τις ανωτέρω προϋποθέσεις (ΜΠΡΒΟΛΟΥ 150/2019 ΤΝΠ Νόμος, ΜΠΡΛΑΡ 826/2007 ΔΙΚΟΓΡ. 2007, 583, ΕΙΡΠΑΤΡ 129/2016 ΤΝΠ Νόμος, ΕΙΡΛΑΡ 45/2016 ΔΙΚΟΓΡ. 2016, 814, ΕΙΡΘΗΒ 74/2014 ΕΦΑΔ 2016, 1050).
Ωστόσο, του νόμου μη διακρίνοντος (αναφορικά με το ζήτημα βάσει ποίας διαδικασίας εκδικάζεται η αίτηση προσωρινής διαταγής του άρθρου 781 ΚΠολΔ), ορθότερο είναι να γίνει η ακόλουθη αναγκαία προκριματική διάκριση: Αν μεν υιοθετηθεί η άποψη ότι η αίτηση για χορήγηση προσωρινής διαταγής πρέπει να εκδικάζεται κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας (Σταυρόπουλος, άρθρο 781 αριθμ. 1β, σελ. 918), τότε, κατ’ ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 758 ΚΠολΔ, εύλογο είναι για την αίτηση ανάκλησης της προσωρινής διαταγής να απαιτείται η πλήρωση της ως άνω προϋπόθεσης της μεταβολής των συνθηκών ή της επέλευσης νέων πραγματικών περιστατικών. Αν, από την άλλη, υιοθετηθεί η άποψη ότι η αίτηση προσωρινής διαταγής -και για την ταυτότητα του νομικού λόγου και η αίτηση ανάκλησης αυτής- εκδικάζεται κατά τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων των άρθρων 682 επ. ΚΠολΔ (ΕΙΡΛΑΡ 45/2016 ΔΙΚΟΓΡ. 2016, 814, ΕΙΡΑΓΡΙΝ 29/2016 Δνη 2016, 1460), τότε, κατ’ ανάλογη εφαρμογή του άρθρου 697 ΚΠολΔ και την πάγια ερμηνευτική θέση ότι για την ανάκληση ή τη μεταρρύθμιση απόφασης ασφαλιστικών μέτρων από το αρμόδιο για την κύρια υπόθεση δικαστήριο δεν απαιτείται μεταβολή των πραγμάτων (βλ. αιτιολογική έκθεση του Ν. 4335/2015, καθώς επίσης και ΠΠΡΑΘ 61/2016 ΤΝΠ Νόμος, ΕΦΑΘ 9248/1990 ΕλλΔνη 32, 1637, ΕΦΛΑΡ 6/2019 Δνη 2019, 173), θα ήταν συνεπές να μην απαιτείται η πλήρωση της ως άνω προϋπόθεσης, προκειμένου για ανάκληση ή μεταρρύθμιση της προσωρινής διαταγής από το δικαστήριο που δικάζει την κύρια αίτηση (του άρθρου 747 ΚΠολΔ), τούτο δε σύμφωνα και με το γράμμα των άρθρων 691Α § 2 τελ. εδ. ΚΠολΔ και 781 § 2 ΚΠολΔ, σε κανένα από τα οποία δεν γίνεται μνεία περί μεταβολής των συνθηκών.
Μπενάκη Βικεντία – Άννα
Δικηγόρος Αθηνών Μ.Δ.Ε.
info@efotopoulou.gr